ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/35
Karar Sayısı : 2008/62
Karar Günü : 21.2.2008
R.G. Tarih-Sayı :01.04.2008'de tebliğ edildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Danıştay Yedinci Daire
İTİRAZIN KONUSU:6.6.2002 günlü, 4760 sayılıÖzel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasının16.7.2004 günlü, 5228 sayılı Yasa ile değiştirilen (b) bendinin ''maktu vergiyiher bir mal itibariyle sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için ikikatına (B) cetvelindeki mallar için bir katına kadar artırmaya, bu sınırlariçinde malların cinsleri, özellikleri, fiyat grupları, alkol dereceleri veiçerdiği alkol miktarına göre farklı vergi oranı ve maktu vergi tutarıbelirlemeye, listedeki her bir mal itibariyle nispî ve maktu verginin yalnızcabirisini uygulatmaya, yalnızca nispî vergi uygulanması halinde hesaplanan özeltüketim vergisinin maktu vergi tutarından az olmaması şartını koymaya,' bölümününAnayasa'nın 2., 10. ve 73. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na ekli (III) sayılılistenin 5228 sayılı Yasa ile değişik (A) ve (B) cetvellerinde yer alan bazımallar için maktu vergi tutarları belirlenmesine ilişkin 27.8.2004 günlü ve2004/7792 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi eki Kararın biralar ile ilgilikısımlarının iptali ve yürütülmesinin durdurulması istemiyle açılan davada,itiraz konusu kuralın, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay YedinciDaire, iptali için başvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının16.7.2004 günlü, 5228 sayılı Yasa ile değiştirilenve itiraz konusu bölümü de içeren (b) bendi şöyledir:
'b) (III) sayılı listedeki mallar için belirlenen oranları(5281 sayılı Yasa ile değişik ibare) her bir mal itibariyle sıfıra kadarindirmeye, (A) cetvelindeki mallar için dört katına (B) cetvelindeki mallariçin yarısına kadar artırmaya,maktu vergiyi her bir mal itibariyle sıfırakadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için iki katına (B) cetvelindekimallar için bir katına kadar artırmaya, bu sınırlar içinde malların cinsleri,özellikleri, fiyat grupları, alkol dereceleri ve içerdiği alkol miktarına görefarklı vergi oranı ve maktu vergi tutarı belirlemeye, listedeki her bir malitibariyle nispî ve maktu verginin yalnızca birisini uygulatmaya, yalnızcanispî vergi uygulanması halinde hesaplanan özel tüketim vergisinin maktu vergitutarından az olmaması şartını koymaya,'
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL, Fettah OTO ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ünkatılımlarıyla, 4.5.2005 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı ve ilgili yasama belgeleriyle bunların gerekçeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının 16.7.2004 günlü, 5228 sayılı Yasa iledeğiştirilen (b) bendi, 8.4.2006 günlü, 26133 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan30.3.2006 günlü, 5479 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanun, Özel Tüketim Vergisi Kanunu ve Vergi Usul KanunundaDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 10. maddesinin (b) bendiyledeğiştirilmiştir. Buna göre, 4760 sayılı Yasa'nın 12. maddesinin (2) numaralıfıkrasının 5228 sayılı Yasa ile değiştirilen (b) bendinin itiraz konusu bölümüile Bakanlar Kurulu'na verilen yetki de tümüyle değiştirilmiş olduğundan, bubölüme yönelik iptal isteminin konusunun kalmadığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle, iptal istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığınakarar verilmesi gerekir.
Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAK ile Zehra Ayla PERKTAŞ bugörüşlere katılmamışladır.
V- SONUÇ
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının 16.7.2004 günlü, 5228 sayılı Yasa iledeğiştirilen (b) bendi, 30.3.2006 günlü, 5479 sayılı Yasa'nın 10. maddesinin(b) bendiyle değiştirildiğinden, (2) numaralı fıkranın 5228 sayılı Yasa iledeğiştirilen (b) bendinin '... maktu vergiyi her bir mal itibariyle sıfırakadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için iki katına (B) cetvelindekimallar için bir katına kadar artırmaya, bu sınırlar içinde malların cinsleri,özellikleri, fiyat grupları, alkol dereceleri ve içerdiği alkol miktarına görefarklı vergi oranı ve maktu vergi tutarı belirlemeye, listedeki her bir malitibariyle nispî ve maktu verginin yalnızca birisini uygulatmaya, yalnızcanispî vergi uygulanması halinde hesaplanan özel tüketim vergisinin maktu vergitutarından az olmaması şartını koymaya,' bölümüne ilişkin KONUSU KALMAYAN İSTEMHAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAKile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 21.2.2008 gününde kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOY GEREKÇESİ
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12. maddesinin ikincifıkrasının 5228 sayılı Yasa ile değiştirilen ve iptali istenen bölümün yeraldığı (b) bendinin 30.3.2006 günlü 5479 sayılı Yasa ile değiştirilmesi üzerineDanıştay'da devam eden davanın konusunun objektif düzenleyici işlem olduğugözetilerek itiraz yoluyla yapılan başvuru hakkında karar verilmesine yerolmadığı yolunda karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla yapılan başvuruların konusunuoluşturan yasa kuralının, daha sonra değişikliğe uğraması nedeniyle Danıştay'dabakılmakta olan davada uygulanma olanağını yitirdiği kabul edilemez. Bu dava,objektif düzenleyici işleme karşı açılmış olsa da, itiraz konusu kuraluygulanarak sonuçlandırılacağından, Anayasal denetimin sürdürülmesi gerekirkenDanıştay'da açılan davada da karar verilmesine yer olmadığına karar verileceğidüşüncesiyle işin esasının incelenmemesinin, hukuksal dayanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle çoğunluk görüşüne karşıyım.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
AZLIK OYU
Anayasa'nın 153. Maddesinde iptal kararlarının geriyeyürümiyeceği, 152. Maddesinde yargı yerlerince yapılan başvurularda beş ayiçinde karar verilmezse mahkemenin davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göresonuçlandıracağı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar Anayasa Mahkemesikararı gelirse mahkemenin buna uymak zorunda olduğu kurala bağlanmıştır.
Buna göre, somut kural denetimlerinde Anayasa Mahkemesikararlarının geriye yürüyerek mahkemelerdeki uyuşmazlığa uygulanacağıanlaşılmaktadır. Uygulamanın da bu yönde gelişim gösterdiği, yaygın ve durulmuşkararlardan izlenmektedir.
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12. Maddesinin ikincifıkrasındaki iptale konu edilen (b) bendinin sonradan değişmiş olması, DanıştayDairesinin uyuşmazlığı çözerken kuralın önceki metnini ele almasını etkilemez.Danıştayda görülen uyuşmazlığın konusunu Bakanlar Kurulu kararının oluşturması,bir vergileme işleminin bu dava içinde uyuşmazlık konusu yapılmaması buyaklaşımı değiştirmiyecektir. Çünkü, idari işlemlerden olan Bakanlar kurulukararı yasal kuralın bir anlamda uygulamasıdır. Bakanlar Kurulu kararlarınındüzenleyici işlem olarak nitelenmesi bu sonucu değiştirmez. Kaldıki vergiişlemleri, bireylerin kendi istençleri ve davranışları sonucu oluşan öznelişlem niteliğindedir. Başka bir anlatımla, yükümlü yaptığı beyan, harcama veyagelire göre bir vergi işlemiyle karşılaşacaktır. Özel tüketim vergisinde devergi miktarını saptamada esas alınan Bakanlar Kurulu kararı vergiye konu mallailgili matraha uygulanacak oran ve asgari maktu vergi tutarını öngören ilkbelirleyici uygulama işlemidir. Gerçekten de dolaylı vergilerde tecimsel vetüketime yönelik hareketlerle vergiyi doğuran olaylar gerçekleşir. Özel tüketimvergisinin tarhında beyanın söz konusu olması, uygulamanın ortaya çıkışındakiözellikleri ve vergiyi doğuran olayın niteliğini değiştirmez. İdare hukukunun,uyuşmazlıklarda işlemleri alınış tarihlerindeki yasal kurallara göre çözmeilkesi, burada varolan sonucun, yani işlemlerin alınış tarihindeki geçerliyasal ilkelerin uygulanacağının ayrı nedenidir.
Öte yandan, Bakanlar Kurulu kararının uygulama işlemi olaraknitelenmemesi vergi olgusunun doğasıyla da bağdaşmaz Çünkü, Yasaların BakanlarKuruluna somut miktarlar ve oranları belirleme yolunda verdiği yetkiler,içerdiği belirginlikler ile bu oranlara dayanacak beyanı izleyecek işlemler,birlikte bir bütünlük oluşturan birleşen iradelerin yansıması olacaktır.Değinilen yansıma, yasalara bağlı olarak ortaya çıkacak yönetsel tüm işlemleringenel anlam ve kapsamıyla uygulama işlemleri olduğunun kabulünü zorunlukılmaktadır. Kaldı ki, Danıştayda dava açan davacının vergileme işlemine karşıvergi mahkemelerinde dava açtığını belirttiği ve bağlantı isteminde bulunduğu,böylece ön işleme bağlı vergileme işleminin de uyuşmazlık konusu yapıldığıanlaşılmaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun bağlantıyıdüzenleyen 38. Maddesi karşısında, uyuşmazlıkların ilk derece Danıştay dagörülmesi olasılığı ya da bir bölümünün ilk bir bölümünün temyizen incelenecekolması Danıştay Dairesinin kuralı uygulayacağının gerekçeleridir.
Bu nedenlerle, yasal değişikliğin başvuruya konu kuralın esastanincelenmesini önlemeyeceği oyuyla karara karşıyım.
Üye
Şevket APALAK
KARŞIOY GEREKÇESİ
6.6.2002 günlü, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12.maddesinin (2) numaralı fıkrasının 16.7.2004 günlü, 5228 sayılı Yasa iledeğiştirilen (b) bendi; 8.4.2006 günlü ve 26133 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 30.3.2006 günlü, 5479 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, Amme AlacaklarıTahsil Usulü Hakkında Kanun, Özel Tüketim Vergisi Kanunu ve Vergi UsulKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 10. maddesinin (b) bendi iledeğiştirildiğinden bahisle Danıştay'da devam eden davanın konusunun kalmadığıve itiraz yoluyla yapılan başvuru hakkında karar verilmesine yer olmadığınakarar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin yerleşmiş uygulamalarına göre, itirazbaşvurularında iptali istenilen Kural'ın sonradan değiştirilmiş olması,Anayasa'ya uygunluk denetimini etkilemez. Mahkeme elindeki davayı olaytarihinde yürürlükte bulunan Yasa'ya göre çözeceğinden kişilerin hak kaybınauğramamaları bakımından söz konusu Yasa'nın olaya uygulanacak kurallarınınAnayasal denetiminin yapılmasındaki hukuki yarar açıktır.
Bu dava, objektif düzenleyici işleme karşı açılmış olsa da, itirazkonusu kural uygulanarak sonuçlandırılacağından, anayasal denetiminsürdürülerek işin esasının incelenmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşünekatılmıyorum.
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ