ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2004/93
Karar Sayısı : 2008/73
Karar Günü : 6.3.2008
R.G. Tarih-Sayı :24.04.2008-26856
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 13.10.1983 günlü, 2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 116. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan"...yetkili mahkemeye..." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 125. ve 155.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 14. maddesi ile 47.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca uygulanan idari para cezasınailişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu ibareninAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
II- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, itiraz konusu ibareninyer aldığı üçüncü fıkrayı da içeren 116. maddesi şöyledir:
"(Değişik birinci fıkra: 25/6/1988 - KHK - 330/8 md.; Aynen Kabul:31/10/1990 - 3672/7 md.)Trafiği tehlikeye düşürecek, engel olacak şekilde veyayasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafik kural ve yasaklarınaaykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayolları ağırlık kontrolmahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmen tartı sisteminegirmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyen araçlara tescilplakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir.
Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araçsahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligatyapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilânasmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip edenotuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 inci maddelerdebelirtilen şekilde takip ve tahsil olunur.
Bu şekilde uygulanan cezalar için araç sahipleri cezanın tebliğitarihinden itibaren yedi gün içinde"yetkili mahkemeye"itirazedebilirler.
İtiraz ödemeyi ve ödeme ile ilgili süreyi durdurur.
İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 125. ve 155. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, TülayTUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 27.10.2004 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ibare, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. maddesi ve buna paralel olarak düzenlenen 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un28. maddesine göre, mahkemeler bakmakta oldukları davalarda uygulayacaklarıkanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürlerveya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısınavarırlarsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler.Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesiiçin elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir dava bulunmasıgerekmektedir.
Anayasa'nın 158. maddesinin birinci fıkrasında UyuşmazlıkMahkemesinin, adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hükümuyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili olduğu belirtilmiştir.
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi HakkındaKanun'un 28. maddesinde"Uyuşmazlık Mahkemesi, vereceği bütün kararlarınsonuçlarını ilgili Başsavcı ve Başkanunsözcüsüne, görev uyuşmazlığınınçözülmesi için kendisine başvuran yargı merciine, kararı beklemesi için yazıyazılmış bulunan yargı merciine veya mercilerine uyuşmazlığın çözülmesi içinbaşvurmuş olan kişilere veya makamlara hemen tebliğ eder.
İlgili yargı mercileri ile bütün makam, kuruluş ve kişiler;mahkeme kararlarına uymak, geciktirmeksizin onları uygulamaklaödevlidirler." denilmiş,29. maddesinde de Uyuşmazlık Mahkemesi bölümlerinin veGenel Kurulun verdiği kararların kesin olduğu belirtilmiştir.
Olumsuz görev uyuşmazlığı nedeniyle Uyuşmazlık Mahkemesine başvurukoşulları, 2247 sayılı Yasa'nın 14. ve 19. maddelerinde düzenlenmiştir. Yasanın14. maddesine göre yapılacak başvurularda, adli, idari veya askeri yargımercilerince verilen görevsizlik kararlarının kesin veya kesinleşmiş olmasıgerektiği; 19. maddeye göre yapılacak başvurularda ise adli, idari veya askeriyargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerinekendisine gelen bir davayı inceleyen mahkemenin, görevsizlik kararı verenmerciin görevli olduğu kanısına varması halinde, gerekçeli bir karar ilegörevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvuracağıbelirtilmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesinin verdiği kararlar, niteliği itibariylegörüş bildiren değil, sorunu kesin olarak çözümleyen yargısal tasarruflardır.Bu nedenle, görevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvuru,2247 sayılı Yasa'nın 19. maddesine göre yapılmış olsa da sorunun çözümüneilişkin yüksek Mahkemenin verdiği karara uyması, yukarıda açıklanan nedenlerleilgili mahkeme yönünden anayasal bir zorunluluktur.
Olayda Akşehir Sulh Ceza Mahkemesinin 8.3.2004 gün ve E. 2004/64Müteferrik sayılı idari yargının görevli olduğuna ilişkin kararınınkesinleştiği, başvuran Konya 1. İdare Mahkemesi, görevsiz olduğunu belirterekgörevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğu, yüksekMahkemenin 1.7.2004 tarih E. 2004/60 K. 2004/52 sayılı kararıyla Akşehir SulhCeza Mahkemesinin anılan görevsizlik kararını kaldırdığı anlaşılmıştır.
Konya 1. İdare Mahkemesi ise Uyuşmazlık Mahkemesinin adli yargınıngörevli olduğu yolundaki kesin olarak verilen kararından sonra itiraz konusukuralın iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
Oysa anılan Mahkemenin dosya üzerindeki yargısal tasarruf hakkı,Uyuşmazlık Mahkemesinin karar tarihi itibarıyla son bulduğundan, Mahkemenindosyayı görevli mahkemeye göndermesi dışında yetkisinin bulunmadığı açıktır.
Bu nedenle başvuran mahkemenin elinde Anayasanın 152. ve 2949sayılı Yasa'nın 28. maddesi anlamında görevine giren ve bakmakta olduğu birdava bulunmadığından, itiraz başvurusunun başvuran Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
Fulya KANTARCIOĞLU, A. Necmi ÖZLER, Şevket APALAK ve Zehra AylaPERKTAŞ bu görüşe katılmamıştır.
V- SONUÇ
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 116.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "... yetkili mahkemeye..."ibaresine ilişkin başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, FulyaKANTARCIOĞLU, A. Necmi ÖZLER, Şevket APALAK ile Zehra Ayla PERKTAŞ'ınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 6.3.2008 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOYGEREKÇESİ
2918 sayılı Trafik Kanunu'nun 14 ve 47/1-C maddeleri uyarınca,araç plakasına göre ceza tutanağı düzenlenerek belirlenen para cezasına yapılanitirazı inceleyen Sulh Ceza Mahkemesi'nin idari yargının görevli olduğugerekçesiyle verdiği görevsizlik kararı üzerine açılan davaya bakan idaremahkemesi ise olayda adli yargının görevli olduğu görüşüyle dava dosyasınınUyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir. Dosyayı inceleyenUyuşmazlık Mahkemesi'nin adli yargının görevli olduğuna ilişkin kararı üzerine2918 sayılı Yasa'nın 116. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "yetkilimahkemeye" ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeiptali için başvurmuştur.
Bakılmakta olan davada İdare Mahkemesi'nin uyuşmazlığı kendigörüşüne uygun olarak çözümleyen Uyuşmazlık Mahkemesi kararı uyarıncagörevsizlik kararı verecek olması, itiraz konusu kuralı uygulanacak kuralolmaktan çıkarmaz. Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararı, "yetkili mahkeme"sözcüklerinin hangi yargı yerini ifade ettiğine ilişkindir. Davaya bakanMahkeme görevsizlik kararını itiraz konusu kurala dayanarak vereceğinden bukuralın uygulanacak kural olmadığından söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle bakılmakta olan davada itiraz konusu kuralınuygulanma olanağı bulunmadığı gerekçesiyle başvurunun yetkisizlikten reddineilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi HakkındaKanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasında "Adli, idari, askeri yargımercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerinekendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargımercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesininkarar
vermesine değin erteler." denilmiştir.
Somut olayda Konya İdare Mahkemesi, Akşehir Sulh CezaMahkemesinin 8.3.2004 tarihli görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen davadal4.4.2004 tarihli kararı ile görevli yargı yerinin belirlenmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurmuş, anılan kararda açıkça 2247 sayılı Yasanın 19. maddesiuyarınca başvurduğunu belirtmiş ve Uyuşmazlık Mahkemesi karar verinceye kadardavanın görümünü ertelemiştir. Her ne kadar bu kararda "mahkememizingörevsizliğine" şeklinde bir ibare kullanılmış ise de, verilen karar birgörevsizlik kararı niteliğinde değildir. Mahkemenin elinde görmekte olduğu birdava bulunmaktadır.
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin bu başvuruya ilişkin 1.7.2004 tarihlikararında da, başvurunun 19. maddede öngörülen şekilde yapılmış olduğu kabuledilerek inceleme bu çerçevede yapılmıştır. Başka bir anlatımla, UyuşmazlıkMahkemesi, Akşehir Sulh Ceza Mahkemesi ile Konya İdare Mahkemesi arasında verilengörevsizlik kararlarının kesinleşmesi ile oluşmuş olumsuz bir görevuyuşmazlığını çözmemiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başvuruyu kabul ederekAkşehir Sulh Ceza Mahkemesi'nin görevsizlik kararını kaldırmasından sonradavayı görmekte olan Konya İdare Mahkemesi'nin görevsizlik kararı vererek davadosyasını görevli mahkemeye göndermesi gerekmektedir. Ancak mahkeme bu aşamada,yani görevsizlik kararı vermeden 22.9.2004 tarihinde davanın adli yargı yerindegörülmesinin Anayasaya aykırı olduğu savı ile Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
Herhangi bir mahkemenin, derdest bir davada görevsizlik kararıvermeden önce görev konusunda anayasaya aykırılık itirazında bulunabileceğihususunda kuşku yoktur. Görevsizlik kararı verilmeden önce 2247 sayılı Yasanın19. maddesindeki yöntemin işletilmiş olmasının mahkemeyi yetkisiz kıldığınınkabulü, anayasa yargısının işlevi ile bağdaşmadığından aksi yöndeki çoğunlukkararına katılmadım.
Üye
A. Necmi ÖZLER
AZLIKOYU
Başvuran idare mahkemesi, trafik ceza tutanağıyla ilgili idaripara cezasına karşı Akşehir Sulh Ceza Mahkemesi'nce idari yargının görevliolduğu gerekçesiyle görev ret kararı verilmesine dayanarak 2247 sayılıKanunu'nun 19. maddesi uyarınca konuyu götürdüğü Uyuşmazlık Mahkemesi'nce adliyargı görevli görülerek Sulh Ceza Mahkemesi kararının kaldırılması üzerine,2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 116. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralan "... yetkili mahkeme..." ibaresinin iptalini istemektedir.
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi HakkındaKanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasında "Adli, idari, askeri yargımercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerinekendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargımerci davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlıkmahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesininkarar vermesine değin erteler." kuralı yer almaktadır. Aynı Yasa'nın 30.maddesinde de Genel Kurulca verilecek ilke kararlarının bütün yargı mercilerinibağlıyacağı belirtilmiştir.
Değinilen 19. maddenin anlamı ve amacı, bir yargı yeriningörevden reddettiği uyuşmazlığa bakan başka yargı yerinin görev konusundaduraksama duyduğunda davayı görev yönünden sonuçlandırmadan görev konusununUyuşmazlık Mahkemesi'nce incelenmesini sağlaması ve bu süre içinde elindekiişin görümünü ertelemesidir. Görüldüğü gibi bu nedenle Uyuşmazlık Mahkemesi'nebaşvuran mahkemenin, somut olayda İdare Mahkemesi'nin davayı bitiren birgörevsizlik kararı o aşamada söz konusu olamaz. 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 15. maddesinin (1) nolu fıkrasının (a) bendine göre de görevret kararları mahkemenin işten el çekmesini, yani uyuşmazlığı bitirmesisonucunu doğuran ve karar sayısıyla tamamlanan kararlardır. Konya İdareMahkemesi'nin ise konuyu Uyuşmazlık Mahkemesi'ne götürdüğü 14.04.2004 tarih veEsas:2004/378 sayılı kararı, karar numarası almamış ve davanın görümünüertelemiş bir ara kararı niteliğindedir.
Öte yandan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Akşehir Sulh Ceza Mahkemesikararını kaldıran 1.7.2004 tarihli kararı Hukuk Bölümünce alınmış olup,çekişmeye konu 116. maddeye ilişkin olarak idari yargının görevsizliğinibelirleyen bir karardır. Böylece adli yargının görevi konusunda İdareMahkemesi'nin duraksaması kalmamıştır. Maddeyi uygulayacak ve görevsizlikkararına ulaşacaktır. İşte bu aşamada uygulayacağı maddeyi Anayasa yönündenirdeleyebilme düzlemine ulaşmış, vardığı sonuç maddenin Anayasa'ya aykırılığıkanısının ciddiliği olmuştur. Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Sulh Ceza Mahkemesikararını kaldırmış olması, idari yargılama yönünden Bölge İdare Mahkemesi veDanıştay'ın kanun yollarında geliştireceği kararlarla bağlı olan İdareMahkemesi'nin görev konusunda anayasal irdeleme yapmasına engel değildir.Ayrıca adli yargıya ilişkin görev konusunu pekiştiren, ancak anayasal çözümlemeyapması söz konusu olmayan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görev konusundakibelirlemesinin anayasal denetime bir engel getirmeyeceği de açıktır.
Bu durumda, Konya İdare Mahkemesi iptal istemine konu yaptığıkuralı uygulayacağından Anayasa Mahkemesi'ne başvurmada yetkili olduğu açıktır.Yetkisizlikten ret kararına bu nedenlerle karşıyım.
Üye
Şevket APALAK
KARŞIOYGEREKÇESİ
İtiraza konu kural, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 116.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "...yetkili mahkemeye..."ibaresidir.
2918 sayılı Kanun'un 14. maddesi ve 47. maddesinin (c) bendihükmü uyarınca uygulanan idari para cezasına karşı açılan davada Sulh CezaMahkemesi idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararıverdiği, İdare Mahkemesi'nin de görevli olmadığından bahisle dosyayı UyuşmazlıkMahkemesi'ne gönderdiği ve Uyuşmazlık Mahkemesi'nce adli yargının görevliolduğuna karar verilmesi üzerine İdare Mahkemesi itiraz konusu ibareninAnayasa'ya aykırı olduğu iddiası ile iptali için başvurmuştur.
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi HakkındaKanun'un 19. maddesinde bir yargı yerinin görevden reddettiği uyuşmazlığa bakanbaşka yargı yerinin görev konusunda duraksama duyması halinde davayı görevyönünden sonuçlandırmadan görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesi'nceincelenmesinin sağlanması ve bu süre içinde işin incelenmesini erteleyeceğibelirtilmekte olup, buna göre Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvuran Mahkeme'ningörev konusunda henüz bir kararı bulunmamaktadır.
Bu durumda davaya bakan Mahkeme görev konusundaki kararını itirazkonusu kurala dayanarak vereceğinden, bu kuralın davada uygulanacak kuralolduğu açıktır.
Açıklanan nedenle itiraz başvurusunu yetkisizlik nedeniylereddeden çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ