ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/165
Karar Sayısı : 2009/4
Karar Günü : 8.1.2009
R.G. Tarih-Sayı :30.05.2009-27243
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mersin Asliye TicaretMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 29.6.1956 günlü, 6762sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 324. maddesi ile 9.6.1932 günlü, 2004 sayılıİcra ve İflas Kanunu'nun 4949 sayılı Yasa ile değiştirilen 179 ve 179/amaddelerinin Anayasa'nın Başlangıcı ile 10., 48. ve 166. maddelerine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Türk Ticaret Kanunu'nun 324. ve İcra İflas Kanunu'nun 179. ve179/a maddelerine göre iflasın bir yıl müddetle ertelenmesine karar verilmesiistemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun itiraz konusu324. maddesi şöyledir:
"Madde 324 - Son yıllık bilânçodan esassermayenin yarısının karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, idare meclisi derhaltoplanarak durumu umumi heyete bildirir.
Şirketin aciz halinde bulunduğu şüphesini uyandıran emarelermevcutsa idare meclisi aktiflerin satış fiyatları esas olmak üzere bir arabilânçosu tanzim eder. Esas sermayenin üçte ikisi karşılıksız kaldığı takdirde,umumi heyet bu sermayenin tamamlanmasına veya kalan üçte bir sermaye ileiktifaya karar vermediği takdirde şirket feshedilmiş sayılır. Şirketinaktifleri şirket alacaklarının alacaklarını karşılamaya yetmediği takdirdeidare meclisi bu durumu derhal mahkemeye bildirmeye mecburdur. Mahkeme butakdirde şirketin iflâsına hükmeder. Şu kadar ki; şirket durumunun ıslâhı mümküngörülüyorsa idare meclisi veya bir alacaklının talebi üzerine mahkeme iflâskararını tehir edebilir. Bu halde mahkeme, envanter tanzimi veya bir yediemintâyini gibi şirket mallarının muhafazası için lüzumlu tedbirleri alır".
İtiraza konu 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun4949 sayılı Yasa ile değiştirilen 179 ve 179/a maddeleri şöyledir:
"Sermaye Şirketleri İle Kooperatiflerin İflası
"Madde 179 - (Değişik madde vebaşlığı: 4949 - 17.7.2003/m.49) Sermaye şirketleri ile kooperatiflerinborçlarının aktifinden fazla olduğu idare ve temsil ile vazifelendirilmişkimseler veya şirket ya da kooperatif tasfiye halinde ise tasfiye memurlarıveya bir alacaklı tarafından beyan ve mahkemece tespit edilirse, önceden takibehacet kalmaksızın bunların iflasına karar verilir. Şu kadar ki, idare ve temsilile vazifelendirilmiş kimseler ya da alacaklılardan biri, şirket veya kooperatifinmali durumunun iyileştirilmesinin mümkün olduğuna dair bir iyileştirmeprojesini mahkemeye sunarak iflasın ertelenmesini isteyebilir. Mahkeme projeyiciddi ve inandırıcı bulursa, iflasın ertelenmesine karar verir. İyileştirmeprojesinin ciddi ve inandırıcı olduğunu gösteren bilgi ve belgelerin demahkemeye sunulması zorunludur.
Mahkeme, gerekli görürse idare ve temsille vazifelendirilmişkimseleri ve alacaklıları dinleyebilir. İflasın ertelenmesi talepleri öncelikleve ivedilikle sonuçlandırılır".
"Erteleme Tedbirleri
Madde 179/a - (Ek: 4949 - 17.7.2003/m.50) İflasın ertelenmesine karar veren mahkeme, şirketin veya kooperatifinmalvarlığının korunması için gerekli her türlü tedbiri iyileştirme projesini degöz önünde tutarak alır.
Mahkeme erteleme kararı ile birlikte kayyım atanmasına kararverir. Mahkeme, yönetim organının yetkilerini tümüyle elinden alıp kayyımaverebileceği gibi yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğinikayyımın onayına bağlı kılmakla da yetinebilir.
İflasın ertelenmesi kararında kayyımın görev ve yetkileriayrıntılı olarak gösterilir.
Mahkeme erteleme kararının hüküm fıkrasını 166 ncı maddenin ikincifıkrasındaki usulle ilan eder ve gerekli bildirimleri yapar".
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın Başlangıcında gösterilen hukukdevleti ilkeleri ve 10., 48. ve 166. maddelerine dayanılmış, 167. maddesiyleilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, TülayTUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 28.12.2005 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, iflasın ertelenmesine ilişkin hükümler içerenitiraza konu kuralların borçlular ile alacaklılar arasında eşitsizliğe nedenolduğu, iflasın ertelenmesi sırasında alacaklıların rıza veya muvafakatiaranmaksızın borçlu şirket aleyhine yapılan takiplerin durdurulması yönündeihtiyati tedbir kararı verilmekte olması nedeniyle, iflasın ertelenmesikurumunun sadece borçlu şirketi koruduğu, bu durumun alacaklıların menfaatiniolumsuz yönde etkilediği, iflasın ertelenmesi uygulamasında borçlu şirketlerinkısmen veya tamamen kayyumlar aracılığıyla idare edileceği belirtilmesinekarşın, uygulamada kayyumların seçimi, yeterlilikleri ve çalışma yöntemlerindenkaynaklanan nedenlerle rasyonel bir idare tarzı oluşturulamadığı, borçlu şirketile alacaklılar arasındaki ilişkilerin özel hukuk hükümlerine göre taraflarınserbest iradeleri ile kurulmuş olmasına rağmen, bu ilişkideki taraflardanbirisinin basiretli bir tacir gibi hareket etme yükümlülüğünü ihlal edereksözleşmeye aykırı davranması üzerine harekete geçen diğer tarafın iradesineaykırı olarak iflasın ertelenmesi kurumu ile hakimin sözleşmeye müdahalesineolanak tanınmasının Anayasa'da düzenlenen sözleşme özgürlüğü ilkesine aykırıbulunduğu, belirtilen nedenlerle itiraza konu kuralların Anayasa'nın Başlangıcıile 10., 48. ve 166. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere bağlıkalmak zorunda olmadığından, iptali istenen kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın167. maddesi yönünden de incelenmiştir.
İtiraza konu kurallar iflasın ertelenmesi ile ilgili düzenlemelerioluşturmaktadır. İflasın ertelenmesi, borca batık durumda olduğu saptanansermaye şirketleri veya kooperatiflerin, kendileri ya da alacaklılarınınönerdiği iyileştirme projesinin, mahkemenin vereceği süre içerisindeuygulanmasıyla, borca batık durumdan kurtulmalarına olanak sağlayan vehaklarında iflas kararı verilmesini önleyen bir kurumdur. Böylece iflasıneşiğine gelmiş olmakla birlikte düzelme şansı olan şirketlerin faaliyettebulunarak tekrar mali durumlarını düzeltebilmelerine olanak tanınmaktadır.
Türk Ticaret Kanunu'nun itiraz konusu 324. maddesinin birincifıkrasında iflasın ertelenmesi ve usulüne ilişkin kurallar düzenlenmiş, ikincifıkrasında da yalnızca anonim şirketler bakımından iflasın ertelenmesine kararverilebileceği hükmüne yer verilmiştir.
17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Kanun'la İcra ve İflas Kanunu'nun179., 179/a ve 179/b maddelerinde yapılan düzenlenmelerle, Türk TicaretKanunu'nda sadece anonim şirketler için öngörülen iflasın ertelenmesi, tümsermaye şirketleri ve kooperatifler için uygulanabilir hale getirilmiştir.
Anayasa'nın 48. maddesinin ikinci fıkrasında, "Devlet, özelteşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirleri alır"denilmekte, 167. maddesinin birinci fıkrasında ise, Devletin, para, kredi,sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcıve geliştirici tedbirleri alacağı belirtilmektedir. Buna göre, ülke ekonomisiaçısından sahip oldukları geniş etki alanı dikkate alınarak, sermaye şirketlerive kooperatiflerin, belirli yoğunlukta mali sıkıntıya düştükleri her durumdahemen iflasına karar vermek yerine, iyileştirmenin mümkün olabileceği kimihallerde iflasın ertelenmesi ve hakim gözetiminde şirketle ilgili iyileştirmetedbirlerinin alınabilmesini içeren kuralların Anayasa'nın 48. ve 167.maddeleri kapsamında olduğu açıktır. İflas hukuku alanında modern hukukdünyasına hakim olan yeni anlayış da ekonomik varlığını sürdürebilme yeteneğinesahip olan işletmelerin borca batık duruma ya da aciz haline düşmeleri halinde,iflasa mahkum edilmek suretiyle ticari yaşamdan silinmelerinin ve bundandoğacak olumsuz sonuçların önlenmesini amaçlamaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesinin amacı, aynıdurumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarınısağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi engellenmiştir. Yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları veuygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez. İflası ertelenen şirketlerin ekonomiye kazandırılmalarının yanısıra alacaklıların tümünün korunmasını amaçladığı anlaşılan itiraz konusukurallar karşısında alacaklılarla borçlular aynı hukuksal konumdabunmadıklarından Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı bir yön görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu 29.6.1956 günlü, 6762 sayılıTürk Ticaret Kanunu'nun 324. maddesi ile 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra veİflas Kanunu'nun 4949 sayılı Yasa ile değiştirilen 179 ve 179/a maddeleriAnayasa'ya aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
İtiraz konusu kuralların Anayasa'nın Başlangıcı ve 166. maddesiyleilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
1- 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun324. maddesinin,
2- 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflasKanunu'nun;
a- 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 49. maddesiyledeğiştirilen 179. maddesinin,
b- 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 50. maddesiyle eklenen179/a maddesinin,
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 8.1.2009 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ