ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2004/34
Karar Sayısı : 2008/94
Karar Günü : 17.4.2008
R.G. Tarih-Sayı :05.11.2008-27045
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Balıkesir İşMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 2.9.1971 günlü, 1479 sayılıEsnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar KurumuKanunu'nun Ek 20. maddesinin 24.7.2003 günlü, 4956 sayılı Yasa ile eklenenüçüncü fıkrasının 22.01.2004 günlü, 5073 sayılı Yasanın 15. maddesiyledeğiştirilen birinci tümcesinin, Anayasanın 2., 18., 49., 55., 60., 65. ve 73.maddelerine aykırılığı savıylaiptali istemidir.
I- OLAY
T.C. Emekli Sandığından emekliolduktan sonra kendi adına ve hesabına bağımsız olarak serbest meslek faaliyetiicra etmeye başlayan ve bu nedenle Bağ-Kur'a "sosyal güvenlik destek primi"ödemek yükümlülüğü ile karşılaşan kişinin açtığı davada ileri sürülen itirazkonusu kuralın Anayasaya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme,iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun iptali istenilen tümceyi deiçeren "Sosyal güvenlik destek primi" başlıklı Ek 20. maddesişöyledir:
"(Değişik birinci fıkra: 22/1/2004 - 5073/15 md.) BuKanuna göre yaşlılık aylığı bağlananlardan, 24 üncü maddenin (l) numaralıbendinde belirtilen çalışmalarına devam edenlerin veya daha sonra çalışmayabaşlayanların, sosyal yardım zammı dahil tahakkuk eden aylıklarından, aylığınbağlandığı veya tekrar çalışmaya başlanıldığı tarihi takip eden aybaşındanitibaren, çalışmalarının sona erdiği ay dahil % 10 oranında sosyal güvenlikdestek primi kesilir
Birinci fıkra hükmüne göre aylıklarından sosyal güvenlik destekprimi kesilmesi gerekenlerden, bu Kanunun yayımlandığı tarihten önce aylıkbağlananlar Kanunun yayımını, daha sonra tekrar çalışmaya başlayanlar iseçalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren üç ay içindeKuruma yazılı bildirimde bulunmak zorundadırlar. Bu süre içinde Kuruma yazılıbildirimde bulunmayanlardan sosyal güvenlik destek primi, gecikmeli bildirimdebulunulan veya Kurumca tespit edilen tarihe kadar 53 üncü maddeye görehesaplanacak gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Birikmiş sosyal güvenlikdestek primi ve gecikme zamlarının ödenmemesi halinde aylıklardan yapılacakkesintiler aylık tutarının % 25'ini geçemez.
(Ek üçüncü fıkra: 24/7/2003-4956/44 md.)(Değişik birinci cümle: 22/1/2004-5073/15 md.) Diğersosyal güvenlik kanunlarına göre yaşlılık ve malullük aylığı bağlananlardan, 24üncü maddenin (I) numaralı bendinde belirtilen kapsamda çalışmaya başlayanlar,çalışmaya başladıkları ayı takip eden ay başından itibaren, çalışmalarının sonaerdiği ay dahil, bu Kanunun 50 nci maddesine göre belirlenen onikinci gelirbasamağının %10'u oranında sosyal güvenlik destek primi öderler. Sosyalgüvenlik destek primi ödemesi gerekenlerden bu Kanunun yayım tarihinden önceaylık bağlananlar Kanunun yayımını, daha sonra tekrar gerçek veya basit usuldegelir vergisi mükellefi olanlar ise mükellefiyetin başladığı tarihi takip edenaybaşından itibaren üç ay içinde Kuruma yazılı bildirimde bulunmakzorundadırlar. Bu süre içinde Kuruma yazılı bildirimde bulunmayanlar ileKurumca tespit edilemeyenlerden sosyal güvenlik destek primi, 53 üncü maddeyegöre hesaplanarak tahsil edilir.
Sosyal güvenlik destek primi ödenmiş süreler, bu Kanuna göresigortalılık süresi olarak değerlendirilmez, ödenen primler 39 uncu maddehükmüne göre toptan ödeme olarak iade edilmez ve bu sürelerle ilgili olarak24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak GeçenHizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasanın 2., 18., 49., 55., 60., 65. ve 73.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY,Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi ÖZLER'inkatılmalarıyla 12.5.2004 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Kuralın Anlam ve Kapsamı
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun Ek 20. Maddesinin 24.07.2003günlü, 4956 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü fıkrasının 22.01.2004 günlü, 5073sayılı Yasanın 15. maddesiyle değiştirilen ve iptali istenilen birincitümcesinde; "Diğer sosyal güvenlik kanunlarına göreyaşlılık ve malullük aylığı bağlananlardan, 24 üncü maddenin (I) numaralıbendinde belirtilen kapsamda çalışmaya başlayanlar, çalışmaya başladıkları ayıtakip eden ay başından itibaren, çalışmalarının sona erdiği ay dahil, buKanunun 50 nci maddesine göre belirlenen onikinci gelir basamağının %10'uoranında sosyal güvenlik destek primi öderler." denilmektedir.
İtiraz konusu kural, Emekli Sandığı'ndan yada Sosyal Sigortalar Kurumu'ndan emekli olan ya da bu kurumlardan malullükaylığı alan kişilerin Bağ-Kur Kanunu'nun 24. maddesinin (I) numaralı bendindebelirtilen kapsamda çalışmaya başlamaları, -diğer bir ifadeyle, bağımsız olarak,kendi ad ve hesaplarına bir ticari faaliyet ya da serbest meslek faaliyetindebulunmaları- halinde Bağ-Kur'a belli bir oranda sosyal güvenlik destek primiödemelerine ilişkindir.
1479 sayılı Yasa'nın Ek 20. maddesi dört fıkradan oluşmaktadır.Maddenin birinci fıkrasında, Bağ-Kur Kanunu'na göre yaşlılık aylığıbağlananların çalışmalarına devam etmeleri halinde ödeyecekleri sosyal güvenlikdestek primi konusu düzenlenmiştir. İkinci fıkrasında, yaşlılık aylığı alarakçalışmalarına devam eden Bağ-Kur emeklilerinin bu durumlarını belli süreleriçinde Kuruma bildirmeleri yükümlülüğü düzenlenmiş ve buna uymayanlarauygulanacak yaptırımlara yer verilmiştir. İtiraz konusu tümceyi de içerenüçüncü fıkrasında ise, diğer sosyal güvenlik kurumlarından yaşlılık ya damalullük aylığı almakta olanların, Bağ-Kur Kanunu'nun 24. maddesi kapsamınagiren bir işte çalışmaya başlamaları halinde ödemeleri gereken sosyal güvenlikdestek primi konusu düzenlenmiştir. Son fıkrasında ise, "Sosyal güvenlikdestek primi ödenmiş süreler, bu Kanuna göre sigortalılık süresi olarakdeğerlendirilmez, ödenen primler 39 uncu madde hükmüne göre toptan ödeme olarakiade edilmez ve bu sürelerle ilgili olarak 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılıSosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin BirleştirilmesiHakkında Kanun hükümleri uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
B- Anayasaya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, 1479 sayılı Yasanın Ek 20. maddesininitiraz konusu üçüncü fıkrası gereğince alınan sosyal güvenlik destek primi(SGDP) karşılığında sigortalıların herhangi bir sosyal sigorta yardımıalamadıkları, bu kesintinin herhangi bir nedeninin bulunmadığı, Devletinotoritesine dayanarak vatandaşından karşılıksız olarak aldığı her türlü vergi,resim, harç ve benzerlerinin hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığı; Anayasanın73. maddesinde, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerde adaletli vedengeli bir dağılımın öngörüldüğü; oysa konulan SGDP mükellefiyetinin adilolmadığı gibi, Devletin açığını kapatmak üzere getirildiği, SGDP'nin Bağ-Kur'unfinansman açığı sorununa çözüm aramak amacıyla düzenlendiği, oysa finansmanaçığının kapatılabilmesi için yapılması gerekenin sigortalılığınyaygınlaştırılması, kaçak çalışmaların önlenmesi olduğu, Devletin en kolay yoluseçerek, karşılıksız olarak ve hiçbir risk üstlenmeden vatandaştan prim kesmeyoluna gittiği, bunun adil olmadığı; SGDP alınması suretiyle karşılıksız birparanın tahsil edildiği, bunların karşılığında bir hizmet veya bir semerehakkının tanınmadığı, bu durumun angarya yasağı içinde değerlendirilebileceği;bütün bu nedenlerle itiraz konusu yasa kuralının Anayasanın 2., 18., 49., 55.,60., 65. ve 73. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesiyle toplumyaşamında eşitlik temeline dayanan adil bir hukuk düzeni kurulmasıamaçlanmıştır. Sosyal güvenlik destek primi uygulamasıyla, çalışmaya devamederek kazanç sağlayanlarla sağlamayanlar arasında adil bir dengenin kurulmasıamaçlanmaktadır.
Sosyal güvenlik destek primi, sosyal güvenlik kurumlarının maliyapılarının güçlendirilmesi ve böylece sosyal sigortacılık faaliyetininsürdürülebilmesi amacına yöneliktir. SGDP uygulamasının sosyal güvenlik sistemiçerçevesinde değerlendirilmesi yapıldığında, emekli olan bir sigortalının işinedevam etmesinin, hem istihdamı menfî yönde etkilediği, hem de sigortalısayısının artmasını engellediği ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla, emekli olankişilerin işlerini başkalarına devretmek suretiyle genç sigortalıların sistemedahil olmalarını teşvik etmeleri, bu mümkün olmadığı takdirde, alınacak sosyalgüvenlik destek primi ile sisteme katkılarının sağlanmasının hedeflendiğianlaşılmaktadır.
İtiraz konusu yasa kuralında yer alan sosyal güvenlik primineilişkin düzenleme, Anayasanın 60. maddesinde yer alan "Herkessosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gereklitedbirleri alır ve teşkilatı kurar." şeklindeki anayasaldüzenleme çerçevesinde değerlendirildiğinde; herkesin sosyal güvenlik hakkındanyararlanabilmesi bakımından sosyal güvenlik kurumlarının mali yapılarınıngüçlendirilmesine ihtiyaç bulunduğu yadsınamaz. Bu bağlamda, itiraz konusukuralın, Anayasanın 60. maddesinde sözü edilen tedbirler kapsamındadeğerlendirilmesi gerekir. Öte yandan, sosyal ve ekonomik haklar alanındaDevlete yüklenen görevlerin, Anayasanın 65. maddesinde belirtildiği biçimde malikaynakların yeterliliği ölçüsünde yerine getirilebileceği açıktır.
Sosyal güvenliğin sağlanabilmesi için sigortalıların katkısızorunludur; fakat bu katkının adil ve ölçülü olması da gerekir. İtiraz konusuyasa kuralında olduğu gibi Bağ-Kur Kanunu'nun 50. maddesine göre belirlenen 12.gelir basamağının %10'u tutarındaki bir destek priminin adil ve ölçülüolmadığından söz edilemez.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, itiraz konusu yasakuralı Anayasanın 2., 60. ve 65. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddigerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasanın 18., 49., 55. ve 73. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun ek 20. maddesinin 24.7.2003günlü, 4956 sayılı Yasa'nın 44. maddesiyle eklenen üçüncü fıkrasının, 22.1.2004günlü, 5073 sayılı Yasa'nın 15. maddesiyle değiştirilen birinci tümcesininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 17.4.2008 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ