ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/33
Karar Sayısı : 2008/182
Karar Günü : 18.12.2008
R.G. Tarih-Sayı :03.04.2009-27189
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 2. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 14.7.1965 günlü, 657sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün(A) fıkrasının (12) numaralı bendinin, 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Yasa ileyeniden düzenlenen (d) alt bendinde yer alan "...emsallerinin ulaştıklarıderece ve kademeyi aşmamak kaydıyla..." ibaresinin, Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Meslek lisesi mezunu olarak Devlet memurluğuna atanan davacının,memuriyette iken Açıköğretim Fakültesini bitirmesi nedeniyle intibakınınyeniden yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddi işlemine karşı açmışolduğu davada, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAKHÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) numaralı bendinin, iptaliistenilen ibareyi de içeren 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Yasa ile yenidendüzenlenen (d) alt bendi şöyledir:
"Memuriyette iken veya memuriyetten ayrılarak (87 nci maddeyetâbi kurumlarda çalışanlar dahil) üst öğrenimi bitirenler, aynı üst öğrenimitahsile ara vermeden başlayan ve normal süresi içinde bitirdikten sonramemuriyete giren emsallerinin ulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla,bitirdikleri üst öğrenimin giriş derece ve kademesine memuriyette geçirdikleribaşarılı hizmet sürelerinin tamamı her yıl bir kademe, her üç yıl bir derecehesabıyla ilave edilmek suretiyle bulunacak derece ve kademeye yükseltilirler."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 20.4.2005 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, demokratik ve sosyal bir hukuk devletindeDevletin her türlü faaliyetinde kazanılmış hakların gözetileceği, sarfedilenemek ve çalışmanın karşılığının eşitlik ilkesi göz ardı edilmeden verilmeyeçalışılacağı, memuriyette iken bir üst öğrenimi bitirenlerin intibak işlemiyapılırken öğrenimine ara vermeden bitiren ve göreve başlayan farazi bir şahsınemsal olarak alınmasının, memuriyette iken üst öğrenimi bitiren kişinin hemçalışıp hem okumak şeklindeki fazla emek ve çabasının göz ardı edilmesianlamını taşıdığı, bu kişinin Devlete verdiği emeğin yok sayılıp Devletehizmeti olmayan bir kişiyle eşit kabul edilerek eşitlik ve hakkaniyeteaykırılığa sebep olunduğu, bu durumun hukuk devleti, sosyal devlet ve kanunönünde eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığı, bu nedenle itiraz konusu ibareninAnayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu ibare, memuriyette iken veya memuriyettenayrılarak üst öğrenimi bitiren kişilerin memuriyette geçirdikleri başarılıhizmet sürelerinin tamamının her yılı bir kademe, her üç yılı bir derecehesabıyla bitirdikleri üst öğrenimin giriş derece ve kademesine ilave edilmeksuretiyle bulunacak derece ve kademeye yükseltilmelerini öngören kuralda, aynıüst öğrenimi tahsile ara vermeden başlayan ve normal süresi içinde bitirdiktensonra memuriyete giren emsallerinin ulaştıkları derece ve kademenin aşılmamasıkoşulunu getirmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, demokratik,laik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adil, hakkaniyete uygun bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasave hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, işlem ve eylemleri bağımsızyargı denetimine bağlı olan devlettir.
Memurların memuriyete giriş derece ve kademeleri ile memuriyetteyükselinebilecek derece ve kademeler, öğrenim durum ve düzeylerine göre farklıbelirlenmiştir. Bir memurun mevcut öğrenim durumu itibariyle yürüttüğühizmetin, daha sonra bitirdiği bir öğrenim durumu ile yürütüldüğünün kabulümümkün değildir. Devlet, memurlarının hizmetinden mevcut öğrenimleri kapsamındayararlandığından, itiraz konusu kural ile Devlete verilen emeğin yoksayılmasından söz edilemeyeceğinden itiraz konusu kuralda hakkaniyete aykırılıkbulunmamaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklarasahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları veidare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarakhareket etmek zorundadırlar" denilmiştir.
"Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynıolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunanlar kişilerinyasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasınıve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişive topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitlik ilkesi ihlaledilmiş olmaz. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağıanlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar içindeğişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı,ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörüleneşitlik ilkesi zedelenmez.
Kamu hizmetini yürüttükleri tarihlerde farklı öğrenim durumlarınasahip olan Devlet memurları aynı hukuki konumda değildir. Aynı öğrenimimemuriyet öncesi tamamlayarak memuriyete başlayan ve hizmet veren kişiler ilememuriyette iken veya memuriyetten ayrıldıktan sonra bitiren kişiler aynıhukuksal konumda bulunmadıklarından eşitlik karşılaştırmasına esas alınamazlar.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) numaralıbendinin, 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle yenidendüzenlenen (d) alt bendinde yer alan "...emsallerinin ulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla ..."ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 18.12.2008 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ