ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/36
Karar Sayısı : 2009/12
Karar Günü : 29.1.2009
R.G.Tarih-Sayı :04.04.2009-27190
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZINKONUSU : 2.9.1971günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun 63. maddesinin 3396 sayılıYasa'nın 11. maddesi ile değiştirilen ikinci fıkrasının birinci tümcesinde yeralan "...ilk..." sözcüğünün, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Öldürülen Bağ-Kur sigortalısı için Kurum tarafından yapılanyardımların davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle Bağ-Kur tarafındanaçılan rücu davasında, itiraz konusu sözcüğün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
2.9.1971günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar SosyalSigortalar Kurumu Kanunu'nun itiraz konusu sözcüğü de içeren 63. maddesişöyledir:
"Üçüncükişinin sorumluluğu:
Madde63- (Değişik:14/3/1985 - 3165/16 md.)
Üçüncübir kimsenin suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımlarınyapılmasını gerektiren bir halin doğmasında, Kurum, sigortalı veya haksahiplerine gerekli bütün yardımları yapar.
(Değişik:20/6/1987 - 3396/11 md.) Ancak, Kurum, yapılan bu yardımların ilk peşindeğeri için üçüncü kişilere, istihdam edenlere, (...) ve diğer sorumlulara rücueder. Bu kimselerin hak sahiplerine yaptıkları ödemeler dolayısıyla Kurumunzarara uğraması halinde, hak sahiplerine rücu hakkı saklıdır.
(Ekfıkra: 24/7/2003-4956/29 md.) Taksirli suç sayılır hareketi ile bu Kanundasayılan yardımların yapılmasına neden olan üçüncü kişinin sigortalının eşi,çocukları, ana ve babası olması halinde, bu kişilere rücu edilmez.
(Ekfıkra: 24/7/2003-4956/29 md.) Kurumun rücu hakkını doğuran suç sayılırhareket yurt dışında meydana gelmiş, suçun faili yabancı uyruklu ve yurtdışında ikamet ediyorsa, bu kişilere rücu edilmez."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış, Anayasa'nın2. ve 60. maddeleri ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8.maddesi gereğince, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU,Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL, Fettah OTOve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 4.5.2005 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işinesasına ilişkin rapor, itiraz konusu sözcük, dayanılan ve ilgili görülenAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvurukararında, Bağ-Kur'un sigortalı veya hak sahiplerine yaptığı yardımların ilkpeşin değerini isteyebildiği, ileriki yıllarda aylıklarda yapılan artışlarıisteyemediği, oysa buna paralel düzenleme getiren 506 sayılı Yasa'nın 26.maddesinin birinci fıkrasına göre tavan hesabı yapılması gerektiği, aynı olaydahem SSK'lı hem de Bağ-Kur'lunun zarar görmesi durumunda, kusur nispeti ve zararmiktarı aynı olsa da, SSK'nın rücu edeceği tazminatla, Bağ-Kur'un rücu edeceğitazminat miktarının aynı olmadığı, bu nedenle itiraz konusu sözcüğünAnayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun hükmünde kararnamelerinve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ilerisürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluylabaşka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık incelemesi yapabileceğinden, iptaliistenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. ve 60. maddeleri yönünden deinceleme yapılmıştır.
Üçüncü kişinin sorumluluğunun düzenlendiği 1479 sayılı Yasa'nın63. maddesininbirinci fıkrasında, üçüncü kişinin suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılanyardımların yapılmasını gerektiren bir durumun doğması halinde Kurumun,sigortalı ya da hak sahiplerine gerekli bütün yardımları yapacağı, itiraz konususözcüğün bulunduğu ikinci fıkranın birinci tümcesinde ise, Kurumun, yapılanyardımların ilk peşin değeri için üçüncü kişilere, istihdam edenlere ve diğersorumlu kişilere rücu edeceği öngörülmektedir.
Kuralagöre, sigortalılara veya bunların hak sahiplerine Bağ-Kur tarafından yapılanyardımların ilk peşin değeri için sorumlu üçüncü kişilere rücu edilmesi mümkün olmasına karşın, bu yardımlarda katsayı değişikliklerine bağlı olarakortaya çıkan artışın peşin değerinin Bağ-Kur tarafından ek rücu davalarıaçılması suretiyle istenmesine olanak tanınmamakta, itiraz konusu"...ilk..." sözcüğü ile üçüncü kişilerin sorumluluğu daraltılmışolmaktadır.
Anayasa'nın2. maddesi ile benimsenen hukuk devleti, bütün faaliyetlerinde hukukun egemenolduğu devlettir. Bu devlette hukuk güvenliğini sağlayan bir düzen kurulmasıasıldır. Böyle bir düzende devlete güven ilkesi ise vazgeçilmez temelöğelerdendir. Devletin yaptığı düzenlemelerde haksız bir edinime yol açılmasıve kişilerin haksızlığa uğratılması kabul edilemez.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksaleşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunankişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasakarşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin heryönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gereklikılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallarabağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz.
Anayasa'nın 60. maddesinde, "Herkes, sosyal güvenlikhakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır veteşkilatı kurar" denilmektedir. Bu kurala göre, sosyalgüvenlik herkes için bir hak ve bunu gerçekleştirmek ise Devlet için birgörevdir. Sosyal güvenlik hakkı, sosyal sigorta kuruluşlarınca kendi kurallarıçerçevesinde yerine getirilir. Sosyal sigortanın kapsamı, sigorta alanı veiçerdiği riskler ile alınacak primler yasalarla belirlenmiştir. Sosyalgüvenliğin ve sigortanın varlık nedeni sosyal risklerin karşılanmasıdır.
Kanuna uymayan eylem sonucunda hukuksal yaptırıma maruz kalan vebunun sonucu olarak da gelirin ilk peşin sermaye değerini Kurum'a ödeyen veböylece ilgisi kesilen üçüncü kişinin, kanun, kanun hükmünde kararname vekararlarla bağlanan gelirlere yapılacak artışlardan ve bu artışların peşinsermaye değerlerinden sorumlu tutularak dava tehdidi altında bulundurulması,sosyal güvenlik kuruluşlarına ait olması gereken risklerin üçüncü kişilereyükletilmesi anlamına gelir. İtiraz konusu sözcük böyle bir durumu engellemesinedeniyle hakkaniyet ve sorumluluk ile sosyal hukuk devleti ilkelerine aykırıdeğildir.
Öte yandan, sosyal güvenlik kuruluşu Bağ-Kur olan sigortalılarınsigorta hakları 1479 sayılı Yasa'da düzenlenmiştir. Oysa, 506 sayılı Yasa'yabağlı olarak çalışan sigortalıların sosyal güvenlik kuruluşu Sosyal SigortalarKurumu'dur. Her iki Kurum'un sigortalılarına yapılan yardımların tahsili içinaçılan rücu davalarında farklı usuller öngörülmesinde, bu sigortalılar aynıhukuki konumda bulunmadıklarından aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamaz.
Açıklanan nedenlerle, kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 60.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun 63. maddesinin 20.6.1987 günlü,3396 sayılı Yasa'nın 11. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının birincitümcesinde yer alan "...ilk..."sözcüğünün Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 29.1.2009 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ