ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2004/6
Karar Sayısı : 2004/5
Karar Günü : 27.1.2004
Resmi Gazete tarih/sayı: 20.02.2004/25379
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 10. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1994 günlü, 527 sayılıKHK'nin 3. maddesiyle 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'naeklenen I SAYILI CETVEL'in "V- AVUKATLIK HİZMETLERİ SINIFI" başlıklıbölümünün 3. dereceden aylık alan avukatlar için 1.1.1995 tarihinden itibarenuygulanacak 1600 ek gösterge yönünden, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve91. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Avukatlık Hizmetleri Sınıfında görev yapan ve 1600 ek göstergeüzerinden aylık alan davacının, 2200 ek gösterge üzerinden aylık ödenmesi içinyaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada ilerisürdüğü Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, 527 sayılı KHK'nin 3.maddesiyle 657 sayılı Kanun'a eklenen I SAYILI CETVEL'in "V-AVUKATLIKHİZMETLERİ SINIFI" başlıklı bölümünün, 3. dereceden aylık alan avukatlariçin 1.1.1995 tarihinden itibaren uygulanacak 1600 ek gösterge yönünden iptaliiçin başvurmuştur.
III-YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Kural
527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'na eklenen I-SAYILI CETVEL'in "V- AVUKATLIK HİZMETLERİ SINIFI"başlıklı bölümü şöyledir:
"V- AVUKATLIK HİZMELERİ SINIFI
Kadroları bu sınıfa dahil olanlardan 1 2600 3000
2 1900 2200
3 1350 1600
4 1300 1500
5 1000 1200
6 900 1100
7 800 900
8 700 800"
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava konusu kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile, 2., 6. ve 91.maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, AyselPEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ınkatılmalarıyla 27.1.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverildi.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ilebunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama
Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimide öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işleminiteliğinde olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev veyetkisi de Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin,öncelikle yetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarınınçözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetkiyasalarına uygunluğunun denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve esasbakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'yauygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunundenetimi de girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki yasasındabelirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür.Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Böylece,KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması ile özdeşleşir.
Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gereklideğildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasınadayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasasıarasında çok sıkı bir bağ vardır.
KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerekkabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasınadayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadançıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin içeriğiAnayasa'ya aykırılık oluşturmasa bile Anayasa'ya uygunluğundan söz edilemez.
KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasayaaykırı olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar.
Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasınınkapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerinanayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'leranayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı olmasabile dava açıldığında iptalleri gerekir.
Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasınadayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın, Başlangıç'ındaki "hiç birkişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bununicaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı," 2. maddesindeki"Hukuk devleti" ilkeleriyle, 6. maddesindeki "Hiç kimse veyaorgan kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz." kuralıve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır.
2- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ıile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırı olması nedeniyle iptaline karar verilmesiistenilmiştir.
İtiraz konusu kuralı içeren 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.KHK'nin dayandığı 3990 sayılı Yetki Yasası, Anayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994günlü, Esas 1994/50, Karar 1994/44-2 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.Böylece, 527 sayılı KHK Anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır.
Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3990 sayılıYetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "V-AVUKATLIK HİZMELERİ SINIFI" bölümü, 3. dereceden aylık alan avukatlar için1.1.1995 tarihinden itibaren uygulanacak 1600 ek gösterge yönünden Anayasa'nınBaşlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncüfıkrasında da bu kural tekrarlanarak, beşinci fıkrasında, AnayasaMahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzeninitehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halinde yukarıdakifıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmektedir.
527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in V- AVUKATLIK HİZMETLERİ SINIFI başlıklıbölümünün 3. dereceden aylık alan avukatlar için 1.1.1995 tarihinden itibarenuygulanacak 1600 ek gösterge yönünden iptaline karar verilmesinin doğuracağıhukuksal boşluk, kamu yararını bozucu nitelikte olduğundan gereklidüzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI- SONUÇ
A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı "Memurlar ve Diğer KamuGörevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin 3. maddesiyle 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "V- AVUKATLIKHİZMETLERİ SINIFI" başlıklı bölümünün, 3. dereceden aylık alan avukatlariçin 1.1.1995 tarihinden itibaren uygulanacak 1600 ek gösterge yönünden Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B- İptal hükmünün doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını ihlaledici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
27.1.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM