ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/125
Karar Sayısı : 2005/74
Karar Günü : 10.11.2005
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 07.02.2006 - 26073
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu Daire
İTİRAZIN KONUSU : 24.12.2003 günlü, 5027sayılı 2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 29. maddesinin (b) fıkrasının,Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Davacının, T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel MüdürlüğüTaşınmaz İhale Yönetmeliği ile T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi GenelMüdürlüğü Ana Statüsünü değiştiren Yüksek Planlama Kurulu kararının iptaliistemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Danıştay Onuncu Dairesi iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5027 sayılı 2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 29. maddesinin itirazkonusu (b) fıkrası şöyledir:
“b) T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğümülkiyetindeki işletmecilik fazlası taşınmazların satılarak veya devredilerekbedellerinin yeni demiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarının bakım ve onarımıile iyileştirilmesinde kullanılması kaydıyla, taşınmazların satış veya devrineT.C. Devlet Demiryolları Yönetim Kurulu yetkilidir.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 87., 88., 161.ve 162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımlarıyla 10.11.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarınındiğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, bütçe yasalarına bütçeyleilgili olmayan hiçbir hüküm konulamayacağı, bu nedenle 2004 Malî Yılı BütçeKanunu'nun 29. maddesinin (b) fıkrasının iptal edilmesi gerektiği ilerisürülmüştür.
2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 29. maddesinin (b) fıkrasında,satış veya devir bedellerinin yeni demiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarınınbakım ve onarımı ile iyileştirilmesinde kullanılması kaydıyla T.C. DevletDemiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki işletmecilik fazlasıtaşınmazların satışı ve devri konularında T.C. Devlet Demiryolları YönetimKurulunun yetkili olduğu öngörülmektedir.
Anayasa'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasatasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyladiğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa iledüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangibir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine vekaldırılmasına olanak yoktur.
Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerininBüyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanmasıdüzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddedeayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesindeayrı bir yöntem kabul edilmiş, genel kurulda üyelerin gider artırıcı veya gelirazaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde de,Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne gerigönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, BakanlarKurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisiverilmemiştir.
Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren birişin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesiveya kaldırılması olanaklı değildir.
Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, “Bütçe kanununa, bütçeile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz” denilmekte, gerekçesindede, bütçe kanunlarına bütçe dışı hüküm konulmaması, mevcut kanunlarınhükümlerini açıkça veya dolaylı değiştiren veya kaldıran hükümler getirilmemesiilkelerine Anayasal kuvvet ve hüküm tanındığı belirtilmektedir. Bu nedenle, biryasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyla değiştirilebilirse bütçeyasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabul edilmiş bir bütçe yasası iledeğiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla“bütçe ile ilgili hükümler” ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasınıkolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.
Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde “bütçe ile ilgilihükümlerden” sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek değişiktürde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin, yargı,savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarınailişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bukonulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına hükümlerkoymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılmasıve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasa koyucunun başka amaçla vebütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gerekenyasama işlemleridir. 161. maddedeki “bütçe ile ilgili hüküm” ibaresinedayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçeyasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalarbakımından uygulanamaz duruma düşürür.
Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçeyasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçeyasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içindebütünleştirmektir.
Bir kamu iktisadi teşebbüsü olan T.C. Devlet Demiryollarıİşletmesi Genel Müdürlüğü, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KanunHükmünde Kararname hükümlerine tâbi bulunmaktadır. Anılan Kanun HükmündeKararnamenin 9. maddesinde, “Teşebbüs Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri”düzenlenmektedir. 2004 Malî Yılı Bütçe Kanununda ise T.C. Devlet DemiryollarıYönetim Kurulu'na işletmecilik fazlası taşınmazları belirli amaçlardoğrultusunda satma veya devretme yetkisi verilmekte olup bütçeyle ilgisibulunmayan ve diğer yasalarla düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyladüzenlenmesi, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırıdır. İtirazkonusu kuralın iptali gerekir.
VI- SONUÇ
24.12.2003 günlü, 5027 sayılı “2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu”nun 29.maddesinin (b) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 10.11.2005gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT