ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2004/60
Karar Sayısı : 2005/33
Karar Günü : 1.6.2005
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 23.03.2006 - 26117
İPTAL DAVASINI AÇAN : TBMM üyeleri SamsunMilletvekili Haluk KOÇ ve Oya ARASLI ile birlikte 118 Milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : 25.5.2004 günlü, 5176sayılı Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kurulması ve Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun'un;
1- 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının ve üçüncüfıkrasındaki “Cumhurbaşkanı” sözcüğünün,
2- 3. maddesinin “... kamu görevlilerinin görevlerini yürütürkenuymaları gereken etik davranış ilkelerini hazırlayacağı yönetmeliklerlebelirlemek, ...” bölümünün,
3- 4. maddesinin birinci fıkrasının son tümcesi ile ikincifıkrasının birinci tümcesinin,
4- 9. maddesi ile 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 29. maddesine eklenen fıkrada yer alan “hediye alma yasağınınkapsamını belirlemeye” ibaresinin,
Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 11., 105., 123., 124., 127., 128. ve130. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüklerinin durdurulmasıistemidir.
II- İPTALİ İSTENİLEN YASA KURALLARI
1- 5176 sayılı Kanun'un iptali istenilen kuralları içeren 1., 3.maddeleri ile 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:
a- “MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, kamu görevlilerinin uymalarıgereken saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, hesap verebilirlik, kamu yararınıgözetme gibi etik davranış ilkeleri belirlemek ve uygulamayı gözetmek üzereKamu Görevlileri Etik Kurulunun kuruluş, görev ve çalışma usul ve esaslarınınbelirlenmesidir.
Bu Kanun, genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler,kamu iktisadi teşebbüsleri, döner sermayeli kuruluşlar, mahalli idareler vebunların birlikleri, kamu tüzel kişiliğini haiz olarak kurul, üst kurul, kurum,enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurumve kuruluşlarında çalışan; yönetim ve denetim kurulu ile kurul, üst kurulbaşkan ve üyeleri dahil tüm personeli kapsar.
Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri, Bakanlar Kurulu üyeleri, Türk Silahlı Kuvvetleri ve yargı mensuplarıve üniversiteler hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.”
b- “MADDE 3.- Kurul, kamugörevlilerinin görevlerini yürütürken uymaları gereken etik davranış ilkelerinihazırlayacağı yönetmeliklerle belirlemek, etik davranış ilkelerininihlâl edildiği iddiasıyla re'sen veya yapılacak başvurular üzerine gerekliinceleme ve araştırmayı yaparak sonucu ilgili makamlara bildirmek, kamuda etikkültürünü yerleştirmek üzere çalışmalar yapmak veya yaptırmak ve bu konudayapılacak çalışmalara destek olmakla görevli ve yetkilidir.”
c- “MADDE 4.- Bu Kanun kapsamındaki kamu kurum vekuruluşlarında etik davranış ilkelerine aykırı uygulamalar bulunduğuiddiasıyla, en az genel müdür veya eşiti seviyedeki kamu görevlileri hakkındaKurula başvurulabilir. Hangi unvanların genel müdür eşiti sayılacağıkurum ve kuruluşların teşkilât yapısı ve yürüttükleri hizmetlerin niteliğidikkate alınarak Kurul tarafından belirlenir.
Diğer kamu görevlilerinin, etik davranış ilkelerine aykırıuygulamaları bulunduğu iddiasıyla yapılacak başvurular, ilgili kurumlarınyetkili disiplin kurullarında, Kurul tarafından çıkarılan yönetmeliklerdebelirlenen etik davranış ilkelerine aykırılık olup olmadığı yönünden değerlendirilir. Değerlendirmesonucu alınan karar, ilgililere ve başvuru sahibine bildirilir.
...”
2- 5176 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 29. maddesine eklenen ve iptali istenilen ibareyi içeren fıkraşöyledir:
“Kamu Görevlileri Etik Kurulu, hediye alma yasağınınkapsamını belirlemeye ve en az genel müdür veya eşiti seviyedeki üstdüzey kamu görevlilerince alınan hediyelerin listesini gerektiğinde her takvimyılı sonunda bu görevlilerden istemeye yetkilidir.”
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 8.9.2004 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğüdurdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra kararabağlanmasına oybirliği ile karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A- Yasa'nın 1. Maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde, 1. maddenin ilk fıkrasında yer alan kimikavramların içeriğinin ve “gibi” sözcüğü doğrultusunda benzer yeni kavramlarınetik değer olarak belirlenerek bu konuda yükümlülük getirilmesinin yasamaorganı yerine idare içinde yer alan Kamu Görevlileri Etik Kurulu'nun takdirinebırakılmasının, Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 11., 123. ve 128. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülerek kuralın iptali istenilmektedir.
5176 sayılı Yasa ile Kamu Görevlileri Etik Kurulunun kuruluş,görev, çalışma usul ve esasları düzenlenmiş; Yasa'nın 1. maddesinde EtikKurul'un, kamu görevlilerinin uymaları gereken saydamlık, tarafsızlık,dürüstlük, hesap verebilirlik, kamu yararını gözetme gibi etik davranış ilkelerinibelirleyeceği ve uygulamayı gözeteceği belirtilmiştir.
Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında, “Memurların vediğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, haklarıyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunladüzenlenir. ” denilmektedir. Bir toplumun ahlaki değerleri ilebütünleşen saygı, doğruluk, adalet, güvenilirlik, yararlılık, sorumluluk, hesapverebilirlik gibi evrensel ilkeler, toplum bireylerinin davranış kurallarınıbelirler. Yasa koyucu, meslek etiğine ilişkin olan evrensel ilkelerin birbölümünü saydıktan sonra, “gibi” ifadesiyle sayılan bu değerlere benzernitelikteki değerleri amaçlamıştır. Bu durumda idarenin itiraz konusu kuraldayer alan değerlerle bağdaşmayan yeni etik kurallar getiremeyeceği tartışmasızolduğundan “gibi” sözcüğü ile yasama yetkisinin devrine yol açıldığı ilerisürülemez.
Belirtilen nedenlerle Anayasa'nın 128. maddesine aykırı olmadığısaptanan kuralın 2., 7., 8., 11. ve 123. maddelerine de aykırılığından söz edilemez.İptal isteminin reddi gerekir.
B- Yasa'nın 1. Maddesinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde; iptali istenen kural kapsamındaki dönersermayeli ve katma bütçeli kuruluşlar ile kamu kurum ve kuruluşlarının birkısmının özerk nitelikte olduğu, özerk kurumların ve idarelerin personelininBaşbakanlığa bağlı bir kurul tarafından etik davranış ilkelerine uyupuymadıkları konusunda denetlenmesinin, bu kurum ve kuruluşların özerkliğinizedelediği ayrıca, üniversiteler denetim alanı dışında tutulurken, özerküniversite yapısı içinde üniversitelere bağlı olarak kurulan enstitülerinkurulun denetim alanı içinde bırakılmasının Anayasa'nın 2., 11, 123., 127. ve130. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
5176 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ikinci fıkrasında, bu yasanın,genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisaditeşebbüsleri, döner sermayeli kuruluşlar, mahalli idareler ve bunlarınbirlikleri, kamu tüzel kişiliğini haiz olarak kurul, üst kurul, kurum, enstitü,teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum vekuruluşlarında çalışan, yönetim ve denetim kurulu ile kurul, üst kurul başkanve üyeleri dahil tüm personeli kapsadığı belirtilmiştir.
Anayasa'nın 123. maddesinin ikinci fıkrasında “idarenin kuruluşve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır”;127. maddesinin ikinci fıkrasında da “mahalli idarelerin kuruluş vegörevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunladüzenlenir” denilmektedir.
Kuvvetler ayrılığı ilkesi, sadece yasama, yürütme ve yargıişlevlerinin ayrı organlara verilmesini değil, bazen tek bir kuvvetin çeşitliorganlar arasında bölüşülebilmesini de içerebilir. Bu bağlamda, “özerk” statüyesahip kamu kuruluşları oluşturulmasının amacı, kuşkusuz söz konusu kuruluşlarıgenel idare içinde ayrıcalıklı veya dokunulmaz kılmak değil, onların özellikgösteren işlevlerini çoğulcu demokrasi anlayışı içinde ve daha iyi biçimdeyerine getirmelerini sağlamaktır.
Kamu yönetiminde saydamlığın gerçekleştirilmesi ve yolsuzluklamücadele edilmesi kapsamında, kamu görevlilerinin uyacakları etik davranışilkelerini belirleyen bir düzenlemenin, kamu hizmeti sunan kimi kurumların“özerk” statüsünü zedeleyebileceği düşünülemez. Çünkü tarafsızlık, saydamlık,dürüstlük, hesap verebilirlik ve benzeri nitelikler insanlara, toplumlara vekurumlara göre değişiklik göstermedikleri gibi, kimi kurumlara verilen kendikendini yönetme yetkisi onlara ayrıcalık tanınması anlamını da taşımaz.
Fulya KANTARCIOĞLU bu görüşe katılmamıştır.
5176 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ikinci fıkrasında, Yasa'nınkapsamındaki kurum ve kuruluşlar sayılırken “enstitü” de sayılmıştır. Özelyasalarında enstitü olarak adlandırılan “Türk Standartlar Enstitüsü”, “Devletİstatistik Enstitüsü” ve benzeri kamu kurumları bulunduğu gibi, üniversite vefakülte bünyelerinde kurulan enstitüler de bulunmaktadır.
Hizmet yerinden yönetim örgütlerinden olan üniversitelerin yasaldayanağı, Anayasa'nın 130. ve 131. maddeleri ile 2547 sayılı YükseköğretimKanunu'dur. 2547 sayılı Yasa'nın 3. maddesinde üniversite, “Bilimselözerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimselaraştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzerikuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumu…”; enstitü ise, “Üniversitelerdeve fakültelerde birden fazla benzer ve ilgili bilim dallarında lisans üstü,eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve uygulama yapan bir yükseköğretim kurumu…”olarak tanımlanmıştır. 5176 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca üniversiteler anılan Yasa'nın kapsamı dışında bırakıldığından,üniversite ve fakülte bünyelerinde kurulan ve faaliyet gösteren enstitülerin de5176 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında olmadığı açıktır.
Belirtilen nedenlerle, söz konusu düzenleme, Anayasa'nın, 123.,127. ve 130. maddelerine aykırı olmadığından, 2. ve 11. maddelerine de aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
C- Yasa'nın 1. Maddesinin Üçüncü Fıkrasında Yer Alan“Cumhurbaşkanı” Sözcüğünün İncelenmesi
Dava dilekçesinde; Yasa'nın uygulama alanı dışında kalacaklararasında sayılan Cumhurbaşkanı'nın, Anayasa'nın 105. maddesine göre göreviyleilgili işlemlerinden kural olarak sorumsuz olduğu, Anayasa'nın sorumsuzluğunuifade ettiği Cumhurbaşkanını, yasama organının, yasa ile sorumlu bir statüyesokması ya da Cumhurbaşkanının sorumluluğunu belirleyecek bir denetimin dışındatutulduğunun ifade edilmesinin Anayasa'nın 105. maddesine aykırı olduğu;Anayasa'nın herhangi bir maddesine aykırı olan bir düzenlemenin 2. ve 11.maddelerine de aykırılık oluşturacağı belirtilerek “Cumhurbaşkanı” sözcüğünündüzenlemeden çıkarılması gerektiği ileri sürülmektedir.
5176 sayılı Yasa'nın 1.maddesinin üçüncü fıkrasında “Cumhurbaşkanı,Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri, Bakanlar Kurulu üyeleri, Türk SilahlıKuvvetleri ve yargı mensupları ve üniversiteler hakkında bu Kanun hükümleriuygulanmaz.” denilerek yasa kapsamı dışında tutulanlar sayılmıştır.
Anayasa'nın “sorumluluk ve sorumsuzluk hali” başlıklı 105.maddesinde Devlet Başkanının parlamenter rejimdeki sorumluluğu ilkesinin nasıluygulanacağı belirtilmiştir.
Cumhurbaşkanı'nın görevi ile ilgili işlem ve eylemlerinden siyasalsorumluluğu olmadığı gibi, “vatana ihanet” dışında ceza sorumluluğu da yoktur.
5176 sayılı Yasa'nın amacı, etik davranış ilkelerini belirlemek vekamu görevlilerinin etik davranış ilkelerine uygun davranmalarını sağlamaktır.Kamu görevlilerinin uymaları gereken saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, hesapverebilirlik, kamu yararını gözetme gibi etik davranış ilkeleri genelde kamugörevlilerinin görevleriyle ilgilidir. Anayasa'nın 105. maddesine göregörevleriyle ilgili işlem ve eylemlerde sorumsuzluğu esas, sorumluluğu istisnaolan Cumhurbaşkanı'nın konumu gözetildiğinde etik davranış ilkeleri yönündenbir kamu görevlisi olarak Kurul denetimine tabi tutulması düşünülemez.
Açıklanan nedenlerle, Yasa'nın 1.maddesinin son tümcesinde“Cumhurbaşkanı” sözcüğüne yer verilmesi, Anayasa'nın 2., 11. ve 105.,maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
D- Yasa'nın 3. Maddesinin “... kamu görevlilerinin görevleriniyürütürken uymaları gereken etik davranış ilkelerini hazırlayacağıyönetmeliklerle belirlemek ...” Bölümünün İncelenmesi
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 124. maddesine göre ancakbaşbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarınıilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve kanunlaraaykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarabileceği; tüzel kişiliği olmayan KamuGörevlileri Etik Kurulu'na yönetmelikle düzenleme yapma yetkisi verilmesininAnayasa'nın 124. maddesine aykırı olacağı; anılan Yasa'nın 7. maddesinde buYasa'nın uygulanmasına ilişkin hususların, Kurul'ca hazırlanacak yönetmeliklebelirleneceği ve hazırlanan yönetmeliklerin Başbakan onayı ile yürürlüğekonulacağına ilişkin hükmün durumu değiştirmeyeceği; etik davranış ilkeleriniyönetmelikle belirleme yetkisinin, asli düzenleme yetkisi niteliğini taşıdığı;bu yetkinin, yürütmenin ve idarenin kanuniliği ilkeleri ile çeliştiği; yürütmeorganının Anayasada belirtilen ayrık haller dışında asli düzenleme yetkisi bulunmadığı,bu yetkinin yasama organına ait olup devredilemeyeceği, kuralın Anayasa'nın 2.,6., 7., 8., 11., 123. ve 124. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaliistenilmektedir.
5176 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin birinci tümcesi ile, kamugörevlilerinin görevlerini yürütürken uymaları gereken etik davranış ilkelerinihazırlayacağı yönetmeliklerle belirlemek yetkisi Kurul'a verilmiştir.
Anayasa'nın 124. maddesinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamutüzelkişilerinin yönetmelik çıkarabilecekleri belirtilmiştir. İdarenin uygulamaalanı en geniş düzenleyici işlemlerinden olan yönetmeliklerin konusu,kanunların ve tüzüklerin uygulanmasının sağlanması olup, bunlara aykırıhükümler içeremezler ve idari yargı denetimine tabidirler.
5176 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre, Başbakanlık bünyesindekurulmuş olan Kamu Görevlileri Etik Kurulu'nun dava konusu kuralda sözü edilenyönetmelikle ilgili yetki ve görevi, anılan Kanun'un 3. ve 7. maddeleriuyarınca bu yönetmeliği hazırlamaktan ibaret olup, yönetmeliğin yürürlüğekonulması ise Başbakan onayı ile olacağı ve böylece Başbakanlıkça çıkarılanyönetmelik niteliği taşıyacağından bu konuda Anayasa'ya aykırılıkbulunmamaktadır.
Söz konusu düzenleme ile Kurul'a verilen etik ilkeleri içerenyönetmelik hazırlama yetki ve görevinin, Yasa'nın 1. maddesiyle çerçevesibelirlenmiş olup, yürütme organına, subjektif hakları etkileyen bir kural koymayetkisi verme anlamını taşımaması nedeniyle, kural Anayasa'nın 2., 6., 7., 8.,11. ve 124. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
E- Yasa'nın 4. Maddesinin Birinci Fıkrasının Son Tümcesininİncelenmesi
Dava dilekçesinde iptali istenilen kuralla Etik Kurulu'na tanınanyetkinin asli düzenleme yetkisi olduğu, asli düzenleme yetkisinin yasamaorganına ait olup devredilemeyeceği, kamu görevlisine getireceği yükümlülüğünkanunla belirlenmesi gerektiği, bu nedenlerle kuralın Anayasa'nın 2., 6., 7.,8., 11., 123. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaliistenilmektedir.
Yasa'nın 4. maddesinin birinci fıkrasının ilk tümcesinde, en azgenel müdür veya eşiti seviyedeki kamu görevlileri hakkında Kurulabaşvurulabileceği belirtilmiş, iptali istenilen ikinci tümcede ise, hangiunvanların genel müdür eşiti sayılacağının kurum ve kuruluşların teşkilatyapısı ve yürüttükleri hizmetlerin niteliği dikkate alınarak Kurul tarafındanbelirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Anayasa'nın 123. maddesinde, idarenin, kuruluş ve görevleriyle birbütün olup kanunla düzenleneceği; 128. maddesinde de, memurların ve diğer kamugörevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları veyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunladüzenleneceği belirtilmiştir.
Bakanlıkların ve bakanlıklara bağlı ve ilgili kamu kurum vekuruluşlarının kuruluş, görev ve yetkilerine ilişkin esas ve usullerinçerçevesi 3046 sayılı “Bakanlıkların Kuruluş Ve Görev Esasları Hakkında 174Sayılı Kanun Hükmünde Kararname İle 13.12.1983 Gün Ve 174 Sayılı BakanlıklarınKuruluş Ve Görev Esasları Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kaldırılması VeBazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında 202 Sayılı Kanun HükmündeKararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun” ile belirlenmiş, anılan Yasa'nın15. maddesinde, Bakanlık merkez, taşra, yurt dışı teşkilatları ile bağlı veilgili kuruluşlarının hiyerarşik kademelerinin, hizmetin özelliklerindenkaynaklanan farklılıklar dikkate alınmak kaydıyla maddede belirtilen şekildedüzenleneceği hükme bağlanmıştır. Bu genel ilkelerden hareketle Bakanlıklar ileilgili ve bağlı kuruluşların ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının hiyerarşikkademe ve birim ünvanları kendi yasalarında, kamu iktisadi teşebbüslerininki233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelerde, yerel yönetimlerinki ise 5272sayılı Belediye Kanunu ile 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nda gösterilmiş,ünvanların kadroları da 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun HükmündeKararname ile belirlenmiştir.
Hiyerarşik yapı içinde genel müdür, kurul başkanı, daire başkanı,müşavir gibi farklı ünvanların aynı ya da benzer kademelerde kullanıldığıgörülmektedir. Bu unvanların hiyerarşik yapıdaki yerleri ise ancak ilgilikanunlara bakılarak anlaşılabilecektir. Unvanı “genel müdür” olmadığı halde,genel müdür emsali ya da hiyerarşik olarak bu unvanın üstünde olan farklıkademe ve unvanlar bulunmaktadır.
5176 sayılı Kanun düzenlenirken yasa koyucu tarafından, ilgiliyasalarda farklı şekilde belirlenen bu kademe ve ünvanlar ayrı ayrı sayılmamışise de, hangi ünvanların genel müdür eşiti sayılacağının, kurum ve kuruluşlarınteşkilât yapısı ve yürüttükleri hizmetlerin nitelikleri gözetilerekbelirleneceği açık olduğundan idarenin düzenleme yetkisinin yasalarlabelirlenmemiş olduğu kabul edilemez.
Açıklanan nedenlerle iptali istenilen kural, Anayasa'nın 2., 6.,7., 8., 11., 123. ve 128. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddigerekir.
F- Yasa'nın 4. maddesinin İkinci Fıkrasının Birinci Tümcesininİncelenmesi
Dava dilekçesinde; kamu tüzel kişiliği bulunmayan Kurul'ayönetmelik çıkarma yetkisi verilmesinin Anayasa'nın 124. maddesine; aslidüzenleme yetkisi niteliğini taşıyan yetki verilmesinin Anayasa'nın 7.maddesine; tanınan yetki anayasal dayanaktan yoksun olduğu için Anayasa'nın 6.maddesine; yürütmenin yasayla düzenlenmemiş bir alanda asli düzenleme yetkisikullanmasının Anayasa'da gösterilen istisnai haller dışında söz konusuolamaması nedeniyle, Anayasa'nın 8. ve 123. maddelerine; kamu görevlilerininuymakla yükümlü olacağı etik davranış ilkelerini belirlemenin yürütmeye veyönetmeliğe bırakılmasının Anayasa'nın 128. maddesine; Anayasa'nın herhangi birhükmüne aykırı düzenlemenin Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine aykırı olacağıileri sürülerek, kuralın iptali istenilmektedir.
4. maddenin ikinci fıkrasında, “Diğer kamu görevlilerinin, etikdavranış ilkelerine aykırı uygulamaları bulunduğu iddiasıyla yapılacakbaşvurular, ilgili kurumların yetkili disiplin kurullarında, Kurul tarafındançıkarılan yönetmeliklerde belirlenen etik davranış ilkelerine aykırılık olupolmadığı yönünden değerlendirilir.” denilmektedir.
Bu tümcede yer alan “... Kurul tarafından çıkarılan yönetmelik...” ibaresinin, bu yönetmeliğin Kurul'un bağımsız iradesiyle yürürlüğekonulduğu ve böylece Kurul'a düzenleyici işlem yapma yetkisi tanındığı anlamınıtaşımadığı, burada da Kurul'un işlevinin, 3. madde ile ilgili gerekçedebelirtildiği gibi, yönetmeliği hazırlamak olup onay yetkisinin ise 7. maddedeyer alan “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin hususlar, Kurulca hazırlanacakyönetmeliklerle belirlenir. Kurul tarafından hazırlanacak yönetmeliklerBaşbakan onayı ile yürürlüğe konulur.” kuralı uyarınca Başbakana aitolduğu açıktır.
Bu nedenlerle kural Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 11., 123., 124. ve128. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Fulya KANTARCIOĞLU bu görüşe katılmamıştır.
G- Yasa'nın 9. Maddesi ile, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun29. Maddesine Eklenen Fıkrada Yer Alan “... hediye alma yasağının kapsamınıbelirlemeye ...” İbaresinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, bu düzenleme ile Kurula, hediye alma yasağınınkapsamını belirleme konusunda asli bir düzenleme yetkisi verildiği, hediye almayasağının kamu görevlilerine bir yükümlülük getirdiği için, yasağın kapsamınınAnayasa'nın 128. maddesine göre, yasa ile düzenlenmesi gereken bir hususolduğu, asli düzenleme yetkisinin yürütme organına bırakılmasının Anayasa'nın128. maddesi yanında 7. ve 8. maddelerine ve bu yetki kökenini Anayasa'danalmadığı için Anayasa'nın 6. maddesi ile 2. ve 11. maddelerine de aykırı olduğuileri sürülerek iptali istenilmektedir.
657 sayılı Yasa'nın “Hediye alma, menfaat sağlama yasağı” başlıklı29. maddesinde, Devlet memurlarının doğrudan doğruya veya aracı eliyle hediyeistemeleri ve görevleri sırasında olmasa dahi menfaat sağlama amacı ile hediyekabul etmeleri veya iş sahiplerinden borç para istemeleri ve almalarıyasaklanmış iken, 5176 sayılı Yasa'nın 9. maddesi ile “Kamu Görevlileri EtikKurulu, hediye alma yasağının kapsamını belirlemeye ve en az genel müdür veyaeşiti seviyedeki üst düzey kamu görevlilerince alınan hediyelerin listesinigerektiğinde her takvim yılı sonunda bu görevlilerden istemeye yetkilidir.”kuralı ikinci fıkra olarak eklenmiştir.
Hediye ve menfaat yasağı, kamu görevlisinin, görevi sırasındakieylem, işlem ve kararlarının etkilenmemesi amacına yöneliktir. 657 sayılıYasa'nın 29. maddesinde belirlenen sınırlar içinde hangi nitelik ve niceliktekihediyenin insanî ilişkilerin kabul edilebilir ölçüsünü aştığını gününkoşullarına göre belirleme yetki ve görevinin Kurul'a verilmesi, kamugörevlisine getirilmiş yeni bir yükümlülük olmadığı gibi yasama yetkisinindevri anlamına gelmez.
Açıklanan nedenlerle, iptali istenilen düzenleme Anayasa'nın 2.,6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddigerekir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
25.5.2004 günlü, 5176 sayılı “Kamu Görevlileri Etik KuruluKurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”un iptaliistenilen hükümlerinin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,
1.6.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VI- SONUÇ
5176 sayılı “Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kurulması ve BazıKanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”un:
1- 1. maddesinin;
a- Birinci fıkrasının ve üçüncü fıkrasındaki “Cumhurbaşkanı,...”sözcüğünün, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,
b- İkinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 3. maddesinin “... kamu görevlilerinin görevlerini yürütürkenuymaları gereken etik davranış ilkelerini hazırlayacağı yönetmeliklerlebelirlemek,...” bölümünün, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
3- 4. maddesinin;
a- Birinci fıkrasının son tümcesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığınave iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b- İkinci fıkrasının birinci tümcesinin, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA,
4- 9. maddesiyle 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 29. maddesine eklenen fıkrada yer alan “... hediye alma yasağınınkapsamını belirlemeye ...” ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
1.6.2005 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Ali GÜZEL
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
KARŞIOYGEREKÇESİ
25.5.2004 günlü, 5176 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ilkfıkrasında, “Bu Kanunun amacı, kamu görevlilerinin uymaları gereken saydamlık,tarafsızlık, dürüstlük, hesap verebilirlik, kamu yararını gözetme gibi etikdavranış ilkeleri belirlemek ve uygulamayı gözetmek üzere Kamu Görevlileri EtikKurulunun kuruluş, görev ve çalışma usul ve esaslarının belirlenmesidir.”;ikinci fıkrasında da “Bu Kanun, genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeliidareler, kamu iktisadi teşebbüsleri, döner sermayeli kuruluşlar, mahalliidareler ve bunların birlikleri, kamu tüzel kişiliğini haiz olarak kurul, üstkurul, kurum, enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olanbütün kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan; yönetim ve denetim kurulu ilekurul, üst kurul başkan ve üyeleri dahil tüm personeli kapsar.” denilmektedir.Buna göre, mahalli idareler gibi yerinden yönetim ilkesine uygun olarakAnayasa'da özel olarak düzenlenen ya da kendi kanunları uyarınca özerk biryapıya kavuşturulmuş olan kurum ve kuruluşlarda çalışan kamu görevlileri deetik davranış ilkelerine uygun davranmaları bakımından Kamu Görevlileri EtikKurulu'nun denetimine bağlı tutulmaktadır.
Kamu görevlilerinin etik davranış ilkelerine uymaları gerektiğindeduraksanamaz ise de bunun, kurumların anayasal konumları ile kuruluş amaç veişlevleri gözetilerek yapılması gerekir. Bu farklılıklar dikkate alınmaksızınson fıkradaki ayrık durumlar dışında tüm kamu görevlilerini aynı kurulundenetimine bağlı tutmak hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Ayrıca mahalliidareler üzerinde merkezi idarenin, Anayasa'nın 127. maddesi uyarınca, yalnızvesayet yetkisine sahip olması, bu yetkiyi aşan müdahalelerin Anayasa'yaaykırılığı sonucunu doğurur. Anayasa'da merkezi idareden farklı kurallara bağlıtutulan kurum ve kuruluşlar için özelliklerine uygun bir denetim sürecigetirilmedikçe Anayasa ile uyum sağlanması olanaklı değildir. Genel müdür veeşitinin altındaki ünvanlara sahip kamu görevlilerinin etik davranış ilkelerineuyup uymadıklarının denetiminin Kurul tarafından çıkarılacak yönetmeliklerdebelirlenen esaslara göre yapılacağını öngören 4. maddenin ikinci fıkrasının ilktümcesi de sözkonusu kurum ve kuruluşlar yönünden bir müdahale niteliğitaşıdığından bunların kuruluş amaç ve işlevleriyle bağdaşmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Yasa'nın belirtilen kuralları yönündençoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU