ANAYASAMAHKEMESI KARARI
Esas Sayısı : 2004/13
Karar Sayısı : 2007/58
Karar Günü : 17.5.2007
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 21.11.2007-26707
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: 8. KolorduKomutanlığı Askeri Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 16.6.1964 günlü, 477 sayılıDisiplin Mahkemelerinin Kuruluşu, Yargılama Usulü ve Disiplin Suç ve CezalarıHakkında Kanun'un 40. maddesinin üçüncü fıkrasının üçüncü ve dördüncütümcelerinin Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
İzin tecavüzü suçundan açılan kamu davasında, disiplinmahkemesince verilen oda hapsi cezasının kesinleşmesi ve infaz edilmesindensonra, yazılı emir yoluyla kararın Askeri Yargıtay tarafından bozulması üzerineyeniden gerçekleştirilen yargılama sırasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'yaaykırılık savını ciddi bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
16.6.1964 günlü, 477 sayılı Disiplin Mahkemelerinin Kuruluşu,Yargılama Usulü ve Disiplin Suç ve Cezaları Hakkında Kanun'un itiraz konusukuralları da içeren 40. maddesi şöyledir:
“Disiplin mahkemeleri tarafından verilip kesinleşmiş bulunanhükümlerde kanuna aykırılık bulunduğunu öğrenen Genelkurmay Başkanı, AskerîYargıtaya başvurması için Askerî Yargıtay Başsavcısına yazılı emir verilmesihususunda Millî Savunma Bakanından istemde bulunur.
Bu istem üzerine veya ayrıca Millî Savunma Bakanı disiplinmahkemelerince verilip kesinleşmiş bulunan hükümlerde kanuna aykırılıkbulunduğunu öğrenirse, Askerî Yargıtaya başvurması için Askerî YargıtayBaşsavcısına yazılı emir (Değişik ibare: 5461 - 22.2.2006/m.5) verebilir.
Bu hususta yazılı emir ile ilgili Askerî Mahkemeler Kuruluşu veYargılama Usulü Kanunundaki hükümler uygulanır. Şu kadar ki, Askerî Yargıtayişin disiplin mahkemesinin görevini aştığı sonucuna varırsa hükmü bozarak dâvadosyasının yetkili ve görevli mercie gönderilmesine karar verir. Buhalde yeniden yapılacak inceleme ve kovuşturma sonucuna göre gereken kararverilir. Disiplin mahkemesi tarafından verilen ve yerine getirilen cezalaryeniden verilecek cezadan indirilir.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ınkatılımlarıyla 4.3.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu Yasa kuralına göre mahkemelerinitiraz edilmeksizin kesinleşmiş ve infazı yapılmış olmasına rağmen yenidenyargılama yaparak sanığın mahkumiyetine karar vermesi halinde hükmolunancezadan indirim yapması gerektiği, somut olayda sanığa verilmesi gerekencezanın sanığın aleyhine olduğunun açık olduğu, kazanılmış hak ilkesinin gözönünde tutulması gerektiği, aynı fiil ile işlenen daha ağır suçtan dolayıkovuşturma ve yargılama yapılabilmesi için hafif suçtan verilmiş mahkumiyetkararını ortadan kaldırmak amacıyla bu yola gidilmesinin aynı suçtan ikinci kezyargılanmama kuralının inkarı anlamına geleceği, Türk Hukuk Sistemi içindedisiplin mahkemesi kararlarının da uyuşmazlığın esasını çözen mahkeme kararlarıkabul edildiği, bu nedenle yazılı emir yoluna ancak sanık aleyhine sonuç doğurmadığıhallerde başvurulabilmesi gerektiği, itiraz konusu düzenlemenin yazılı emirmüessesesinin düzenlenme amacına aykırı olduğu, böylece genel hukukprensiplerinden ve aynı doğrultudaki Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu ve askericeza yargılaması sisteminden ayrılarak disiplin mahkemelerince verilmişkararlara karşı yazılı emir yoluna gidilmesi halinde, aleyhe sonuçdoğabilmesinin kabul edildiği, bireylerin devlete ve hukuk düzenine güvenduymalarının esas olduğu, bu nedenle disiplin mahkemelerinde mevcut düzendeyargılanarak cezası infaz edilmiş olan kişilerin sürekli yargılama tehdidialtında tutulmalarının hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturduğubelirtilerek söz konusu kuralların iptali gerektiği ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir.
Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarınasaygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletlibir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa vehukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,yasaların üstünde Anayasa ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukukilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir.
Hukuk güvenliği, temel hak güvencelerinde korunan ortak değerdir.Hukuk devleti hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm işlem veeylemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bugüven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir.
Öte yandan Anayasa'nın 145. maddesinde, askerî yargının, askerîmahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütüleceği, bu mahkemelerinasker kişilerin askerî olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veyaaskerî mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarakişledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli oldukları kuralabağlanmıştır.
İtiraz konusu kural uyarınca, disiplin mahkemeleri tarafındanverilen kararların yazılı emir ile bozulmasından sonra yapılacak yargılamadayeni bir karar verilmesi, olası bir ceza kararı sonucunda disiplin mahkemesitarafından verilen ve yerine getirilen cezaların yeniden verilecek cezadanindirilmesi gerekmektedir. Böylece, disiplin mahkemeleri tarafından verilencezanın kesinleşmesinden ve infaz edilmesinden sonra, sanıklar yenidenyargılanabilmekte ve bu yargılama sonucunda verilen cezadan sanıklar olumsuzolarak etkilenebilmektedir.
Anayasa'nın 145. maddesi uyarınca kurulan disiplin mahkemelerikararlarının gerek itiraz üzerine, gerekse itiraz edilmeksizin kesinleşmesihalinde kesin hüküm haline gelmesi nedeniyle, aradan bir süre geçtikten sonrasanığın yeniden yargılanması ve bu yargılamadan olumsuz olarak etkilenmesi,hukuk güvenliğini, vatandaşların mahkemelere olan inancını ve yargıda istikrarıolumsuz olarak etkileyeceğinden bu durum hukuk devleti ilkesine aykırılıkoluşturur.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu yasa kuralı Anayasanın 2.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli kurallarınıniptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa,bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar verilebileceğiöngörülmektedir.
477 sayılı Yasa'nın 40. maddesinin üçüncü fıkrasının 3. ve 4.tümcelerinin iptal edilmesi nedeniyle artık uygulanma olanağı kalmayan “Şukadar ki, Askerî Yargıtay işin disiplin mahkemesinin görevini aştığı sonucunavarırsa hükmü bozarak dâva dosyasının yetkili ve görevli mercie gönderilmesinekarar verir.” biçimindeki ikinci tümcesinin de iptali gerekir.
VII- SONUÇ
16.6.1964 günlü, 477 sayılı Disiplin Mahkemeleri Kuruluşu,Yargılama Usulü ve Disiplin Suç ve Cezaları Hakkında Kanun'un 40. maddesininüçüncü fıkrasının;
1- “Bu halde yeniden yapılacak inceleme ve kovuşturma sonucuna göregereken karar verilir. Disiplin mahkemesi tarafından verilen ve yerinegetirilen cezalar yeniden verilecek cezadan indirilir.” biçimindeki üçüncü vedördüncü tümcelerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- Üçüncü ve dördüncü tümcelerinin iptali nedeniyle uygulanmaolanağı kalmayan “Şu kadar ki, Askerî Yargıtay işin disiplin mahkemesiningörevini aştığı sonucuna varırsa hükmü bozarak dâva dosyasının yetkili vegörevli mercie gönderilmesine karar verir.” biçimindeki ikinci tümcesinin de2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE,
17.5.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT