ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2003/72
Karar Sayısı:2004/24
Karar Günü:17.2.2004
Resmi Gazete tarih/sayı:29.07.2004/25537
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kurşunlu Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 5.6.1986 günlü, 3308 sayılıMesleki Eğitim Kanunu'nun 41. maddesinin dokuzuncu fıkrasının Anayasa'nın 2.,37., 125. ve 155. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Ustalık belgesi olmadan işyeri çalıştırdığı gerekçesiyle 3308sayılı Kanun'un 41. maddesine göre kesilen idarî para cezasının kaldırılmasıistemiyle yapılan başvuru üzerine uygulayacağı kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı Mesleki EğitimKanunu'nun 41. maddesinin dokuzuncu fıkrası şöyledir:
"Verilen para cezalarına karşı cezanın tebliği tarihindenitibaren yedi gün içinde yetkili Sulh Ceza Mahkemesinde itirazedilebilir."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 37., 125. ve 155. maddelerinedayanılmış, 140. ve 142. maddeleri ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve MehmetERTEN'in katılımlarıyla 11.9.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, hukuk devletinin en önemli özelliklerindenbirisinin idarenin yargısal denetime tabi kılınması olduğu, bu ilkenin ancakadli yargıdan ayrı olarak idari yargı denetimiyle gerçekleştirilebileceği, ayrıbir idari yargı sisteminin kabul edilmesi halinde kamu hizmetleriningörülmesinden doğan uyuşmazlıkların idari yargıda görülmesi gerektiği,Anayasa'ya göre hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merciönüne çıkarılamayacağı ileri sürülerek itiraz konusu kuralın iptaliistenmiştir.
İtiraz konusu Yasa kuralında 3308 sayılı Mesleki EğitimKanunu'nda belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen kişi ve kuruluşlaramahalli mülki idare amirleri tarafından verilen para cezalarına karşı yetkilisulh ceza mahkemelerinde dava açılabileceği öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik birhukuk devleti olduğu, 125. maddesinin birinci fıkrasında da idarenin her türlüeylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık tutulduğu vurgulanırken, tümyönetsel işlemlerin yargı denetimine tabi olması amaçlanmıştır.
Öte yandan, Anayasa'nın 140. maddesinin birinci fıkrasında,"Hakimler ve savcılar adlî ve idarî yargı hâkim ve savcıları olarak görevyaparlar"; 142. maddesinde "Mahkemelerin kuruluşu, görev veyetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir"; 155.maddesinin birinci fıkrasında da, "Danıştay, idarî mahkemelerce verilen vekanunun başka bir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin soninceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derecemahkemesi olarak bakar" biçiminde yer alan kurallar adlî ve idari yargıayırımının Anayasa'da benimsendiğinin kanıtıdır.
Anayasa'nın yukarıda belirtilen maddelerinde öngörülendüzenlemeler nedeniyle idari yargının görev alanına giren bir uyuşmazlığınçözümünde adli yargının görevlendirilmesi konusunda yasakoyucunun geniş takdiryetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir. İtiraz başvurusuna konu olanidari para cezası, kamu gücünün kullanılmasıyla ilgili ve yasada belirtilenkurallara uymayanlara idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğundan,çıkacak uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının yetkili kılınması gerekir.
Bu nedenle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 125. ve 155.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 37. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
B- Kararın Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu
Anayasa'nın 153. maddesi ve 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi uyarınca, yasa,kanun hükmünde kararname veya TBMM İçtüzüğü ya da bunların belirli madde veyahükümleri iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar.Ancak, Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile meydana gelecek hukuksal boşluğu kamudüzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğundoldurulması için iptal kararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir.
İtiraz konusu kuralın iptaline karar verilmesi ile meydana gelenhukuksal boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikte olduğundan,yeni düzenleme yapması için yasama organına süre tanımak amacıyla iptalkararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğegirmesi uygun bulunmuştur.
VI- SONUÇ
A- 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı "Mesleki EğitimKanunu"nun 41. maddesinin, "Verilen para cezalarına karşı cezanıntebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde yetkili Sulh Ceza Mahkemesindeitiraz edilebilir." biçimindeki dokuzuncu fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğunave İPTALİNE,
B- İptal edilen fıkranın doğuracağı hukuksal boşluk kamuyararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşincifıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
17.2.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
Fazıl SAĞLAM