ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/25
Karar Sayısı : 2008/57
Karar Günü : 7.2.2008
R.G. Tarih-Sayı :15.04.2008-26848
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1- Ankara 9. İdare Mahkemesi Esas Sayısı: 2005/25
2- Ankara 8. İdare Mahkemesi EsasSayısı: 2006/86
İTİRAZLARIN KONUSU:
8.5.1985 günlü, 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan TürkVatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri BakımındanDeğerlendirilmesi Hakkında Kanun'un Geçici 1. maddesinde yer alan "... ençok iki yıl içinde ..." ibaresinin, Anayasanın 2,. 10., 60., 61., 62. ve65. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Bakılmakta olan davalarda, itiraz konusu ibarenin Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler iptalleri için başvurmuşlardır.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt DışındaGeçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi HakkındaKanun'un iptali istenilen ibareyi de içeren Geçici 1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yurda dönmüş olmaklabirlikte, 30/5/1978 tarih ve 2147 sayılı Kanuna göre hizmet sürelerinideğerlendirmemiş olanlar;
a) Prim, kesenek ve karşılık ödemek suretiyle sigortalısı veyaiştirakçisi olduğu sosyal güvenlik kuruluşuna;
b) Sosyal güvenlik kuruluşlarından hiçbirine tabi bulunmamalarıhalinde Sosyal Sigortalar Kurumuna;
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en çok ikiyıl içinde yazılı istekte bulunmak.
Yurt dışında geçen sürelerinin tamamını veya dilediği kadarını, 4üncü madde hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek borç miktarını ödemetarihindeki doların, Türk Lirası karşılığı esası ile ödemek,
Suretiyle değerlendirebilirler."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında Anayasa'nın 2., 10., 60., 61., 62. ve 65.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, E.2005/25 veE.2006/86 sayılı dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
E.2006/86 sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyleE.2005/25 sayılı dava ile birleştirilmesine, birleştirilen davanın esasınınkapatılmasına, esas incelemenin E.2005/25 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine6.6.2006 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ibare, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararlarında, 3201 sayılı Yasanın geçici 1. maddesinde,Yasanın yürürlüğe girmesinden önce yurda dönenlerden yurt dışında geçen hizmetsüreleri sosyal güvenlik bakımından değerlendirilmemiş olanların bu süreleriniborçlanabilmelerinin iki yıl içinde başvurma koşuluna bağlandığı, böylece 3201sayılı Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce yurda dönenlerin yurt dışıhizmetlerinin borçlanmak suretiyle soysal güvenlik bakımındandeğerlendirilmesinin belli bir süre ile sınırlandırılarak kısıtlandığı, budurumun Anayasa'nın 2., 10., 60., 61., 62. ve 65. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinin birinci fıkrasında herkesin, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtilmiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi ile eylemlideğil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumdabulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak vekişilere yasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasınıönlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrıkurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Durumve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesiçiğnenmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişikkurallar konulamaz.
İtiraz konusu kurala göre, 3201 sayılı Yasanın yürürlüğegirmesinden önce yurt dışından dönmüş olanlar, bu Yasanın yürürlük tarihindenitibaren iki yıl içinde başvurmaları durumunda yurt dışı hizmet borçlanmasındanyararlanabilecekler, aksi halde bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce yurtdışında geçirdikleri hizmet süreleri sosyal güvenlik bakımındandeğerlendirilemeyecektir.
3201 sayılı Yasanın 3. maddesi, bu Yasanın yürürlüğe girmesindensonra yurda kesin dönüş yapanların kesin dönüş tarihinden itibaren borçlanmaile ilgili isteklerini en geç iki yıl içinde yapmaları gerektiğini kuralabağlamıştır. Anayasa Mahkemesi, 12.12.2002 günlü, E.2000/36 ve K.2002/198sayılı kararı ile borçlanma işleminin yapılabilmesi için yasanın zorunlukıldığı yurda kesin dönüş yapmış olma koşulunu ve aranan iki yıllık süreyiiptal etmiştir. Anayasa Mahkemesinin anılan kararının ve bu karar uyarınca 3201sayılı Yasanın 3. maddesinde 4958 sayılı Yasa ile değişiklik yapılmasınınardından, yurt dışında çalışmış olan veya yurda dönmüş bulunan kişilerdiledikleri zaman yurt dışındaki hizmet süreleri nedeniyle hizmetborçlanmasından yararlanabilir hale gelmişlerdir. Ancak, itiraz konusu kuraluyarınca 3201 sayılı Yasanın yürürlüğe girmesinden önce yurda dönenler iki yıliçinde ilgili sosyal güvenlik kuruluşuna başvurmamış iseler hizmetborçlanmasından yararlanamamaktadırlar.
Yurt dışında belli bir süre çalışmış olanlar, hangi tarihte dönerlerse dönsünler yurt dışında geçirdikleri sürelerin sosyal sigortakurumlarında değerlendirilmeleri bakımından aynıdurumdadırlar. Yukarıda anılan Anayasa Mahkemesi kararı sonucunda yapılan yasal değişiklikle, 3201sayılı Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra yurda dönenler yurda döndükleri tarihe bakılmaksızın hizmet
borçlanmasından yararlanabilirken, 3201 sayılı Yasanın yürürlüğegirdiği tarih olan 22.5.1985 tarihinden önce yurda dönmüş, ancak iki yıl içindehizmet borçlanması için başvurmamış olanların geçici 1. madde uyarınca buişlemden yararlanamamaları Anayasanın eşitlik ilkesine aykırılıkoluşturmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural iptal edilmiş olduğundan ayrıca Anayasa'nın 2., 60., 61.,62. ve 65. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.
VII- SONUÇ
8.5.1985 günlü, 3201 sayılıYurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında GeçenSürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi HakkındaKanun'un geçici 1. maddesinde yer alan "...en çok iki yıl içinde..."ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 7.2.2008 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ