ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2004/56
Karar Sayısı : 2007/26
Karar Günü : 15.3.2007
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 29.05.2007-26536
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tekirdağ İnfazHakimliği
İTİRAZIN KONUSU: 16.5.2001 günlü, 4675 sayılıİnfaz Hakimliği Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (3) numaralıbentlerinin, Anayasa'nın 138. maddesine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
F tipi Kapalı Cezaevinde bulunan tutuklunun, cezaevi kantinindensatın aldığı çamaşır ipini odasında bulundurması nedeniyle görevli memurlartarafından el konulması üzerine, verdiği şikayet dilekçesini inceleyen İnfazHakimliği itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısıyla iptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu'nun “İnfazhakimliklerinin görevleri” başlıklı 4. maddesinin birincifıkrasının (1) ve (3) numaralı bentlerinde yer alan kurallar şöyledir:
…
“1. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları vetutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, barındırılmaları,ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması,bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve tedavilerininyaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem veyafaaliyetlere ilişkin şikayetleri incelemek ve karara bağlamak.”
…
“3. Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan disiplin tedbirleri veverilen disiplin cezalarının kanun, tüzük veya yönetmelik hükümleri ilegenelgelere aykırı olduğu iddiasıyla yapılan şikayetleri incelemek ve kararabağlamak.”
…
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında, Anayasa'nın 138. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,Ahmet AKYALÇIN Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ünkatılmalarıyla 15.7.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
İtiraz başvurusunda, ceza infaz kurumları ve tutukevlerindekihükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlem veya faaliyetlere ilişkinşikayetlerin Adalet Bakanlığı genelgeleri de gözetilerek incelenmesini vekarara bağlanmasını öngören kuralların, Anayasa'nın 138. maddesinde yer alanyargı bağımsızlığı ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Ceza infaz kurumları ve tutukevleri, tutuklular ile hükümlülerin,evrensel ve ulusal infaz hukuku kurallarınca belirlenmiş amaçlar doğrultusundabarındırıldıkları, belirli fiziki yapı ve güvenlik kriterlerine sahip, bukriterler çerçevesinde barınma, iaşe, sağlık, eğitim, iyileştirme, spor veçalışma hizmetlerinin sunulduğu, ayrı personeli ve yönetim biçimi olankurumlardır. Bu nitelikleri, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bir diziönlem almayı zorunlu kılar. Önlemlerin önemli bir bölümü cezaevi güvenliği ileilgilidir. Cezaevi güvenliği ise bu kurumlarda bir iç düzen sağlanmasını, içdüzenin sürekli ve işler halde olmasını, böylece evrensel ve ulusal normlarlagüvence altına alınan tutuklu ve hükümlü haklarının korunup kullanılması içingerekli ortamların yaratılmasını kapsamaktadır.
Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çıkan veya çıkması muhtemelsorunların gecikmesizin çözümü için, yasa koyucu, Adalet Bakanlığı'na yargıyetkisini kullanma alanına girmeyen konularda görüş bildirme ve genelgedüzenleme yetkisi vermiştir. Bu düzenlemelerin de ceza infaz kurumları vetutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veyabunlarla ilgili faaliyetlere yönelik olacağı kuşkusuzdur.
Dışa karşı kısmen kapalı konumda bulunan bu kurumlardaki hükümlüve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin,başta Anayasa olmak üzere kanun, tüzük, yönetmelik, genelge ve uluslararasısözleşmelere uygun olarak yürütülmesi, hükümlü ve tutukluların daha sonratoplum hayatına uyum göstermeleri bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu amacayönelik olduğu anlaşılan ve itiraz konusu kuralları da içeren 4675 sayılı İnfazHakimliği Kanunu, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bulunan hükümlü vetutuklular hakkında yapılan işlemler ve bunlarla ilgili faaliyetlere yönelikşikayetleri incelemek, karara bağlamak ve kanunlarla verilen diğer görevleriyerine getirmek üzere kurulan İnfaz hakimliklerine ilişkin hükümlerikapsamaktadır.
İtiraz konusu kurallar ile de hükümlü ve tutukluların ceza infazkurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri,barındırılmaları, ısıtılmaları, giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerininsağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene vetedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları ile disiplintedbirleri ve cezaları gibi kurum idaresince yapılan işlemler veya bunlarlailgili faaliyetler sırasında çıkacak uyuşmazlıkların infaz hakimliklerinceçözümleneceği hususu düzenlenmiştir.
“Mahkemelerin Bağımsızlığı” başlığını taşıyan Anayasa'nın 138.maddesinde, hakimlerin, görevlerinde bağımsız oldukları, Anayasa'ya, kanuna vehukuka uygun olarak vicdanı kanaatlerine göre hüküm verecekleri, hiçbir organ,makam, merci veya kişinin, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere vehakimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye vetelkinde bulunamayacağı, görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisindeyargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamayacağı, görüşmeyapılamayacağı veya herhangi bir beyanda bulunulamayacağı, yasama ve yürütmeorganları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları, buorganların ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceklerive bunların yerine getirilmesini geciktiremeyecekleri belirtilmiştir. Bukuralla, yargı yetkisinin kullanılmasının herhangi bir şekilde engellenmesiveya etki altına alınması önlenmek istenmiştir.
İnfaz hakimliklerinin, görev alanlarına giren uyuşmazlıkları İnfazHakimliği Kanunu, ilgili tüzük, yönetmelik ve genelgelerde yer alan kuralları,hakim güvencesi ve yargı bağımsızlığı ilkelerine göre yorumlayarakçözeceklerinde kuşku bulunmamaktadır. Uyuşmazlıkların, düzenleyici niteliktekigenelgelerde yer alan kurallar da incelenmek ve yorumlanmak suretiyle kararabağlanması yargı yetkisinin bir gereği olup, mahkemelere ve hakimlere emir vetalimat verme, telkin ve tavsiyede bulunma olarak nitelendirilemez.
Bu nedenlerle infaz hakimliklerinin, ceza infaz kurumları vetutukevlerinde çıkan veya çıkması muhtemel sorunları gecikmesizin çözebilmekiçin, Adalet Bakanlığı'nca çıkartılan genel düzenleyici nitelikteki genelgeleride esas alarak karar vermelerini öngören kuralların, Anayasa'nın 138. maddesineaykırı bir yönü bulunmamaktadır.
VI- SONUÇ
16.5.2001 günlü, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun 4.maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (3) numaralı bentlerinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 15.3.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT