ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2004/30
Karar Sayısı : 2008/55
Karar Günü : 7.2.2008
R.G. Tarih-Sayı :19.03.2008-26821
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 15.7.1950 günlü, 5682sayılı Pasaport Kanunu'nun 3463 sayılı Yasa ile değiştirilen 14. maddesinin(A) bendinin son paragrafında yer alan "...yine yanında yaşayıpreşit bulunmayan erkek çocuklarına da..." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10.,41. ve 90. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I-OLAY
Dâvâcının özürlü oğlunun hususi damgalı pasaportunun süresininuzatılmasına ilişkin talebin reddi işleminin iptali istemiyle açılan dâvâda,itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi de içeren14. maddesinin (A) bendinin beşinci fıkrası şöyledir:
" ...
Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların yanındayaşayıp, evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan kız çocuklarıyla yineyanında yaşayıp reşit bulunmayan erkek çocuklarına da hususi damgalıpasaport verilir veya bunlar baba veya annelerinin pasaportlarınınrefakathanesine kaydedilir. Refakathanesine kayıtlı bulunanlar, pasaport sahibiile seyahat etmedikleri takdirde o pasaportu kullanamazlar.
..."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 41. ve 90. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi ÖZLER'inkatılımlarıyla 15.4.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, yasa koyucunun anne-babanın pasaportolanaklarından çocukların da yararlanma koşulları ve şeklini düzenlerken erkekçocuk için sadece reşit olmayı esas almasının yetersiz kaldığı, itiraz konusuyasa hükmü ile kız çocukları ve erkek çocukları arasında cinsiyet yönündenayrımcılık yapıldığı, Devletin ailenin korunması yönünde pozitif ve negatifyükümlülüklerinin mevcut olup, aile hayatının sağlıklı devamına engel olantedbirleri almak ve buna aykırı her türlü düzenlemeyi ortadan kaldırmak zorundaolduğu, bu nedenlerle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10., 41. ve 90.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu ibarenin de bulunduğu 5682 sayılı Yasa'nın 14.maddesinin (A) bendinin beşinci fıkrasında, hususi damgalı pasaport sahibi olankişilerin kız ve erkek çocuklarının hangi koşullar altında bu pasaporttanyararlanabilecekleri belirlenmiştir. Buna göre, hususi damgalı pasaport sahibikişilerin kız çocuklarının bu pasaporttan yararlanabilmeleri için hususidamgalı pasaport sahibi ile birlikte yaşamaları, evli olmamaları veçalışmamaları gerekirken, erkek çocuklar için birlikte yaşama ve reşit olmama koşullarıöngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasalarınüstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nınbulunduğu bilincinde olan devlettir.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen "yasa önünde eşitlikilkesi"nin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işlemebağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar karşısında ayrım yapılmasınıve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesiyasaklanmıştır. Bu yasak, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasınıengellemektedir. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklariçin değişik kuralları gerekli kılabilir. Ancak kişisel nitelikleri vedurumları özdeş olanların, farklı kurallara tabi tutulmaları Anayasa'nıneşitlik ilkesine aykırılık oluşturur.
Hususi damgalı pasaport sahibi olan kişilerin kız ve erkek çocuklarıaynı hukuki durumdadırlar. Aynı durumda bulunan kişilerin yasanınöngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmaları ya dayararlandırılmamaları eşitlik ilkesinin gereğidir.
İtiraz konusu ibarenin de yer aldığı 5682 sayılı Yasa'nın 14.maddesinin beşinci fıkrası uyarınca kız çocukları hususi damgalı pasaportsahibi ile birlikte yaşadıkları, çalışmadıkları ve evlenmedikleri sürece hususidamgalı pasaporttan yararlanabilme olanağına sahip olmalarına karşın aynıdurumda bulunan erkek çocuklarının bu imkandan ancak reşit olana kadaryararlanabilmeleri cinsiyetler arasında ayrımcılığa yol açmakta ve bu durumyasa önünde eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
İbare, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı görülerek iptaledilmiş olduğundan 41. ve 90. maddeleri yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun,kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, 2949sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kuraltekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa Mahkemesi'nin,iptal sonucunda meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamuyararını ihlal edici nitelikte görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünüuygulayacağı belirtilmektedir.
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesinin (A) bendininbeşinci fıkrasında yer alan ibarenin iptal edilmesi nedeniyle doğanhukuksal boşluk kamu yararını ihlâl edici nitelikte görüldüğünden, iptalkararının, Resmî Gazetede yayınlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
A- 15.7.1950 günlü, 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun14. maddesinin 28.5.1988 günlü, 3463 sayılı Yasa ile değiştirilen (A) bendininson paragrafında yer alan "... yine yanında yaşayıp reşit bulunmayan erkekçocuklarına da ..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B- İptal edilen ibarenin doğuracağı hukuksal boşlukkamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşincifıkraları gereğince iptal hükmünün, KARARIN RESMÎ GAZETEDE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
7.2.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ