ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/146
Karar Sayısı : 2005/105
Karar Günü : 28.12.2005
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 14.11.2006-26346
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Zonguldak İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 28.12.2004 günlü, 5277sayılı 2005 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f) fıkrasının ikinci veüçüncü paragraflarının Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
657 sayılı Yasa'ya tabi olarak çalışan davacının görevine sonverilmesine ilişkin işleminin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusukuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptalleri içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
5277 sayılı 2005 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f)fıkrasının ikinci ve üçüncü paragrafları şöyledir:
“...
Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılıkaylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katmabütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri,belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler,sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunlakurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisaditeşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde vesermayesinin % 50'sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangibir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar.
Diğer kanunların emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta ikenemeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veya diğer tazminatları kesilmeksizinatanmaya, çalıştırılmaya veya görevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 11 inci maddesine görealınmış Bakanlar Kurulu kararları 2005 yılında uygulanmaz.
...”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılmalarıyla 28.12.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, diğer yasalarla yapılması gerekendüzenlemelerin Bütçe Yasası ile yapılmasının Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2005 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f) fıkrasıgetirilen düzenleme ile emekli aylığı alanlar ile yaşlılık aylığı alanlarınkamu kesiminde istihdam edilmelerine olanak veren yasalar tek tek sayılmaksızınbu olanağı veren yasa kurallarının 2005 yılı için uygulanmayacağıöngörülmüştür. Aynı zamanda 5434 sayılı Yasa'nın Ek 11. maddesi uyarınca EmekliSandığı'ndan emekli aylığı alanların 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'na tabikurum ve ortaklıklar ile bunlara ait olmakla birlikte SSK Kanunu'na tabiişyerlerinde ücretli, geçici kadrolu veya yevmiyeli hizmetlerde çalışanlarınemekli aylıklarının kesilmesinin istisnalarını belirleyen Bakanlar KuruluKararlarının da uygulanmayacağı öngörülmüştür.
Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasatasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyladiğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında herhangi bir yasa iledüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi biryasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve kaldırılmasınaimkan bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerininTürkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanmasıdüzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddedeayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesindeayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veyagelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesindede, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne gerigönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, BakanlarKurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisiverilmemiştir.
Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren birişin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesiveya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, “Bütçe kanununa bütçeile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz” denilmektedir. Maddeningerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan ayrıolmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyladeğiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabuledilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek birkuralı kapsamaması koşuluyla ‘bütçe ile ilgili hükümler' ifadesi de bütçeyiaçıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarakdeğerlendirilmelidir.
Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde ‘bütçeyle ilgili hükümlerden'sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek değişik türde kurallarbulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin, yargı, savunma, eğitim,sağlık, tarım, ulaşım vb. kamu hizmeti alanlarına ilişkin yasaların bütçeyleilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu konulardaki yasaların değiştirilipkaldırılması içinde bütçe yasalarına hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa,bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması ve uygulanması yöntemiyleilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka amaçla ve bütçe yasalarından tümüyledeğişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gereken yasama işlemleridir. 161.maddedeki ‘bütçeyle ilgili hüküm' ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirleilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile düzenlemek,Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar bakımından uygulanamaz durumadüşürmektedir.
Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçeyasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçeyasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içindebütünleştirmektir.
2005 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f) fıkrasınınitiraz konusu ikinci paragrafında, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundanemeklilik veya yaşlılık aylığı alanların bu aylıkları kesilmeksizin; genelbütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar,belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafındankurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlarile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları,kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese veişletmelerinde ve sermayesinin % 50'sinden fazlası kamuya ait olan diğerortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamayacaklarıve görev yapamayacakları; üçüncü paragrafında da diğer kanunların emeklilikveya yaşlılık aylığı almakta iken emeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veyadiğer tazminatları kesilmeksizin atanmaya, çalıştırılmaya veyagörevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434 sayılı Yasa'nın Ek 11. maddesiuyarınca Emekli Sandığı'ndan emekli aylığı alanların 5434 sayılı Emekli SandığıKanunu'na tabi kurum ve ortaklıklar ile bunlara ait olmakla birlikte SosyalSigortalar Kurumu Kanunu'na tabi işyerlerinde ücretli, geçici kadrolu veyayevmiyeli hizmetlerde çalışanların emekli aylıklarının kesilmesininistisnalarını belirleyen Bakanlar Kurulu Kararlarının da 2005 yılındauygulanmayacağı öngörülmüştür. Böylece Bütçe Yasası'nın itiraz konusukurallarıyla söz konusu yasaların ilgili hükümleri 2005 yılı içindeğiştirilmiştir.
Bu durumda, diğer yasalarla düzenlenmesi gereken konuların bütçeyasasıyla düzenlenmesi Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerineaykırılık oluşturduğundan itiraz konusu kuralların iptali gerekir.
VI-SONUÇ
28.12.2004 günlü, 5277 sayılı “2005 Malî Yılı Bütçe Kanunu”nun 25.maddesinin (f) fıkrasının ikinci ve üçüncü paragraflarının Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, 28.12.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT