ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı : 2004/66
KararSayısı : 2008/99
KararGünü : 2.5.2008
R.G.Tarih-Sayı :28.05.2008-26889
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN: Ankara İkinci İdare Mahkemesi
İTİRAZINKONUSU: 27.6.1984günlü, 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un 18. maddesinin sonfıkrasının 4916 sayılı Yasa'nın 30. maddesiyle değiştirilen ikinci tümcesinin,Anayasa'nın 127. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I-OLAY
3030sayılı Yasa'nın 18. maddesinin son fıkrasının ikinci tümcesi uyarınca genelbütçe vergi gelirleri tahsilatından büyükşehir belediyelerine pay aktarılmasınailişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III-YASA METİNLERİ
A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı
27.6.1984günlü ve 3030 sayılı Yasa'nın 18. maddesinin itiraz konusu ikinci tümcesini deiçeren son fıkrası şöyledir:
"BakanlarKurulu, (b) fıkrasındaki % 3 pay oranını % 6 oranına kadar artırmaya veyakanuni haddine kadar indirmeye yetkilidir. Bu payın % 40'ı doğrudanilgili belediye hesabına yatırılır, kalan % 60'ı ise büyükşehir belediyelerinenüfuslarına göre dağıtılır. Hesaplama ve dağıtım işlemleri MaliyeBakanlığınca yapılır."
B-Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvurukararında, Anayasa'nın 127. maddesine dayanılmıştır.
IV-İLK İNCELEME
AnayasaMahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, SacitADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Fazıl SAĞLAM, A.Necmi ÖZLER ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 8.9.2004gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ
Başvurukararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı,dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvurukararında, yerel yönetimlere görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanmasıgerektiği, belediyelerin hizmet maliyetinin her zaman nüfusla doğru orantılıolarak artmadığı, kuralda düzenlendiği şekilde nüfus baz alınarak belediyeleregörevleriyle orantılı adil bir dağıtımın sağlanamayacağı belirtilerek, itirazkonusu kuralın Anayasa'nın 127. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Yasa'nın"Büyükşehir belediyesi gelirleri" başlıklı 18. maddesi büyükşehirbelediyesinin gelirlerini düzenlemektedir. Bu gelirlerden biri maddenin (b)fıkrasındaki "Büyükşehir belediyesinin bulunduğu il merkezindeyapılan Genel Bütçe Vergi Gelirleri Tahsilat toplamı üzerinden gelirsaymanlarınca hesaplanıp, ertesi ayın sonuna kadar ilgili büyük şehirbelediyesine yatırılacak %3 pay" dır.
Maddeninson fıkrasının birinci tümcesine göre Bakanlar Kurulu, (b) fıkrasındaki %3 payoranını %6 oranına kadar artırmaya veya kanuni haddine kadar indirmeyeyetkilidir. İptali istenilen ikinci tümcede ise, bu payın %40'ının doğrudanilgili belediye hesabına yatırılacağı, kalan %60'ının ise büyükşehirbelediyelerine nüfuslarına göre dağıtılacağı belirtilmektedir. Hesaplama vedağıtım işlemleri Maliye Bakanlığı'nca yapılır.
İptaliistenilen tümcede, büyükşehir belediyesinin bulunduğu il merkezinde yapılangenel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden gelir saymanlarıncahesaplanıp, ertesi ayın sonuna kadar ilgili büyükşehir belediyesine yatırılacak%3 payın %60'lık bölümünün büyükşehir belediyeleri arasında dağılımıdüzenlenmiştir.
Anayasa'nın 127. maddesinin son fıkrasının son tümcesinde mahalliidarelere "...görevleri ile orantılı gelir kaynaklarısağlanır" denilmiş, aynı maddenin üçüncü fıkrasının sontümcesinde de "Kanun, büyük yerleşim merkezleri için özel yönetimbiçimleri getirebilir" kuralına yer verilmiştir. Buna dayanılarakhalen büyükşehir belediyesine dönüştürülmüş on altı belediye bulunmaktadır.Bunlar arasında nüfus, yüzölçüm, sanayileşme, alt yapı sorunları veya gelirkaynakları açısından farklılıkların olması doğaldır. Bu durumda, mahalliidarelere görevleri ile orantılı gelir sağlama konusunda yasa koyucunun,anayasal ilkelere bağlı kalmak koşuluyla takdir hakkı bulunmaktadır.
Yasakoyucuda itiraz konusu kuralda bu takdir hakkını kullanmış ve büyükşehirbelediyesinin bulunduğu il merkezinde yapılan genel bütçe vergi gelirleritahsilat toplamından büyükşehir belediyesine yatırılacak payın %40'ınındoğrudan ilgili belediye hesabına yatırılmasını, kalan %60'ının ise büyükşehirbelediyelerine nüfuslarına göre dağıtılmasını öngörmüştür. Ülkemizdebüyükşehirlerde yaşanan nüfus artışının doğumdan ziyade göçten kaynaklanan biryapı sergilemesi, nüfusun belediye hizmetleri için tek ölçüt olmamakla beraber,büyükşehir belediyelerinin görevlerinin yerine getirilmesinde önemli bir ölçütolduğunu ortaya koyduğu açıktır.
Bu nedenle, büyükşehir belediyesinin bulunduğu il merkezindetoplanan genel bütçe vergi gelirlerinin %3'lük kısmından belli bir oranınınilgili büyükşehir belediyesi hesabına aktarılması, geri kalanının da büyükşehirbelediyeleri arasında nüfuslarına göre paylaştırılmasında Anayasa'ya aykırı biryön görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 127. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
HaşimKILIÇ, Sacit ADALI ve Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamışlardır.
VI-SONUÇ
27.6.1984 günlü, 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin YönetimiHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un18. maddesinin son fıkrasının, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Yasa'nın 30.maddesiyle değiştirilen "Bu payın % 40'ı doğrudan ilgili belediye hesabınayatırılır, kalan %60'ı ise büyükşehir belediyelerine nüfuslarına göredağıtılır." biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile Serdar ÖZGÜLDÜR'ün karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA, 2.5.2008 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
KARŞIOYGEREKÇESİ
AnayasaMahkemesi'nin 24.7.2003 günlü, E.2003/62, K.2003/77 sayılı iptal kararındaişaret edildiği üzere, her büyükşehir belediyesinin yerine getirmek durumundaolduğu hizmetlerin nitelik ve nicelik itibariyle farklılık gösterdiği, kuralda belirtilen"nüfus" kriterinin tek başına bir ölçüt olarak ele alınması halindeAnayasa'nın 127. maddesinde belirtilen "mahalli idarelere görevleri ileorantılı gelir kaynakları sağlanır" hükmünün adil şekilde uygulamayageçmiş olamayacağı, % 40-% 60 şeklinde yasakoyucu tarafından takdir edilendağıtım biçiminin özellikle İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli gibi yüksek vergitahsilatı yapılan Büyükşehirler bakımından ölçülü ve adil sonuçlar doğurmayıp,bilakis hak edilenden az miktarlarda gelir elde edilmesine yol açacağı,dolayısıyla kuralın bu biçimiyle Anayasa'nın 2. ve 127. maddelerine aykırıdüştüğü ve iptali gerektiği kanısına vardığımızdan; aksi yöndeki çoğunlukkararına katılmıyoruz.
Başkan
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR