ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı: 2004/101
KararSayısı: 2008/170
KararGünü : 27.11.2008
R.G.Tarih-Sayı :02.02.2009'da tebliğ edildi.
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN: Kartal 1. İş Mahkemesi
İTİRAZINKONUSU: 17.7.1964günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 111. maddesinin, Anayasa'nın 2.,5. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I-OLAY
Sigortalınınyaralanmasına neden olan iş kazasının oluşumunda bağışlanmaz kusurununbulunduğu gerekçesiyle, Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından yapılan masraflarınve verilen geçici iş göremezlik ödeneğinin 506 sayılı Yasa'nın 111. maddesiuyarınca % 50 oranında geri ödenmesinin talep edilmesi üzerine, açılan davadaitiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
III-İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
506sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun itiraz konusu 111. maddesi şöyledir:
"Sigortalınınbağışlanmaz kusuru:
Madde111- Bağışlanmaz kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığınatutulan veya hastalanan sigortalıya verilecek geçici iş göremezlik ödeneği veyasürekli iş göremezlik geliri, bu kusurun derecesine göre, Kurumca yarısınakadar eksiltilebilir.
Tehlikeliolduğu veya hastalığa sebep olacağı bilinen yahut yetkili kimseler tarafındanverilen emirlere aykırı olan veyahut açıkça izne dayanmadığı gibi hiçbir gereğiveya yararı bulunmayan bir işi elinde olarak sigortalının yapması veyayapılması gerekli bir hareketi savsaması kusurun bağışlanmazlığına esastutulur."
IV-İLK İNCELEME
AnayasaMahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, FulyaKANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıylayapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine 18.11.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ
Başvurukararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
İtirazkonusu kural, sosyal güvenlik hukukuna ilişkin bir düzenleme olup, iş kazasınauğrayan, meslek hastalığına tutulan ya da hastalanan sigortalıların sigortariskini doğuran olaydaki kusurlarıyla orantılı olarak, Kurum tarafından Yasakapsamında sağlanması gereken geçici iş göremezlik ödeneği ya da sürekli işgöremezlik gelirinin miktarında yapılabilecek indirimleri düzenlemektedir. Bunagöre, bağışlanmaz kusurundan dolayı iş kazasına uğrayan, meslek hastalığınatutulan ya da hastalanan sigortalıya, anılan Yasa'nın 19 ve devamındakimaddeleri gereğince verilmesi gerekli olan sürekli iş göremezlik geliri ya da37 ve devamındaki maddeleri gereğince verilecek olan geçici iş göremezliködeneği, sigortalının bu durumun oluşumundaki kusuruyla orantılı olarakyarısına kadar eksiltilebilecektir.
506sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun, 142., 143. ve ek 36. maddeleri ile geçici20., geçici 81. ve geçici 87. maddeleri hariç olmak üzere itiraz konusu kuralıda içeren diğer maddeleri, 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 2008 yılı Ekim ayının başında yürürlüğe giren17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa ile değişik 106. maddesinin birincifıkrasının (1) numaralı bendiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
5510sayılı Yasa'nın "Sigortalının kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavisüresinin uzaması, iş göremezliğinin artması" kenar başlıklı 22.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, 506 sayılı Yasa'nın 111. maddesindeyer alan "sigortalının bağışlanmaz kusuru" nedeniyle yapılacak olanödemelere ilişkin yeni düzenleme getirilmiştir. Bu kurala göre, sigortalının işkazasına veya meslek hastalığına uğraması, hastalanması, tedavi süresininuzaması veya iş göremezliğinin artması hallerinde ödenmesi gereken geçici işgöremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik gelirinin, ceza sorumluluğuolmayanlar hariç, ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığınatutulan veya hastalanan sigortalının kusur derecesi esas alınarak üçte birinekadarı Kurumca eksiltilecektir. 5510 sayılı Yasa'daki bu kuralın sigortalınınlehine olduğu konusunda herhangi bir duraksama bulunmamaktadır.
Özelliklesigortalı veya hak sahiplerinin yararına olan yeni yasal düzenlemelerin sosyalgüvenliğe ilişkin hükümlerinin kamusal niteliği nedeniyle şekli anlamda kesinhüküm teşkil etmeyen tüm uyuşmazlıklara uygulanmasının gerekliliği sosyalgüvenlik hukukunun temel esaslarından biridir. Dolayısıyla, sosyal güvenlikalanında sigortalı lehine olan yeni yasa kuralları, yürürlüğe girmelerininardından taraf iradelerinden bağımsız olarak mevcut uyuşmazlıklara dauygulanır.
İptaliistenilen 506 sayılı Yasa'daki anılan kuralın yürürlükten kaldırılmış olması veyeni yasal düzenlemenin davacı lehine sonuç doğurması nedeniyle konusu kalmayanistem hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir
OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU ve Şevket APALAK bu görüşekatılmamışlardır.
VI-SONUÇ
17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 111. maddesi, 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Yasa'nın 106. maddesinin (1)numaralı fıkrasıyla yürürlükten kaldırıldığından, bu maddeye ilişkin KONUSUKALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU ile Şevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,27.11.2008 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOY YAZISI
506sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 111. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı savı,itiraz yoluna başvuran mahkemece, Anayasa'nın 2., 5. ve 60. maddelerinedayandırılmıştır.
KuralınAnayasa'ya uygunluğunun öncelikle, ilgili Anayasa maddelerinin yasakoyucuya"Sigortalının bağışlanamaz kusuru" nedeniyle geçici veya sürekli işgöremezlik gelirinde indirim yapma konusunda herhangi bir takdir hakkı veripvermediği noktasından incelenmesi gerekir. Bu inceleme yapılmaksızın, sonradanyürürlüğe giren yeni yasal düzenlemenin indirim oranını yarıdan üçte bireindirmiş olması nedeniyle istemin konusu kalmadığı sonucuna varılıp, kararverilmesine yer olmadığı kararı verilmesine katılmıyorum.
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
KARŞIOYGEREKÇESİ
17.7.1964günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun itiraz konusu 111. maddesininilk fıkrasında, "Bağışlanmaz kusuru yönünden iş kazasına uğrayan, meslekhastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya verilecek geçici iş göremezliködeneği veya sürekli iş göremezlik geliri, bu kusurun derecesine göre, Kurumcayarısına kadar eksiltilir" denilmiş, ikinci fıkrasında da"bağışlanmaz kusur" tanımlanmıştır. Ancak bu kural itirazbaşvurusundan sonra yürürlüğe giren 31.5.2006 günlü 5510 sayılı SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun;106. maddesinin (1) numaralıbendi ile yürürlükten kaldırılmış, 108. maddesi ile de Kural'ın 2008 yılı Ekimayı başında yürürlüğe gireceği öngörülmüştür. Aynı Yasa'nın 22. maddesinin (b)bendinde, "Ceza sorumluluğu olmayanlar hariç, ağır kusuru yüzünden işkazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalının kusurderecesi esas alınarak üçte birine kadarı Kurumca eksiltilir" denilerekbelirtilen durumlarda sigortalıya yapılacak ödemenin, indirilme oranıbelirlenmiş, böylece 506 sayılı Yasa'nın 111. maddesinde yer alan"sigortalının bağışlanamaz kusuru" nedeniyle yapılacak ödemeler içinyeni bir düzenleme getirilmiştir.
Bakılmaktaolan davada uygulanması gereken, "sigortalının bağışlanmaz kusuru"nedeniyle bu kusurun derecesine göre geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekliiş göremezlik gelirinin Kurumca yarısına kadar eksiltilerek ödenebileceğineilişkin kuraldaki söz konusu oran, yapılan yeni düzenleme ile üçte bireindirilmiştir. Çoğunluk görüşüne göre davada, lehte olan bu kuraluygulanacağından, itiraz konusu kuralın, Anayasa'ya uygunluk denetimininyapılmasına gerek kalmamıştır. Ancak, itiraz konusu kuralın, başvuranMahkeme'nin görüşü doğrultusunda herhangi bir indirim yapılamayacağı gerekçesiile iptal edilmesi halinde bakılmakta olan dava, bu doğrultudasonuçlandırılacağından davacı yönünden yeni kuralda yer alan üçte bire kadarindirim oranının uygulanmasından daha lehte bir durum ortaya çıkacaktır.Davacıya uygulanacak yeni kurala karşı da Anayasa Mahkemesine başvurma olanağıbulunmakta ise de bu durumun, dava sürecinin uzamasına yol açması nedeniyleusul ekonomisi ve adil yargılanma hakkı yönünden doğuracağı olumsuzluklargözetildiğinde, davacının bakılmakta olan davada hak kaybına uğramaması içinitiraz konusu kuralın Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılması gerektiğisonucuna varılmıştır.
Açıklanannedenlerle çoğunluk görüşüne karşıyım.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
AZLIK OYU
Anayasayargısının benimseye geldiği yaklaşıma göre, itiraz başvurularında iptaliistenen kuralın sonradan değişmiş olması istemin esastan görülmesiniönlemeyecektir. Eski kuralın davada uygulanma olanağının sürmesi olasılığı veolası iptal kararının yeni kurala karşın ilgiliye hukuksal yarar sağlayabilecekolması değinilen yaklaşıma etken olan nedenlerdir.
İtirazakonu başvuruda da, geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneği veya gelirininilgilinin kusuru olsa da hiç eksiltilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. Davanınbu açılım nedeni karşısında, sözü edilen ödenek veya gelirin yarısına kadarolan eksiltme sınırının yeni kuralla üçte bir olarak değiştirilmesi hukuksalyararı sağlamamaktadır. Çünkü Anayasa'ya aykırı görülen eksiltmedekiorantısızlık değil, böyle bir eksiltmenin varlığıdır.
Buhukuksal durum doğrultusunda, yeni yasal gelişime karşın itiraza konubaşvurunun esastan incelenmesi gerektiği oyuyla karara karşıyım.
Üye
Şevket APALAK