ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2004/53
Karar Sayısı : 2008/61
Karar Günü : 21.2.2008
R.G. Tarih-Sayı :01.04.2008'de tebliğ edildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Danıştay Yedinci Daire
İTİRAZIN KONUSU:6.6.2002 günlü, 4760 sayılıÖzel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b)bendinin "... bu oranlara isabet eden vergi tutarlarını dikkate alarak malcinsleri, özellikleri, alkol derecesi itibarıyla maktu vergi tutarlarıbelirlemeye, maktu vergi tutarları ile vergi oranlarını aynı mal için birlikteveya ayrı ayrı uygulatmaya, mal cinsleri veya özellikleri itibarıyla en çoksatılan mamule isabet eden özel tüketim vergisi miktarının beş katına kadarasgari vergi tutarları belirlemeye, aynı cins veya özellikteki mallar içinnispî ve/veya maktu tutarda hesaplanacak vergi toplamının asgari vergitutarından az olmaması şartını koymaya," bölümünün Anayasa'nın 2., 10. ve73. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na ekli (III) sayılılistede yer alan bazı mallar için asgari vergi tutarları belirlenmesine ilişkin13.10.2003 günlü ve 2003/6258 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi eki Kararıniptali ve yürütülmesinin durdurulması istemiyle açılan davada, itiraz konusukuralın, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Yedinci Daire, iptaliiçin başvurmuştur.
II - İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının itiraz konusu bölümü de içeren (b) bendişöyledir:
" b) (III) sayılı listedeki mallar için belirlenen oranları;yarısına kadar indirmeye, tütün mamulleri için yarısına, diğer mallar için dörtkatına kadar artırmaya,bu oranlara isabet eden vergi tutarlarını dikkatealarak mal cinsleri, özellikleri, alkol derecesi itibarıyla maktu vergitutarları belirlemeye, maktu vergi tutarları ile vergi oranlarını aynı mal içinbirlikte veya ayrı ayrı uygulatmaya, mal cinsleri veya özellikleri itibarıylaen çok satılan mamule isabet eden özel tüketim vergisi miktarının beş katınakadar asgari vergi tutarları belirlemeye, aynı cins veya özellikteki mallariçin nispî ve/veya maktu tutarda hesaplanacak vergi toplamının asgari vergitutarından az olmaması şartını koymaya,"
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, TülayTUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A.Necmi ÖZLER ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla, 8.7.2004 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı ve ilgili yasama belgeleriyle bunların gerekçeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendi, Kanun'a ekli (III) sayılı listedekimallar için özel tüketim vergisi ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu'na yetkiveren kuraldır. Bu bent, 31.7.2004 günlü, 25539 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 16.7.2004 günlü, 5228 sayılı Bazı Kanunlarda ve 178 sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 22. maddesi iledeğiştirilmiştir. Buna göre, anılan bendin itiraz konusu bölümüyle BakanlarKurulu'na verilen yetki de tümüyle değiştirilmiş olduğundan, bu bölüme yönelikiptal isteminin konusunun kalmadığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle, iptal istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığınakarar verilmesi gerekir.
Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAK ile Zehra Ayla PERKTAŞ bugörüşlere katılmamışlardır.
V- SONUÇ
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendi, 16.7.2004 günlü, 5228 sayılıYasa'nın 22. maddesiyle değiştirildiğinden, 4760 sayılı Yasa'nın 12. maddesinin(2) numaralı fıkrasının (b) bendinin "... bu oranlara isabet eden vergitutarlarını dikkate alarak mal cinsleri, özellikleri, alkol derecesi itibarıylamaktu vergi tutarları belirlemeye, maktu vergi tutarları ile vergi oranlarınıaynı mal için birlikte veya ayrı ayrı uygulatmaya, mal cinsleri veyaözellikleri itibarıyla en çok satılan mamule isabet eden özel tüketim vergisimiktarının beş katına kadar asgari vergi tutarları belirlemeye, aynı cins veyaözellikteki mallar için nispî ve/veya maktu tutarda hesaplanacak vergi toplamınınasgari vergi tutarından az olmaması şartını koymaya," bölümüne ilişkinKONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, FulyaKANTARCIOĞLU, Şevket APALAK ile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,21.2.2008 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOYGEREKÇESİ
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12. maddesinin ikincifıkrasının iptali istenen bölümün yer aldığı (b) bendinin 16.7.2004 günlü 5228sayılı Yasa ile değiştirilmesi üzerine Danıştay'da devam eden davanın konusununobjektif düzenleyici işlem olduğu gözetilerek itiraz yoluyla yapılan başvuruhakkında karar verilmesine yer olmadığı yolunda karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla yapılan başvuruların konusunuoluşturan yasa kuralının, daha sonra değişikliğe uğraması nedeniyle Danıştay'dabakılmakta olan davada uygulanma olanağını yitirdiği kabul edilemez. Bu dava,objektif düzenleyici işleme karşı açılmış olsa da, itiraz konusu kuraluygulanarak sonuçlandırılacağından, Anayasal denetimin sürdürülmesi gerekirkenDanıştay'da açılan davada da karar verilmesine yer olmadığına karar verileceğidüşüncesiyle işin esasının incelenmemesinin, hukuksal dayanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle çoğunluk görüşüne karşıyım.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
AZLIKOYU
Anayasa'nın 153. Maddesinde iptal kararlarının geriyeyürümiyeceği, 152. Maddesinde yargı yerlerince yapılan başvurularda beş ayiçinde karar verilmezse mahkemenin davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göresonuçlandıracağı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar Anayasa Mahkemesikararı gelirse mahkemenin buna uymak zorunda olduğu kurala bağlanmıştır.
Buna göre, somut kural denetimlerinde Anayasa Mahkemesikararlarının geriye yürüyerek mahkemelerdeki uyuşmazlığa uygulanacağıanlaşılmaktadır. Uygulamanın da bu yönde gelişim gösterdiği, yaygın ve durulmuşkararlardan izlenmektedir.
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12. Maddesinin ikincifıkrasındaki iptale konu edilen (b) bendinin sonradan değişmiş olması, DanıştayDairesinin uyuşmazlığı çözerken kuralın önceki metnini ele almasını etkilemez.Danıştayda görülen uyuşmazlığın konusunu Bakanlar Kurulu kararının oluşturması,bir vergileme işleminin bu dava içinde uyuşmazlık konusu yapılmaması buyaklaşımı değiştirmeyecektir. Çünkü, idari işlemlerden olan Bakanlar kurulukararı yasal kuralın bir anlamda uygulamasıdır. Bakanlar Kurulu kararlarınındüzenleyici işlem olarak nitelenmesi bu sonucu değiştirmez. Kaldıki vergiişlemleri, bireylerin kendi istençleri ve davranışları sonucu oluşan öznelişlem niteliğindedir. Başka bir anlatımla, yükümlü yaptığı beyan, harcama veyagelire göre bir vergi işlemiyle karşılaşacaktır. Özel tüketim vergisinde devergi miktarını saptamada esas alınan Bakanlar Kurulu kararı vergiye konu mallailgili matraha uygulanacak oran ve asgari maktu vergi tutarını öngören ilkbelirleyici uygulama işlemidir. Gerçekten de dolaylı vergilerde tecimsel vetüketime yönelik hareketlerle vergiyi doğuran olaylar gerçekleşir. Özel tüketimvergisinin tarhında beyanın söz konusu olması, uygulamanın ortaya çıkışındakiözellikleri ve vergiyi doğuran olayın niteliğini değiştirmez. İdare hukukunun,uyuşmazlıklarda işlemleri alınış tarihlerindeki yasal kurallara göre çözmeilkesi, burada varılan sonucun, yanı işlemlerin alınış tarihindeki geçerliyasal ilkelerin uygulanacağının ayrı nedenidir.
Öte yandan, Bakanlar Kurulu kararının uygulama işlemi olaraknitelenmemesi vergi olgusunun doğasıyla da bağdaşmaz. Çünkü Yasaların BakanlarKuruluna somut miktarlar ve oranları belirleme yolunda verdiği yetkiler,içerdiği belirginlikler ile bu oranlara dayanacak beyanı izleyecek işlemler,birlikte bütünlük oluşturan birleşen iradelerin yansıması olacaktır. Değinilenyansıma, yasalara dayalı olarak ortaya çıkacak yönetsel tüm işlemlerin genelanlam ve kapsamıyla uygulama işlemleri olduğunun kabulünü zorunlu kılmaktadır.
Bu nedenlerle, yasal değişikliğin başvuruya konu kuralın esastanincelenmesini önlemeyeceği gerekçesiyle karara karşıyım.
Üye
Şevket APALAK
KARŞIOY GEREKÇESİ
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendi; 31.7.2004 günlü, 25539 sayılıResmî Gazete'de yayımlanan 16.7.2004 günlü, 5228 sayılı Bazı Kanunlarda ve 178Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 22.maddesi ile değiştirildiğinden bahisle Danıştay'da devam eden davanın konusununkalmadığı ve itiraz yoluyla yapılan başvuru hakkında karar verilmesine yerolmadığına karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin yerleşmiş uygulamalarına göre, itirazbaşvurularında iptali istenilen Kural'ın sonradan değiştirilmiş olması,Anayasa'ya uygunluk denetimini etkilemez. Mahkeme elindeki davayı olaytarihinde yürürlükte bulunan Yasa'ya göre çözeceğinden kişilerin hak kaybınauğramamaları bakımından söz konusu Yasa'nın olaya uygulanacak kurallarınınAnayasal denetiminin yapılmasındaki hukuki yarar açıktır.
Bu dava, objektif düzenleyici işleme karşı açılmış olsa da, itirazkonusu kural uygulanarak sonuçlandırılacağından, anayasal denetiminsürdürülerek işin esasının incelenmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşünekatılmıyorum.
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ