ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2003/75
Karar Sayısı : 2006/114
Karar Günü : 21.12.2006
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 31.03.2007-26479
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Denizli İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 17.7.1964 günlü, 506sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 134. maddesi ile 2.9.1971 günlü, 1479sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal SigortalarKurumu Kanunu'nun 70. maddesinin birinci fıkrasının Anayasanın Başlangıç'ı ile2., 125. ve 155. maddelerine aykırılığı savıyla iptalleri istemidir
I- OLAY
Bağ-Kur tarafından, Sosyal Sigortalılar Kurumu'na bağlı olduğudönemin bir kısmını da kapsayacak şekilde re'sen sigortalı yapılarak hakkındaprim borcu tahakkuk ettirilen davacının, mükerrer döneme ilişkin prim borcununiptaliyle, her iki kurumdaki primlerin birleştirilerek emekliliğe hakkazandığının tespiti talebiyle açmış olduğu davada, dava konusu işlemlerinidari işlem niteliğinde olması nedeniyle bunlara karşı idare mahkemelerindedava açılması gerekirken, iş mahkemelerinde açılmasının Anayasa'ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, kuralların iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
17.7.1964 gün ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 134.maddesi şöyledir:
“Bu kanunun uygulanmasından doğan uzlaşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür.”
2.9.1971 gün ve 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun 70. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
“Bu Kanunun uygulanmasından doğan uzlaşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 125. ve 155.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia Akbulut, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Mehmet ERTEN'inkatılmalarıyla 11.9.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği ile kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru gerekçesinde, Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu'nunkamusal güçle donatılmış birer idari mercii olarak yaptıkları işlemlerin deidarî işlem olması nedeniyle, bunlara karşı idare mahkemelerinde dava açılmasıgerekirken iş mahkemelerini görevlendiren hükümlerin Anayasa'nın Başlangıçbölümündeki kuvvetler ayrılığı ilkesiyle 2., 125. ve 155. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde hukuk devleti ilkesi Cumhuriyetinnitelikleri arasında sayılmış, 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem veişlemine karşı yargı yolunun açık bulunduğu, 155. maddesinde ise Danıştay'ın,idarî mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idarî yargı merciinebırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme mercii olduğu ifade edilmiştir.
İtiraz konusu kurallarla, 506 ve 1479 sayılı Kanunlarınuygulanmasından doğan uyuşmazlıkların yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalarabakmakla görevli mahkemelerde görülmesi düzenlenmektedir.
Anayasa'nın 142. maddesinde, mahkemelerin kuruluşu, görev veyetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğibelirtilmiştir. Öte yandan, Anayasa'nın 125., ve 155. maddeleri birliktedeğerlendirildiğinde Anayasa'da yargı ayrılığının kabul edildiği görülmektedir.Buna göre mahkemelerin görevleri belirlenirken adlî ve idarî olarak nitelenenyargı ayrılığının da göz önünde bulundurulması gerekir. Bununla birlikte, idariyargının denetimine bağlı olması gereken idarî bir uyuşmazlığın çözümü, haklıneden ve kamu yararının bulunması halinde yasa koyucu tarafından adli yargıyabırakılabilir.
Ülkemizde, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile, işçi veişveren arasında iş aktinden veya İş Kanunu'nadayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarına bakmak üzereiş mahkemeleri kurulmuştur. Sosyal güvenlik kurumlarının prim ve diğeralacaklarının hesaplanması, sigortalı olma hakkının kazanılması ya dakaybedilmesi, ihbar, kıdem ve kötü niyet tazminatlarından doğanuyuşmazlıklar sonucunda hükmolunan miktarların ve bunlara uygulanacakfaiz oranlarının hesaplanması gibi konuların kendi içinde bütünlük veihtisas gerektirmeleri yanında, iş hukuku ile de yakından ilişkili olduğuaçıktır. Nitekim 5521 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (B) bendi ile “işçi sigortaları kurumu ile sigortalılar veya yerine kaimolan hak sahipleri arasındaki uyuşmazlıklardan doğan itiraz ve davalara… ” bu mahkemelerde bakılacağı 506 sayılı Yasa'nın itiraz konusu kuralınaparalel biçimde ayrıca vurgulanmıştır. 1479 sayılı Yasa'dan kaynaklanan kimiuyuşmazlıkların da bu nitelikte oldukları görülmektedir. İhtisaslaşmayı esasalan bu düzenlemelerin kamu yararı amacıyla getirildikleri anlaşılmakla, yargıayrılığı ilkesine aykırı olmadıkları sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 125.ve 155. maddelerine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. İtirazın reddi gerekir.
Şevket APALAK bu görüşe katılmamıştır.
Konunun Anayasa'nın Başlangıç'ı ile ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
1- 17.7.1964 günlü, 506 sayılı “Sosyal Sigortalar Kanunu”nun 134.maddesinin,
2- 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı “Esnaf ve Sanatkarlar ve DiğerBağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu”nun 70. maddesinin birincifıkrasının,
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Şevket APALAK'ınkarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 21.12.2006 gününde karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
AZLIKOYU
Anayasa'nın 125., 140. ve 155. maddelerinin ışığında ve AnayasaMahkemesi kararlarının geliştirdiği açılımlar karşısında Anayasa'nın adli veidari yargı ayrımını öngördüğünde kuşku yoktur. Bu ayrımın doğal sonucu olarak,idari işlemlere karşı açılacak davalar idari yargı yerinde görülecektir.
Anayasa'nın 60. maddesi de sosyal güvenlik hakkını vurgulamış veDevlet'in bu güvenliği sağlayacak teşkilat kuracağını öngörmüştür. Böyleceoluşturulan sosyal güvenlik kuruluşları, görev yönünden yerinden yönetim idareleriolarak idari yapı içinde yer aldığı gibi, bu kuruluşların görev alanları veyürütecekleri uğraşlar idari faaliyet alanı içinde kalır. Devlet'in sosyalgüvenlikle ilgili bu görevlerini, hizmeti yönlendireceği kişilerin konumlarınagöre nitelemek, idari uğraşı ve idari işlemleri ilgili bireylere göreayrıştırmak sonucunu doğuracaktır. Bu sonucun kamu hizmeti kuramıylabağdaştırılması olanaksızdır.
Belirlenen bu durum karşısında sosyal güvenlikle ilgili Devlettarafından kurulan teşkilatın işlemlerinin idari nitelikleri, bunlarla ilgiliuyuşmazlıkların da idari yargı yerlerinde görülmesini kaçınılmaz kılar. Yargıkolları içinde özel ve teknik Mahkemeler gereksinimi yargı yeri ayrımınıngözetilmemesinin haklı nedeni olamaz. Kamu yararı ve haklı nedenler kavramlarıancak idari yargı içinde vergi mahkemeleri gibi özel mahkeme olgusunungerekçesi olabilir.
Açıklanan nedenlerle, Anayasa'nın 125., 140. ve 155. maddelerineaykırı olan kuralın iptali gerekeceği oyuyla karara karşıyım.
Üye
Şevket APALAK