Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2003/8, K.2003/9 Sayılı Karar - 11/03/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2003/8

Karar Sayısı : 2003/9

Karar Günü : 11.3.2003

Resmi Gazete tarih/sayı: 28.03.2003/25062

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 2. İdareMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 12.12.2001 günlü, 4726sayılı "2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 41. maddesinin (c)fıkrasının, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıylaiptali istemidir.

I- OLAY

Büyükşehir Belediye Başkanı olan davacının, almakta olduğu aylıkücretinin Belediye Meclisi'nce arttırılması talebiyle yaptığı başvurununreddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada, 2002 Malî Yılı BütçeKanunu'nun 41. maddesinin (c) fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı savını ciddîbulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 41. maddesinin itirazkonusu (c) fıkrası şöyledir:

"Belediye Başkanlarının aylık ödemeleri İçişleri Bakanlığıncatespit edilecek asgari ve azami sınırlar dahilinde kalınması kaydıyla, belediyemeclislerince kararlaştırılır."

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerinedayanılmış, 89. madde ile de ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılmalarıyla 4.2.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 41. maddesinin itirazkonusu (c) fıkrasında, "Belediye Başkanlarının aylık ödemeleri İçişleriBakanlığınca tespit edilecek asgari ve azami sınırlar dahilinde kalınmasıkaydıyla, belediye meclislerince kararlaştırılır" denilmektedir.

Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarınındiğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, bütçe yasalarına bütçeyleilgili hükümler dışında hiçbir hükmün konulamayacağı, bu nedenle, 4726 sayılı2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 41. maddesinin (c) fıkrasının Anayasa'ya aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'ya aykırılık iddiasında bulunan Mahkeme, başvuru kararındaitiraz konusu kuralın Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerineaykırılığını ileri sürmekte ise de, 2949 sayılı "Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun"un 29. maddesi uyarıncaAnayasa Mahkemesi ileri sürülen gerekçelerle bağlı olmadığından, ilgili görülenAnayasa'nın 89. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır.

Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasatasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyladiğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında herhangi bir yasa ile düzenlenmesigereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi bir yasadayer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve kaldırılmasına imkanbulunmamaktadır.

Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerininTürkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanmasıdüzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddedeayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesindeayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veyagelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesindede, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne gerigönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, BakanlarKurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisiverilmemiştir.

Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren birişin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesiveya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, "Bütçe kanununabütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz" denilmektedir.Maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardanayrı olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasakuralıyla değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış vekabul edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusuolabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla "bütçe ile ilgilihükümler" ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı niteliktedüzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.

Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçeyle ilgilihükümlerden" sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecekdeğişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin,yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım vb. kamu hizmeti alanlarınailişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bukonulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması içinde bütçe yasalarınahükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçeninyapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başkaamaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesigereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki "bütçeyle ilgili hüküm"ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasayerine bütçe yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu türyasalar bakımından uygulanamaz duruma düşürmektedir.

Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçeyasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçeyasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içindebütünleştirmektir.

Olağan yasalarla düzenlenmesi gereken bir konunun yasalaşmayöntemi ve niteliği farklı olan 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 41. maddesininitiraz konusu (c) fıkrası ile düzenlenmiş olmasının bütçeyle ilgisi olmamasınedeniyle Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırıdır.Kuralın iptali gerekir.

VI- SONUÇ

12.12.2001 günlü, 4726 sayılı "2002 Malî Yılı BütçeKanunu"nun 41. maddesinin (c) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, 11.3.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.