ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/30
Karar Sayısı : 2009/18
Karar Günü : 5.2.2009
R.G. Tarih-Sayı:10.11.2009-27402
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sinop Asliye Hukuk(İş) Mahkemesi (E.2005/30, E.2005/31)
İTİRAZLARIN KONUSU : 2.9.1971 günlü, 1479sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal SigortalarKurumu Kanunu'nun;
A) Geçici 12. maddesinin 31.5.2000 günlü, 4571 sayılı Yasa'nın2. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının,
B) 20.3.2002 günlü, 4747 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle eklenenGeçici 17. maddesinin,
Anayasa'nın 2., 5., 10., 40. ve 60. maddelerine aykırılığı savıylaiptalleri istenilmektedir.
I- OLAY
1479 sayılı Yasa'nın 2229 sayılı Yasa'yla değişik 36. maddesinegöre hesaplanarak yaşlılık aylığı bağlanmasına ve eksik ödenen farklarınemeklilik tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesiistemiyle açılan davalarda, davacıların Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulanMahkeme, itiraz konusu kuralların iptalleri için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun; 4571 sayılı Yasa'yladeğiştirilen ikinci fıkrasını da içeren Geçici 12. maddesi ve 4747 sayılıYasa'yla eklenen Geçici 17. maddesi şöyledir:
' Geçici Madde 12- (Ek: 25/8/1999- 4447/39 md.)
Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra primlerin ve aylıklarınhesaplanmasına esas gelir tablosunun 50 nci maddeye göre belirlenmesine kadar,Kanunun yayımı tarihinden önceki hükümlere göre belirlenecek olan yirmidörtbasamaklı gösterge tablosunun uygulanmasına devam edilir.
(Değişik : 31/5/2000 - 4571/2 md.) Bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten sonra 50 nci maddeye göre belirlenmesi gereken gelirbasamaklarının hesaplanmasında yukarıdaki fıkra gereğince uygulanan gelirbasamakları 1/4/2000 ile 31/3/2001 tarihleri arasında geçerli olmak üzere %25 artırılarakuygulanır. Ancak, Bakanlar Kurulu bu artışı 1/4/2001 ile 31/3/2002 dönemi içinhedeflenen enflasyonu dikkate alarak yeniden belirlemeye yetkilidir.'
' Geçici Madde 17- (Ek:20/3/2002- 4747/4 md.)
Bu Kanunun 50 nci maddesine göre belirlenmesi gereken, 1.4.2002ile 31.3.2003 tarihleri arasında sigortalıların ödeyecekleri primler vebağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul veesasları belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 40. ve 60.maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 7. maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ünkatılımlarıyla 5.4.2005 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiylekarar verilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
Sinop Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin 2005/31esas sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2005/30 esas sayılıdava ile birleştirilmesine, birleştirilen davanın esasının kapatılmasına, esasincelemenin 2005/30 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 5.4.2005 günündeoybirliğiyle karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A- 1479 Sayılı Yasa'nın Geçici 12. Maddesinin 4571 Sayılı Yasa'ylaDeğiştirilen İkinci Fıkrasının İncelenmesi
Başvuru kararlarında, Bağ-Kur sigortalılarının ödeyecekleriprimlerin ve bağlanacak aylıklarının hesaplanmasında esas olan gelirbasamaklarının her yıl Nisan ayında ilk olarak bir önceki yılın Aralık ayı ileondan önceki yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafındanaçıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindekideğişim oranı kadar, ikinci olarak bir önceki yılın gayrisafi yurt içi hasılasabit fiyatlarla gelişme hızları kadar artırılarak belirleneceğinin 1479 sayılıYasa'nın 50. maddesinde öngörüldüğü, ancak Yasa'nın Geçici 12. maddesinin 4571sayılı Yasa'yla değiştirilen ikinci fıkrası ile geçici dönemler için bu kuralaistisna getirildiği, 1.4.2000 ile 31.3.2001 tarihleri arasında bu artışın %25olarak uygulanmasının ve 1.4.2001 ile 31.3.2002 dönemi için Bakanlar Kurulu'nunbu artışı hedeflenen enflasyonu dikkate alarak yeniden belirlemeye yetkiliolduğunun düzenlendiği, bu düzenleme nedeniyle aslında aynı basamakta, aynısürede prim ödemiş olan ancak aylık bağlama tarihleri farklı olansigortalıların aldıkları maaşlar arasında farklılık yaratıldığı, enflasyonunyüksek olmasından sigortalıların sorumlu tutulamayacağı, anılan kuralın eşitlikve sosyal hukuk devleti ilkesini zedelediği, bu nedenlerle Anayasa'nın 2., 5.,10., 40. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyal birhukuk Devleti olduğu belirtilmiş, 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah,huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyalhukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığınıngelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, Devletin temel amaç vegörevleri arasında sayılmış, 60. maddesinde de, sosyal devlet ilkesine paralelolarak herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu, Devletin, bu güvenliğisağlayacak gerekli önlemleri alarak teşkilat kuracağı vurgulanmıştır.
Bağ-Kur sigortalılarının ödeyecekleri primlere ve bağlanacakaylıklarına esas alınan gelir basamaklarının belirlenmesi ile ilgili düzenleme,1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesinde yer almıştır. 4447 sayılı Yasa'yladeğiştirilen 50. maddenin ilk tümcesinde, bu Kanuna göre sigortalılarınödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıklarının hesabında, yirmidört basamaklıgelir tablosunun uygulanacağı belirtilmiş ve ikinci tümcesinde de, tabloda yeralan gelir basamaklarının, her yıl Nisan ayında ilk olarak bir önceki yılınAralık ayı ile ondan önceki yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsütarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatlarıindeksindeki değişim oranı kadar, ikinci olarak bir önceki yılın gayrisafi yurtiçi hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızları kadar artırılarak belirlenmesiöngörülmüştür.
1479 sayılı Yasa'nın Geçici 12. maddesinin 31.5.2000 günlü,4571 sayılı Yasa'yla değiştirilen itiraz konusu ikinci fıkrasının birincitümcesinde ise, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra 50. maddeye görebelirlenmesi gereken gelir basamaklarının hesaplanmasında geçici 12. maddeninbirinci fıkrası gereğince uygulanan gelir basamaklarının 1.4.2000 ile 31.3.2001tarihleri arasında geçerli olmak üzere %25 artırılarak uygulanması öngörülmüş,ikinci tümcesinde de, Bakanlar Kurulu'nun bu artışı 1.4.2001 ile 31.3.2002dönemi için hedeflenen enflasyonu dikkate alarak yeniden belirlemeye yetkiliolduğu kurala bağlanmıştır.
4571 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde, DİE tarafından açıklanan1999 yılı TÜFE değişim oranının %68.8, gayrisafi yurt içi hasıla gelişmehızının ise -%5 olarak gerçekleşmesi üzerine, 1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesiuyarınca 1 Nisan 2000 tarihinden geçerli olmak üzere, Bağ-Kur'da uygulanan yenigelir tablolarının belirlendiği ancak bu durumda ödenecek primlerdeki artışınyaklaşık %60 oranında olduğunun görüldüğü, oysa 2000 yılı için öngörülenenflasyon hedefinin %25 olması nedeniyle, yaklaşık %60 olarak belirlenen primoranlarındaki artışın %25 oranına indirilmesi zorunluluğunun doğduğu ve 1479sayılı Yasa'da gerekli düzenlemenin yapıldığı belirtilmiştir.
Yasakoyucu,sigortalıların ödeyecekleri primlerin ve bağlanacak aylıklarının hesabında esasalınan gelir basamaklarındaki artış konusunda Anayasa'da belirtilen ilkelere vesosyal sigorta gereklerine uygun olarak adil ölçüler içinde düzenlemeler yapmakyetkisine sahiptir.
Gelir basamaklarının 1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesinde öngörülenşekilde artırılarak belirlenmesinin, sigortalıların ödeyecekleri prim yükünüfazla artırması ve bunun da enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde ekonomik vesosyal yaşamı olumsuz yönde etkileyecek olması gözetilmek suretiyle, gelirbasamaklarındaki artışın 1.4.2000 ile 31.3.2001 tarihleri arasında geçerliolmak üzere %25 oranının uygulanması, ekonomik istikrarınsağlanması ve sigortalıların ödeyecekleri prim yükünün azaltılması amacınayönelik olduğu anlaşılmaktadır. Yapılan bu düzenleme, sosyal güvenlik hakkınıortadan kaldıran ya da kullanılamaz hale getiren nitelik de taşımamaktadır.
İtiraz konusu fıkranın ikinci tümcesine göre, Bakanlar Kurulu1.4.2001 ile 31.3.2002 dönemi için bu artışı yeniden belirleme yetkisini,hedeflenen enflasyon oranını dikkate alarak kullanacağından 'hedeflenenenflasyon' kavramının belirsizliğinden söz edilemez.
Öte yandan, farklı tarihlerde emekli olan sigortalıların, emekliaylığı bağlama tarihlerinde yürürlükte bulunan farklı kurallara tabi olmalarınedeniyle aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamaz.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 5., 10.ve 60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 40. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
B- Yasa'nın 4747 Sayılı Yasa'yla Eklenen Geçici 17.Maddesinin İncelenmesi
Başvuru kararlarında itiraz konusu kuralın, 1.4.2002 ile 31.3.2003tarihleri arasında gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul ve esaslarıbelirleme konusunda Bakanlar Kurulu'na geniş ve belirsiz yetki verdiği, buartışın Bakanlar Kurulu'nun takdirine bırakılmasının Anayasa'nın 2., 5., 10.,40. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ve kuralın iptali gerektiği ilerisürülmüştür.
1479 sayılı Yasa'nın 4747 sayılı Yasa'yla eklenen itiraz konusuGeçici 17. maddesinde, 'Bu Kanunun 50 nci maddesine göre belirlenmesigereken, 1.4.2002 ile 31.3.2003 tarihleri arasında sigortalıların ödeyecekleriprimler ve bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarını ve bunailişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.'denilmiştir.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanunhükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusundailgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılıkincelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 7. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır.
Anayasa'nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türkiye Büyük MilletMeclisi'ne ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği öngörülmüştür. Bunagöre, yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisininverilmesi olanaklı değildir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcıve bağımlı bir yetkidir. Bu nedenle, Anayasa'da öngörülen ayrık durumlardışında, yasalarla düzenlenmemiş bir alanda, yasa ile yürütmeye genel niteliktekural koyma yetkisi verilemez. Yürütme organına düzenleme yetkisi veren biryasa kuralının Anayasa'nın 7. maddesine uygun olabilmesi için, temel ilkelerikoyması, çerçeveyi çizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yönetimindüzenlemesine bırakmaması gerekir. Temel kuralları koymadan, ölçüsünübelirlemeden ve sınırı çizmeden yürütmeye düzenleme yetkisi veren kural,Anayasa'nın 7. maddesine aykırı düşer.
İtiraz konusu kuralla, 50. maddeye göre belirlenmesi gereken,1.4.2002 ile 31.3.2003 tarihleri arasında sigortalıların ödeyecekleri primlerve bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarını ve buna ilişkin usulve esasları belirleme yetkisi Bakanlar Kurulu'na verilirken, hiçbir objektifölçüt ve sınıra yer verilmemiş ve yetkinin çerçevesi yasayla çizilmemiştir.Bakanlar Kurulu'na geniş ve belirsiz yetki veren bu düzenleme, yasamayetkisinin devri niteliğinde olduğundan, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve7. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir.
Kural iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 5., 10. ve 60.maddeleri yönünden incelenmemiş, kuralın Anayasa'nın 40. maddesi ile de ilgisigörülmemiştir.
VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 2949 sayılı Yasa'nın 53.maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşincifıkrasında ise, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal sonucunda meydana gelecek hukuksalboşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görmesihalinde yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmektedir.
1479 sayılı Yasa'nın, 20.3.2002 günlü, 4747 sayılı Yasa'nın 4.maddesiyle eklenen Geçici 17. maddesinin iptaline karar verilmesinindoğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını ihlal edici nitelikte olduğundangerekli düzenlemenin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VIII- SONUÇ
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun;
A- Geçici 12. maddesinin 31.5.2000 günlü, 4571 sayılıYasa'nın 2. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE,
B- 20.3.2002 günlü, 4747 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyleeklenen Geçici 17. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
C- İptal edilen maddenin doğuracağı hukuksal boşluk kamuyararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşincifıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
5.2.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ