ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2003/92
Karar Sayısı : 2007/25
Karar Günü : 15.3.2007
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 26.05.2007-26533
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 5. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 8.5.1986 günlü, 3285sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun 4648 sayılı Yasa ile değiştirilen47. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin Anayasa'nın 2., 5. ve 36.maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.
I- OLAY
Menşe şahadetnamesi ve veteriner sağlık raporu bulunmaksızınhayvan taşınması nedeniyle kesilen idari para cezasınınkaldırılması istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun4648 sayılı Yasa ile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının, itirazkonusu (f) bendi şöyledir:
“f) Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayanhayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafiktenmen edilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beşyüzmilyon lira, idari paracezası verilir.”
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın, 2., 5. ve 36. maddelerinedayanılmış ve 38. maddesi ile ilgisi görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ınkatılmalarıyla 11.11.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, önceliklesınırlama sorunu üzerinde durulmuştur.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi Kuruluş veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. Ankara 5. İdareMahkemesi tarafından yapılan başvuruda, 3285 sayılı Yasa'nın 4648 sayılı Yasaile değiştirilen “Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayanhayvan ve havyan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafiktenmen edilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beş yüz milyon lira, idaripara cezası verilir.” biçimindeki 47. maddesinin (f) bendinin iptali istenmiştir.Kuralda geçen “idari para cezası verilir.” ibaresi maddenin diğer bentlerindegeçen idari para cezalarını da kapsaması nedeniyle esas incelemenin bendin buibare dışında kalan bölümüyle sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun4648 sayılı Yasa ile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının (f)bendinin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 11.11.2003 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, hukuk devleti ilkesinin en önemli koşulununhukuk güvenliği olduğu, kendisine bir suç isnat edilen kişinin fiilinişlenmesinde kendi kusuru bulunmadığını ortaya koyarak sorumluluktankurtulmasını sınırlandıran itiraz konusu kuralın hukuk devleti ilkesine aykırıolduğu, kuralın kişilerin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti veadalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırladığı, davacının yargı mercileriönünde sahip olduğu savunma hakkının engellendiği, kişilerin adlarına kayıtlıaracı tasarruf edip etmedikleri araştırılmadan sadece kayıt işlemininsorumluluğa esas alınmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaştırılamayacağı,kuralın bu nedenlerle Anayasa'nın 2., 5. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi,yasaların Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülengerekçelere dayanmaya mecbur olmadığından, kural ilgili görülen Anayasa'nın 38.maddesi yönünden de incelenmiştir.
3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun 4648 sayılı Yasaile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu (f) bendinde,menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan hayvan ve hayvanmaddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafikten men edilereknakil vasıtalarının sahiplerine beş yüz milyon lira idari para cezasıverileceği belirtilmiştir.
Anayasa'nın, 38. maddesinin ilk fıkrasında, “kimse kanunun suçsaymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz”, üçüncü fıkrasında da, “ceza veceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur” denilerek suçun vecezanın yasallığı esası benimsenmiş, yedinci fıkrasında ise ceza sorumluluğununşahsi olduğu belirtilerek, herkesin kendi eyleminden sorumlu tutulacağı, başkalarınınsuç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir. Aynımaddenin idarenin kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyideuygulayamayacağına ilişkin onbirinci fıkrası ile idarenin, hürriyeti bağlayıcıceza uygulamasına olanak tanınmamış ise de, para cezası verebilmesiengellenmemiştir.
Yasa koyucu, suçların niteliği, işlenme biçimi, içerik veyoğunluğu, kamu düzenini ihlal derecesi ve cezaların caydırıcılığı gibinedenleri gözeterek, Anayasa ve ceza hukukunun temel ilkeleri çerçevesinde,hangi eylemlerin suç sayılacağını ve bunlara verilecek cezaların tür vemiktarını saptayabileceği gibi toplumsal sonuçları bakımından doğurduğutehlikenin ağırlığına göre, kimi eylemlere hürriyeti bağlayıcı cezalar dışında,idari yaptırımlar uygulanmasını da öngörebilir.
Anayasa'nın 56. maddesinde kurala bağlanan sağlıklı ve dengeli birçevrede yaşama hakkının gerçekleştirilebilmesi için, ilgili yasalarda hürriyetibağlayıcı cezaların yanı sıra, adli veya idari nitelikte para cezalarına da yerverilmiştir. Bu bağlamda, itiraz konusu kuralla, menşe şahadetnamesi veyaveteriner sağlık raporu olmayan hayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakilvasıtaları üç ay süre ile trafikten men edilerek nakil vasıtalarınınsahiplerine idari para cezası uygulanması öngörülmüştür.
Hayvanlardan ve hayvan maddelerinden insan ve hayvanlara geçebilenhastalıklardan korunulmasını ve bulaşıcı hayvan hastalıkları ile mücadeleedilmesini sağlamak ve bu husustaki önlemleri almak amacıyla, 3285 sayılı Yasaile kimi yöntemler benimsenmiştir. Bunlardan biri de hayvan ve hayvan maddelerininbir yerden bir yere nakledilirken menşe ve sağlık raporlarının ibraz edilmesizorunluluğudur. Gerekli raporlar düzenlenmeden hayvan ve hayvan maddelerinitaşıyan nakil vasıtalarının sahiplerine idari para cezası öngörülmesi vearaçların belli bir süre için trafikten men edilmesi kamu yararına yönelikolup, bu kural ile hayvanlardan ve hayvan maddelerinden insan ve hayvanlarageçebilen hastalıklardan korunma amaçlanmaktadır. Öte yandan, aracınçalınması, zor kullanılarak ele geçirilmesi gibi sorumluluk yüklenemeyecekdurumlar dışında, menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmadanhayvan ve hayvan maddelerini taşıyan aracın sürücüsü ile sahibi arasında hiçbir bağlantının bulunmadığı da söylenemez. Kaldı ki, araç sahibi olmayansürücünün usulsüz olarak mal taşıması halinde, adına ceza kesilen araçsahibinin sürücüye rücû etme olanağının bulunduğu da göz ardı edilemez.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 5., 36.ve 38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Bu görüşlere Mehmet ERTEN, Şevket APALAK ve Serruh KALELİkatılmamışlardır.
VII- SONUÇ
8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun19.4.2001 günlü, 4648 sayılı Yasa ile değiştirilen 47. maddesinin birincifıkrasının “Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan hayvan vehavyan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafikten menedilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beş yüz milyon lira,” biçimindeki (f)bendinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, MehmetERTEN, Şevket APALAK ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 15.3.2007gününde karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
KARŞIOY
8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun4648 sayılı Kanun ile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının itirazakonu (f) bendinde “Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporuolmayan hayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre iletrafikten men edilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beşyüzmilyon lira idaripara cezası verilir” denilmektedir.
Hükümde, menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayanhayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakil vasıtalarına trafikten men, nakilvasıtalarının sahiplerine de idari para cezası öngörülmüştür. Böylece, HayvanSağlığı ve Zabıtası Kanunu'nda belirlenen usullere göre hayvan taşınmasısağlanarak hayvan sağlığı korunmak ve ülkeye kaçak hayvan girişi önlenmekistenmiştir.
Cezalandırma Devlete özgü bir hak ve yetkidir. Bunun sınırları iseAnayasa'da gösterilmiştir. Bunlardan bir kısmı “Kimse insan haysiyetiile bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz”, “Cezalar ve cezayerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur”, “Ceza sorumluluğuşahsidir” biçimindeki kurallardır. Bu kurallar ve ceza hukukunun genelilkeleri korunmak şartıyla, suç ve cezaları saptamak yasa koyucununtakdirindedir.
İtiraz konusu kuralda tarif edilen hukuka aykırı eylem ve bununiçin tayin edilen trafikten men ve idari para cezasının, Anayasanın 38.maddesinde öngörülen suç ve ceza olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Bu durum,uygunluk denetiminin Anayasa'nın 38. maddesindeki suç ve cezaya ilişkinkurallar esas alınmak ve Ceza hukukunun temel ilkeleri gözetilmek suretiyleyapılmasını gerektirmektedir.
Ceza hukukunda, eylemle sonuç arasında bulunması gereken illiyetbağı suçun oluşması için aranan unsurlardan biridir. Bu unsur ise dayanağınıAnayasa'nın 38. maddesinde yer alan ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesindenalmaktadır. Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralda ise nakil vasıtasısahiplerinin suça hangi eylemleri ile katıldıkları belirtilmeden, nakilvasıtaları trafikten men edilmekte ve kendilerine de idari para cezasıverilmektedir. Nakil vasıtası sürücüsü ile nakil vasıtası sahiplerinin herzaman aynı kişi olmayabileceği ve aralarındaki ilişkinin de menşeşahadetnamesiz veya veteriner sağlık raporu olmaksızın hayvan ve hayvanmaddelerini taşımak üzere yapılmış bir anlaşma olarak kabuledilemeyeceği gözetildiğinde, nakil vasıtası sürücüsünün suça konu eylemindendolayı illiyet bağı kurulmadan nakil vasıtası sahibi sorumlu tutulmaktadır.
Anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca, kişilere cezaverilebilmesi için aranan koşullardan biri hukuka aykırı eylemin yasadabelirtilmiş olmasını, diğeri de bu eylemin o kişi tarafından gerçekleştirilmişolduğunun kanıtlanmasını gerektirir. Kuralda, nakil vasıtası sahipleri yönündenhukuka aykırı hangi eylemlerin suç sayılacağı gösterilmediği gibi, mülkiyethakkının bir gereği olan vasıtanın sahibi olma ile suç arasında illiyet bağınınne suretle oluştuğu da belirtilmemiştir.
Öte yandan, Anayasa Mahkemesi anayasal denetim yapma yerine,çoğunluk gerekçesinde belirtilen şekilde mahkemenin yerine geçip saydığıistisnai durumlarla ilgili olarak araç sürücüsü ile araç sahibi arasında hukukibağlantı kurarak yaptığı değerlendirmeyi kendisine gerekçe yapması ise kabuledilemez.
Bu nedenlerle hukuka aykırı eylemin ne olduğu ve illiyet bağınınne suretle gerçekleştiği gösterilmeden nakil vasıtası sahipleri için cezaöngören kural, Anayasa'nın 38. maddesinde belirtilen suç ve cezanın kanuniliğiile ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkelerine aykırıdır.
Kuralın iptali gerekir.
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serruh KALELİ
AZLIKOYU
Anayasa'da anlamını bulan yürütme yetki ve görevini somutlaştıranve yönetsel birimlerin yönetim hukuku alanındaki Kamu gücünü sergilemesineetken olan idari işlemlerin işlevlerinden biri de yasal kurallar içindebireylerin hak ve ödevlerini göstermesi ve böylece toplumsal yaşamın dirlik veesenliğini sağlaması ve korumasıdır.
Belirtilen görev alanı içinde, idari uğraşların sağlıklayürütülmesi ve bireylerin hukuksal konumlara uymasını sağlamak içinyönetimlerin idari yaptırımlardan yararlanması kaçınılmazdır. İdari işlemkuramı ve kuralları içinde ortaya çıkan idari yaptırımlar Anayasa'nınöngörüleri doğrultusunda idare hukuku ilkelerinden ayrı tutulamaz.
Bu oluş ve özellikler yanında, Anayasa'nın Hukuk Devleti tanımıile Devletin işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına başvuracağınıbelirten 40. maddesinin öz ve sözüyle güttüğü amaç doğrultusunda, idariişlemlerin ilgili kişilere yönelik gerçekleştireceği açıkça anlaşılmaktadır.Başka bir anlatımla, Hukuk Devleti ilkesinin güvenilirlik ve öngörebilirlikyönündeki açılımlarından ve idari görevin özündeki varoluş nedenlerinden ötürü,birel idari işlemlerin ve özellikle idari yaptırımların ilgili kişilereyönlendirileceği konusunda kuşku bulunmamaktadır. Cezaların kişiselliğiyolundaki Anayasa'nın 38. maddesindeki genel ilkenin de, idari yaptırımlaruygulanırken göz önünde bulundurulacağı da açıktır.
Üzerinde durulan yasal metinler ve açıklamalar karşısında,yasaklama konusu hayvan taşıma işini yapan veya buna neden olan kişiye idariyaptırım uygulaması gerekirken, bu zorunluluğun dışına çıkılarak yapılandüzenleme Anayasa'nın belirtilen kurallarına aykırıdır.
İtiraza konu kuralın bu nedenlerle iptali gerekeceği oyuyla kararakarşıyım.
Üye
Şevket APALAK