ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2004/87
Karar Sayısı : 2009/5
Karar Günü : 8.1.2009
R.G. Tarih-Sayı :05.03.2009-27160
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet MeclisiÜyeleri Kemal ANADOL, Kemal KILIÇDAROĞLU ve 118 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 16.7.2004 günlü, 5230sayılı Pamukbank Türk Anonim Şirketinin Türkiye Halk Bankası Anonim ŞirketineDevri ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un;
1- 5. maddesinin;
a- İkinci fıkrasında yer alan "... benzeri ..."sözcüğünün,
b- Dördüncü fıkrasının,
2- 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile 15.11.2000 günlü,4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası AnonimŞirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 1 incimaddesinin (5) numaralı fıkrasına "bankalar hakkındauygulanmaz" ibaresinden önce gelmek üzere eklenen "... ve 631 sayılı Memurlar ve Diğer KamuGörevlilerinin Malî ve Sosyal Haklarında Düzenlemeler ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun HükmündeKararname" ibaresinin,
Anayasa'nın 2., 10., 11., 90. ve 128. maddelerine aykırılığısavıyla iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesiistemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- Dava Konusu Yasa Kuralları
16.7.2004 günlü, 5230 sayılı Pamukbank Türk Anonim ŞirketininTürkiye Halk Bankası Anonim Şirketine Devri ve Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına İlişkin Kanun'un iptali istenen kuralları da içeren maddelerişöyledir:
1- "MADDE5.- 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye HalkBankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanunatâbi bankalarda çalışanlar ile Pamukbanktan Halkbanka devrolunacak personelden;tâbi oldukları sosyal güvenlik kuruluşlarına bakılmaksızın, emeklilik hakkınıkazanmış olanlara, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren üç ay içinde talepetmeleri halinde emekli ikramiyeleri veya İş Kanunu hükümlerine görehesaplanacak kıdem tazminatları % 20 fazlasıyla ödenir. Bu süreyi üç ay dahauzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kapsamda emekli olan personel, bubankalarda yeniden istihdam edilemez.
Bu Kanunun 3 üncü maddesi gereğince devir işleminin tamamlanmasıile birlikte; Halkbankın, 4603 sayılı Kanun ile belirlenen, çağdaş bankacılığınve uluslararası rekabetin gereklerine göre çalışmasını ve özelleştirmeyehazırlanmasını sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılması amacı gözetilerekoluşturulacak plân çerçevesinde, hedeflenen şube sayısı ve norm kadro ileekonomik, teknolojik nedenler ve organizasyon değişikliği sonucudoğabilecek benzeri nedenlerle personelin mevcut işsözleşmelerini feshetmeye Halkbank Yönetim Kurulu yetkilidir.
Halkbank Yönetim Kurulu, bu yetkilerini 6762 sayılı Türk TicaretKanunu hükümlerine istinaden diğer organlarına devredebilir.
İkinci fıkra kapsamında yapılacak fesih işlemleri hakkındaİş Kanununun 29 uncu maddesinde yer alan bildirimlere ilişkin hüküm uygulanmaz."
2- "MADDE 7.- 15.11.2000tarihli ve 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk BankasıAnonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanunun;
a) 1 inci maddesinin (5) numaralı fıkrasına "bankalarhakkında uygulanmaz" ibaresinden önce gelmek üzere "2946 sayılı KamuKonutları Kanunu, 195 sayılı Basın İlân Kurumu Teşkiline Dair Kanun ve631 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Malî ve Sosyal HaklarındaDüzenlemeler ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" ibareleri eklenmiştir.
b) 2 nci maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan "üçyıl" ibaresi "beş yıl" olarak değiştirilmiştir.
c) 3 üncü maddesine aşağıdaki (5) numaralı fıkra eklenmiştir.
5. Bankalarda 4857 sayılı İş Kanununa tâbi olarak çalışanlarlabankalar arasında çıkacak ihtilaflarda iş mahkemeleri görevlidir.
d) Geçici 3 üncü maddesinin (1) inci fıkrasının birinci cümlesine"Kanuni takibe intikal etmiş alacaklar" ibaresinden sonra gelmeküzere ", memur maaşına ve TÜFE'ye endeksli yuva kredileri" ibaresieklenmiştir.
e) Geçici 6 ncı maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tâbi olmaklabirlikte halen bankalarda çalışmakta olup başka kurumlara nakli sağlanamayanpersonel, bu Kanunun geçici 1 inci maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarıncaişlem tesis edilmek üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilir."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 10., 11., 90. ve 128.maddelerine dayanılmış, 48. maddesi ise ilgili görülmüştür.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 6.10.2004 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
16.7.2004 günlü, 5230 sayılı Pamukbank Türk Anonim ŞirketininTürkiye Halk Bankası Anonim Şirketine Devri ve Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına İlişkin Kanun'un;
1- 5. maddesinin, ikinci fıkrasında yer alan "...benzeri ..." sözcüğü ve dördüncü fıkrasının,
2- 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile15.11.2000 günlü, 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye HalkBankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi HakkındaKanun'un 1 inci maddesinin (5) numaralı fıkrasına "bankalar hakkındauygulanmaz" ibaresinden önce gelmek üzere eklenen "... ve 631 sayılıMemurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Malî ve Sosyal Haklarında Düzenlemelerile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması HakkındaKanun Hükmünde Kararname" ibaresinin,
YÜRÜRLÜKLERİNİN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 6.10.2004gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A- Genel Açıklama
15.11.2000 günlü, 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası,Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim ŞirketiHakkında Kanun, kapsamındaki bankaların çağdaş bankacılığın ve uluslararasırekabetin gereklerine göre çalışmalarını ve özelleştirmeye hazırlanmalarınısağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmaları ile hisselerinin tamamınakadarının gerçek ve tüzel kişilere satışının gerçekleştirilmesi amacıylaçıkarılmış, iktisadi devlet teşekkülü statüsünde bulunan söz konusu bankalar,4603 sayılı Yasa'yla birlikte, Bankalar Kanunu ve genel hükümlere bağlı anonimşirket statüsüne geçirilmiştir.
4603 sayılı Yasa'da 4684 ve 4743 sayılı Yasalarla yapılandüzenlemeler sonucunda, bu bankalardaki tüm personel özel hukuk hükümlerinetabi olarak çalıştırılmaya başlanmış, 31.12.2002 tarihinden sonra ise özelhukuk hükümlerine tabi olmayan personelin çalıştırılmayacağı ayrıca hükümaltına alınmıştır. 4603 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasında5626 sayılı Yasa'yla yapılan değişiklikle, personel konusunda tamamıylabankaların genel kurulları yetkili kılınarak bu yetkinin yönetim kurullarınadevredilebileceği belirtilmiştir.
Hisseleri, yönetimi ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunaintikal etmiş olan Pamukbank'ın, 5230 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle,bilançosundaki tüm aktifleri ve pasifleri ile bilanço dışı yükümlülükleri,Pamukbank, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ve Halkbank arasında düzenlenecek birprotokol ile başka bir işleme gerek kalmaksızın Halkbank'a devredileceğiöngörülmüş, aynı Yasa'yla Pamukbank'tan Halkbank'a devrolunacak personelkonusunda da hükümler getirilmiştir.
B- Yasa'nın 5. Maddesinin İkinci Fıkrasında Yer Alan "...benzeri ..." Sözcüğünün İncelenmesi
Dava dilekçesinde, sözleşmelerin feshinde geçerli bir son vermenedeni gösterilmesi yerine benzeri sözcüğünün kullanılmasının belirsiz ve soyutolduğu, idareye takdir yetkisinin verildiği, hukuk devletinin hukuk güvenliğiilkesine aykırı olarak fesih hallerinin kapsamını genişletmeye yönelikbulunduğu, bunun 158 sayılı ILO Sözleşmesi'ne aykırılık oluşturduğu ve hukuk güvenliğininbir sonucu olan ahde vefa ilkesini zedelediği, uluslararası sözleşmeye aykırıbir düzenlemenin Anayasa'nın 90. maddesiyle de çeliştiği, bu nedenle kuralınAnayasa'nın 2., 11. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devletinin temelilkelerinden biri hukuk güvenliği ilkesidir. Buna göre yasal düzenlemeler,herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirli, açık, net,anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olmalıdır.
Yasa'nın dava konusu "benzeri" sözcüğünü içeren 5.maddesinin ikinci fıkrasında, Pamukbank'ın Halkbank'a devir işleminintamamlanmasıyla birlikte, 4603 sayılı Yasa'yla belirlenen, çağdaş bankacılığınve uluslararası rekabetin gereklerine göre çalışmasını ve özelleştirmeyehazırlanmasını sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılması amacı gözetilerekoluşturulacak plan çerçevesinde, hedeflenen şube sayısı ve norm kadro ileekonomik, teknolojik nedenler ve organizasyon değişikliği sonucu doğabilecekbenzeri nedenlerle personelin mevcut iş sözleşmelerini feshetmeye HalkbankYönetim Kurulu yetkili kılınmıştır.
Yasa koyucu ikinci fıkrada sözleşmenin feshine ilişkin nedenlerisaydıktan sonra, "benzeri" sözcüğünü kullanmak suretiyle, bu fıkradabelirtilenlere benzer nitelikteki fesih nedenlerini amaçlayarak bu sözcüğüsayılan nedenlerden bağımsız olarak kullanmamıştır. Dava konusu sözcüğün yeraldığı kuralda, Halkbank personelinin mevcut iş sözleşmelerinin Banka YönetimKurulu tarafından feshedilebilmesinin belli başlı ana nedenleri gösterilerek,temel hukuki çerçevesi çizilmiştir. Halkbank Yönetim Kurulu, 4603 sayılıYasa'yla belirlenen bankaların yeniden yapılandırılması amacı doğrultusundaoluşturulacak plan çerçevesi dışına çıkamayacak ve fıkrada sayılanlarlabağdaşmayan fesih nedenleri getiremeyecektir. Bu nedenle "benzeri"sözcüğünün belirsiz, soyut olduğundan ve idareye sınırsız takdir yetkisiverildiğinden söz edilemez. Kaldı ki hukuk devletinde hukuka aykırı işlemlerinyargı denetimine bağlı olmasının da önemli bir güvence olduğu açıktır.
Açıklanan nedenle sözcük Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Konunun Anayasa'nın 11. ve 90. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
C- Yasa'nın 5. Maddesinin Dördüncü Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde, Türkiye'nin 158 sayılı ILO Sözleşmesi'yle yükümlülük altına girdiği, Sözleşme'nin 13. ve 14. maddelerine aykırıolarak Banka personelinin toplu işten çıkarılmasında sonradan sözleşmelerinbildirimsiz feshinin öngörülmesinin ahde vefa ilkesini zedelediği, Sözleşme'ye aykırı olan bir kuralın aynı zamanda Anayasa'nın 90. maddesiyleçeliştiği, İş Kanunu kapsamında diğer çalışanlara bildirim uygulandığı haldeHalkbank personeli hakkında bunun uygulanmamasının eşitsizlik oluşturduğu, bunedenlerle kuralın Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 90. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanunu'nun 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere bağlıkalmak zorunda olmadığından kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 48. maddesiyönünden de incelenmiştir.
5230 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin dava konusu dördüncüfıkrasında, Halkbank Yönetim Kurulu tarafından aynı maddenin ikinci fıkrasıkapsamında yapılacak fesih işlemleri hakkında İş Kanunu'nun 29. maddesinde yeralan bildirimlere ilişkin hükmün uygulanmayacağı öngörülmüştür.
İş Kanunu'nun 29. maddesinde "toplu işçi çıkarma"yailişkin düzenlenme yapılmıştır. Maddede işverenin, ekonomik, teknolojik,yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçiçıkarmak istediğinde bunu en az otuz gün önceden bir yazıyla işyeri sendikatemsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu'na bildirilmesiesası kabul edilmiştir. Bu bildirimde, işçi çıkarmanın sebepleri, bundanetkilenecek işçi sayısı ve grupları ile işe son verme işlemlerinin hangi zamandiliminde gerçekleşeceğine ilişkin bilgilerin bulunması zorunludur. Bildirimdensonra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak görüşmelerde,toplu işçi çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılmasıyahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesinisağlamaya yönelik konuların ele alınması ve toplantının yapıldığını gösterenbir belge düzenlenmesi öngörülmüştür. Ayrıca işyerinin bütünüyle kapatılarakkesin ve devamlı suretle faaliyete son verilmesi halinde işverenin, sadecedurumu en az otuz gün önceden, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu'nabildirerek bunu işyerinde ilan etmekle yükümlü olduğu, toplu işçi çıkarmanınkesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçialmak istediği takdirde nitelikleri uygun olanları tercihen işe çağırmasıgerektiği belirtilmiştir.
Halkbank Yönetim Kurulu dava konusu kuralla, toplu işçi çıkarmadaönceden bildirim yükümlüğünün dışında tutulmuştur. Buna göre, 4603 sayılıYasa'nın bankaların yeniden yapılandırılması amacı gözetilerek oluşturulacakplan çerçevesinde ve Yasa'da belirtilen nedenlerle Banka Yönetim Kurulu'ncayapılacak toplu işçi çıkarmada işyeri sendika temsilcilerine,ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu'na bildirim yapılmayacak ve bunabağlı olarak görüşme, belge düzenleme ve tercihen işe çağırma gibi diğerhususlar uygulanmayacaktır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukukdevletinde uyulması zorunlu temel ilkelerden biri de "hukuk güvenliğiilkesi"dir. Anayasa'da öngörülen temel hak ve özgürlüklerinkullanılmasının ve insan haklarının yaşama egemen kılınmasının önkoşulu olanhukuk güvenliği ilkesine göre hukuk normlarının öngörülebilir olması,bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesi, devletin deyasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasıgerekir. Hukuk devletinde hukuk güvenliğinin sonucu olan ahde vefa ilkesi desözleşme özgürlüğünün korunmasını zorunlu kılar.
Anayasa'nın "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48.maddesinde, herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme özgürlüğüne sahipolduğu belirtilmiştir.
Sözleşme özgürlüğü, özel hukuktaki irade özerkliği ilkesininAnayasa hukuku alanındaki dayanağıdır. Özel hukukta irade özerkliği, kişilerinyasal sınırlar içerisinde istedikleri hukuki sonuca bu yoldaki iradeleriniyeterince açığa vurarak ulaşabilmelerini ifade etmektedir. Anayasa açısındansözleşme özgürlüğü ise Devlet'in, kişilerin istedikleri hukukî sonuçlaraulaşmalarını sağlaması ve bu bağlamda kişilerin belli hukukî sonuçlara yöneleniradelerini geçerli olarak tanıması, onların iradelerinin yöneldiği hukukîsonuçların doğacağını ilke olarak benimsemesi ve koruması demektir. Sözleşmeözgürlüğü uyarınca kişiler, hukuksal ilişkilerini özgür iradeleriyledüzenlemekte serbesttir. Anayasa'da koruma altına alınan sözleşme özgürlüğü,sözleşme yapma serbestisinin yanı sıra, yapılan sözleşmelere dışarıdan müdahaleyasağını ve sözleşme hükümlerinin esas alınmasını da içerir.
Dava konusu kuralda, kapsamdaki Banka tarafından toplu işçiçıkarılmasında sözleşmelerin bildirimsiz feshedilmesi öngörülmekle bu kuralınyürürlüğe girdiği tarihten önce ortaya çıkan ve herhangi bir istisna olmaksızınİş Kanunu hükümlerinin uygulandığı sözleşmelere müdahale edilerek, personel,hukuksal güvenceden mahrum bırakılmış, böylece hukuk devleti ilkesizedelenmiştir. Tarafların özgür iradeleri ile düzenlenen ve hukuken geçerliolan sözleşmelerin, akdedildiği tarihte yürürlükte olmayan ve sonradangetirilen yasa kuralıyla kimi hükümlerinin uygulanamaz hale getirilmesi hukukgüvenliği ilkesine ve sözleşme özgürlüğüne aykırıdır.
Öte yandan toplu işçi çıkarma yönünden İş Kanunu kurallarına tabiolan diğer iş yerlerinde çalışan işçilerle aynı statüde bulunan bankaçalışanlarına bildirimsiz fesih uygulanmasını öngören dava konusu kuralAnayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesiyle de bağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle dava konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve 48.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Haşim KILIÇ ve Serruh KALELİ bu görüşe katılmamışlardır.
Kuralın Anayasa'nın 11. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
D- Yasa'nın 7. Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) Bendi ile4603 Sayılı Yasa'nın 1 inci maddesinin (5) numaralı Fıkrasına "bankalar hakkında uygulanmaz" İbaresinden Önce Gelmek Üzere Eklenen "... ve 631 sayılı Memurlar veDiğer Kamu Görevlilerinin Malî ve Sosyal Haklarında Düzenlemeler ile Bazı Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun HükmündeKararname" İbaresinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, 631 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 4603 sayılı Yasa kapsamındaki bankalar hakkında uygulanmamasının,bu bankalardaki personelin Anayasa'nın 128. maddesindeki güvenceden yoksunbırakılmasına yol açtığı, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 11. ve 128.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
4603 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (5) numaralı fıkrasında,kapsamdaki bankalar hakkında uygulanmayacak kanun ve KHK'ler belirtilmiştir.5230 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyle bu fıkraya "bankalar hakkındauygulanmaz" sözcüklerinden önce gelmek üzere eklenen dava konusu ibareyle631 sayılı KHK'nin de bu bankalar hakkında uygulanmayacağı öngörülmüştür.
631 sayılı KHK, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali vesosyal haklarında düzenlemeler yapmak amacıyla çıkarılmıştır.
Anayasa'nın 128. maddesinde, Devlet'in, kamu iktisadi teşebbüslerive diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlüoldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerinin memurlarve diğer kamu görevlileri eliyle yürütüleceği, bu kapsama giren personelinnitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülüklerinin deYasa'yla düzenleneceği belirtilmiştir.
4603 sayılı Yasa kapsamındaki bankaların personeline ilişkinkuralların incelendiği, 19.6.2002 günlü, E.2001/33, K.2002/56 sayılı; 25.6.2002günlü, E.2002/31, K.2002/58 sayılı ve 6.11.2008 günlü, E.2007/73,K.2008/158 sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği gibi sözkonusu bankalar, Bankacılık Kanunu ve özel hukuk hükümlerine göreçalıştığından, bu bankaların personelinin hizmeti de Anayasa'nın 128. maddesikapsamında genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekligörevlerden sayılmaz ve personel de aynı madde kapsamında kamu görevlisi olaraknitelendirilemez.
4603 sayılı Yasa uyarınca özel hukuk hükümlerine bağlı olarakçalıştırılan ve Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında olmayan personel hakkında,631 sayılı KHK'nin uygulanmamasının Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 128. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 11. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
16.7.2004 günlü, 5230 sayılı Pamukbank Türk Anonim ŞirketininTürkiye Halk Bankası Anonim Şirketine Devri ve Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına İlişkin Kanun'un:
1- 5. maddesinin;
a- İkinci fıkrasında yer alan "... benzeri ..."sözcüğünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,
b- Dördüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Haşim KILIÇ ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile 15.11.2000günlü, 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk BankasıAnonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un1 inci maddesinin (5) numaralı fıkrasına "bankalar hakkındauygulanmaz" ibaresinden önce gelmek üzere eklenen "... ve 631 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu GörevlilerininMalî ve Sosyal Haklarında Düzenlemeler ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" ibaresininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
8.1.2009 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOYYAZISI
Dava konusu 5230 sayılı Yasa, hisseleri, yönetimi, denetimive 19.6.2002'den beri T.M.S.F.nun bünyesinde bulunan Pamukbank'ın,HALKBANK'a devri ve buna ilişkin usul ve esasları düzenlemekte, devirden sonraHalkbank personelinin gerektiğinde iş sözleşmelerinin feshi ve bu fesihişleminde, iptali istenen (5. maddenin dördüncü fıkrası) kural ile İşKanunu'nun 29. maddesindeki bildirimlere ilişkin hükmün uygulanmaması isteminiiçermektedir.
İptali istenen kuralla, uygulanmamasıöngörülen İş Kanunu'nun 29. maddesinde, toplu işçi çıkarma isteğinin en az 30gün önceden,
-İşyeri temsilcisine, ilgili bölge müdürlüğüne, Türkiye İşKurumu'na bildirilmesi ile çıkarılan işçi yerine yeniden işçi alımında niteliğiuygun olanı tercihen çağırma hususları belirtilmektedir.
İptal kararını oluşturan çoğunluk görüşünde bubildirimlerin yapılmayacak olmasının, bireyin tüm eylem ve işlemlerinde Devletegüveni sağlayan "hukuk güvenliği" ilkesi ve işçinin sözleşmeözgürlüğü kapsamında, sahip olduğu yazılı sözleşmesine dışardanmüdahalenin belli hukuki sonuca yönelmiş iradeyi ve hukuksal ilişkiyizedelediği, diğer iş yerlerinde çalışan işçilere yapılacak uygulama yönündeneşitsizlik yaratıldığı belirtilmektedir.
Karşılaştıkları ekonomik ve sosyal güçlükler karşısındaçalışanının hak ve özgürlüklerinin korunması ve kamusal yarar gözetilerekPamukbank, T.M.S.F'na devredilmiş, bilahare 4603 sayılı Yasa ile kamu iktisaditeşebbüsü ve buna bağlı kamu tüzelkişiliği statüsünden çıkarılarak özelhukuk hükümlerine tabi anonim şirket statüsündeki Türkiye Halk Bankası'na(Tüm aktif, pasif, bilanço dışı yükümlülükleri ve personeli ile birlikte)16.7.2004 gün ve 5230 sayılı Yasa gereğince devredilmiştir.
Özel hukuk hükümlerine tabii A.Ş. statüsündeki Pamukbankpersonelini korumak ve çağdaş bankacılık ve uluslararası rekabetin gereklerinegöre çalıştırılmak üzere yeniden yapılandırılmıştır.
4603 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği 25.11.2000 tarihiitibari ile mevcut personelin, aylık, özlük, emeklilikleri yönünden tabiioldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunacağı, personelden uygungörülenlerin istekleri halinde emeklilik statüleri devam etmek üzere özel hukukhükümlerine göre çalıştırılabilecekleri, emeklilik hakkı kazanmışlara teşvikliemekli ikramiyesi ve bankacılık tazminatı ödenmesi öngörülmüş, yenidenyapılandırma sürecinde özel hukuk hükümlerine göre yeni istihdam edilecekpersonele ilişkin usul ve esas belirleme yetkisini Bakanlar Kurulu'nabırakmıştır.
Yeniden yapılandırma ile ilgili personel statüsünündeğiştirilmesi işlemlerinin 4046 sayılı Yasa çerçevesinde sonuçlandırılmasınailişkin 4603 sayılı Yasa'nın kimi kurallarının iptali istemleri ile açılaniptal davası da Anayasa Mahkemesi'nce red edilmiştir. (AYMK.15.2.2002E.2001/33, K.2002/56)
Öte yandan yeniden yapılandırılan banka personelinin özelhukuk hükümlerine göre çalıştırılması, bunlarla yapılacak sözleşme ile sözleşmeyapmayanların başka kurumlara nakli, aylık ve özlük haklarının düzenlendiği4603 sayılı Yasa'da değişiklik yapan 4743 sayılı Yasa'nın dava konusu edilenkuralları da Anayasa'ya aykırı görülmemiştir. (AYMK 25.6.2002, E:2002/31,K.2002/58)
Halkbank'ın yeniden yapılandırılmış personel statüsühakkında yukarıda sayılan Anayasal denetimden de geçmiş hukuki durumu dikkatealındığında, bu bankaya 5230 sayılı Yasa ile devredilen Pamukbank personelinintâbi oldukları sosyal güvenlik kurumlarına bakılmaksızın emeklilik hakkıkazanmış olanlara emekli ikramiyeleri ve kıdem tazminatları %20 fazlası ileödeneceği söylenmiş ve 4603 sayılı yapılandırma yasası gerekleriçerçevesinde hedef şube sayısı, norm kadro, ekonomik, teknolojik nedenler ilepersonelin iş sözleşmelerini feshetmeye Halk Banka Yönetim Kurulu yetkilikılınmış ve toplu fesih olacak ise İş Kanunu'nun 29. maddesinin bildirimlereilişkin hükümlerinin uygulanmayacağı iptali istenen 5230 sayılı Yasa'nın 5.maddesinin dördüncü fıkrasında hüküm altına alınmıştır.
Görüleceği üzere işçinin sözleşme özgürlüğü kapsamındaPamukbank personeli iken sahip olduğu sözleşme ile korunan hakları yasalgüvenceye bağlanmış ve Anayasa Mahkemesi'nden de geçerek özel hukuk hükümlerinetabii kılınmıştır.
Anılan Pamukbank personelinden T.M.S.F. kapsamında ikenHalkbank'a devredilecek olanlardan bazıları bir başka emsaline göre teşviklikıdem tazminatı almış, diğerleri de 4603 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılanbankaların tabi olduğu yasa kapsamındaki hak ve mükellefiyetler ile yenistatüdeki işlerine devrolunmuşlardır.
Bu yasal gelişim sürecinde somut olaya konu personelin, hakve özgürlüğü korunan, adaletli bir hukuk düzeni yaratmak, kişinin refah huzurve mutluluğunu sağlamak ödevi bulunan sosyal hukuk Devletinin amaçladığıhedefin dışında kaldığı ve zarar gördüğü söylenemez.
Bu kapsamda bireyin maddi ve manevi varlığının ülkekaynakları ile gelişmesinden sorumlu Devlet önceliğini kamusal yarara ayırarakhızlı değişim, adaptasyon ve çağı sektörel bazda yakalamak için yasaldüzenlemeler getirmiştir.
Hak mağduriyeti yarattığı söylenen toplu işçi çıkarmadauygulanması istemeyen bildirimler pozitif temel hukuk kuralları olmayıp, işçiçıkarma kararı sonrası, ilgili sosyal kurumlar arası bilgilendirmeye dayalı,yaptırım niteliği bulunmayan kurumsal yükümlülük olup, işçinin iştençıkarılması ile ilgili hak ve özgürlüğünü ihlal eden ya da sınırlama getiren,hak mağduriyeti yaratan, çıkarılan işçinin geri getirilmesine ya da işçiçıkarma kararının haksız ve kanunsuz olduğunun nitelenmesine yarayacak normlardeğildir.
Kaldı ki kural işten çıkarılan işçiye, yasal haklarınıkullandırmaya yönelik bildirim hakkını engellememekte, bildirimlerin yapılmasıhalinde işvereni tarafından engellemeye yönelik yasal bir haktabulunmamaktadır, haksız fesihe karşı işçinin iş güvencesine ilişkin İşKanunu'nun 18., 19., 20. ve 21. maddelerine dayanarak hak aramalarına bir engelbulunmamaktadır.
Bu nedenlerle çoğunluk görüşüne katılmadık.
Başkan
Haşim KILIÇ
Üye
Serruh KALELİ