ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/38
Karar Sayısı : 2008/53
Karar Günü : 7.2.2008
R.G. Tarih-Sayı :08.04.2008-26841
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEMELER:
1- Konya 1. İdare Mahkemesi (E:2005/38)
2- Ordu İdare Mahkemesi (E:2005/45,E:2005/46)
İTİRAZLARIN KONUSU: 4.6.1937 günlü, 3201sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun, 6.4.2001 günlü, 4638 sayılı Yasa ileeklenen geçici 20. maddesinde yer alan "Bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten önce, dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezunolarak komiser yardımcılığı kursunu bitirenler ile..." ibaresininAnayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
(B) grubu polis amiri olarak komiser yardımcısı kadrosunda görevyapan davacılar, komiser yardımcılığı kursuna başladıkları tarihte yürürlükteolan yasa kuralları gereğince (A) grubu polis amiri olarak atanmalarıgerektiğini ileri sürerek yaptıkları başvuruların idarece reddi işlemlerininiptali istemiyle açmış oldukları davalarda, itiraz konusu ibarelerinAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler iptali için başvurmuşlardır.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 6.4.2001 günlü, 4638sayılı Yasa ile eklenen ve iptali istenilen ibareyi de içeren geçici 20.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiser yardımcılığıkursunu bitirenler ile bulunduğu rütbede dört yıllık yükseköğretimkurumlarından mezun olup (B) grubundan (A) grubuna geçen polis amirleri, (A)grubunda değerlendirilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 4638sayılı Yasa ile eklenen geçici 20. maddesinde yer alan "...komiseryardımcılığı kursunu bitirenler..." ibaresinin iptali istemiyleyapılan itiraz başvurularına ilişkin 2005/45 ve 2005/46 Esas sayılı davaların,aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2005/38 Esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esaslarının kapatılmasına, esas incelemenin 2005/38 Esassayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 18.5.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 6.4.2001 günlü, 4638sayılı Yasa ile eklenen ve iptali istenilen ibareyi de içeren geçici 20.maddesinde, "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce, dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiseryardımcılığı kursunu bitirenler ile bulunduğu rütbede dört yıllık yükseköğretimkurumlarından mezun olup (B) grubundan (A) grubuna geçen polis amirleri, (A)grubunda değerlendirilir." denilmektedir. İtiraz yoluna başvuranKonya İdare Mahkemesi, maddede yer alan "Bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten önce, dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezunolarak komiser yardımcılığı kursunu bitirenler ile" ibaresininiptalini istemiş ise de bu ibarenin "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce," bölümünün, maddenin iptali istenilmeyen kısımlarıyönünden de uygulanması söz konusudur.
Belirtilen nedenle, itiraz konusu kurala ilişkin esas incelemenin"dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiser yardımcılığıkursunu bitirenler ile" ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasınaoybirliğiyle karar verilmiştir.
B- Genel Açıklama
Polis amiri rütbelerine yapılacak atama ve terfilere ilişkin usulve esaslar, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 55. maddesindedüzenlenmektedir.
25.9.2000 tarihinde yürürlüğe giren 611 sayılı Emniyet TeşkilatıKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 1.maddesiyle 3201 sayılı Yasa'nın 55. maddesi değiştirilmiş ve "Polisamirlerinden Polis Akademisi mezunları, Polis Akademisi mezunu sayılanlar ileEmniyet Genel Müdürlüğüne eleman yetiştirmek üzere Polis Akademisi bünyesindeen az 4 yıllık fakülte ve yüksek okullarından mezun olanlar (A), komiseryardımcılığı kursunu başarıyla bitirmiş olanlar (B) grubunu oluşturur." hükmügetirilmiştir.
Söz konusu değişiklikten önce, dört yıllık yüksek öğretimkurumlarından mezun olan polis memurlarından en az altı aylık komiseryardımcılığı kursunu başarıyla tamamlamış olanların da (A) grubu polis amiriolmaları öngörüldüğünden, bu kişilerin kazanılmış haklarının korunmasınayönelik olarak 611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 3201 sayılı Yasa'yageçici 20. madde eklenmiş ve "Bu Kanun Hükmünde Kararnameninyürürlüğe girdiği tarihten once, 4 yıllık yüksek öğretim kurumlarından mezunolarak komiser yardımcılığı kursunu bitirenler ile bulunduğu rütbede 4 yıllıkyüksek öğretim kurumlarından mezun olup (B) grubundan (A) grubuna geçen polisamirleri, (A) grubunda değerlendirilir." denilmiştir.
611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, dayanağı olan 4588 sayılıYetki Yasasının iptal edilmiş olması nedeniyle yasal ve anayasal dayanaktanyoksun kaldığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'nin 31.10.2000 günlü, E:2000/69,K:2000/42 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve 3201 sayılı Kanun'un değişik 55.maddesi ile geçici 20. maddesinin de aralarında yer aldığı 611 sayılı KanunHükmünde Kararnamenin bazı maddelerinin "doğuracağı hukuksalboşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153.maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü vebeşinci fıkraları gereğince BU KURALLARA İLİŞKİN İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİGAZETEDE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE" kararverilmiştir. Bu karar 7.11.2000 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
6.4.2001 günlü, 4638 sayılı Emniyet Teşkilatı KanunundaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin DeğiştirilerekKabulü Hakkında Kanun, 21.4.2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğegirmiştir. 4638 sayılı Yasa'nın, 1. maddesiyle değiştirilen 3201 sayılıYasa'nın 55. maddesinde, (A) ve (B) polis amiri gruplarının kapsamınıbelirleyen 611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'deki hükme aynen yer verilmiş,4. maddesiyle 3201 sayılı Yasa'ya eklenen geçici 20. madde ile de bu Yasa'nınyürürlüğe girdiği tarihten önce (A) grubu olarak atanan veya (B) grubundan (A)grubuna geçen polis amirlerinin kazanılmış hakları korunmuştur.
C- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu
Başvuru kararlarında, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk Devletiolduğu, yasa koyucunun yasal düzenlemeler yaparken sahip olduğu takdiryetkisinin hukuk devleti ilkesiyle sınırlı bulunduğu, komiser yardımcılığıkursuna başladıkları tarihte geçerli olan kurallara göre (A) grubu polis amiriolmaları gereken davacıların 3201 sayılı Yasa'nın 55. maddesinde yapılandeğişiklik sonucunda (B) grubu polis amiri oldukları, kazanılmış haklarıkorumak ve hukuksal güvenliği sağlamak amacıyla getirilen itiraz konusu kuralındavacılar bakımından hukuki bir koruma içermediği, kazanılmış hakları ihlalettiği ve davacıların aleyhine geçmişe yürütüldüğü, hukuk devleti ilkelerindenbelirlilik, devlete güven ve devlette istikrar kavramlarını aykırı olduğu, dahaönce dört yıllık yüksek öğretim mezunu olan ve komiser yardımcılığı kursunubitirenlerin atamalarının (A) grubu polis amiri olarak yapılmasına rağmenitiraz konusu kural nedeniyle davacıların (B) grubu polis amiri olarakatanmalarının eşitlik ilkesine aykırı bulunduğu, belirtilen nedenlerleAnayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olan kuralın iptali gerektiği ilerisürülmüştür.
3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 4638 sayılı Yasa ileeklenen geçici 20. maddesinde, 4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiğitarihten önce dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiseryardımcılığı kursunu bitirenler ile bulunduğu rütbede dört yıllıkyükseköğretim kurumlarından mezun olup (B) grubundan (A) grubuna geçen polisamirlerinin, (A) grubunda değerlendirileceği hükme bağlanmıştır.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesinegöre, herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din,mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.Hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idaremakamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareketetmek zorundadırlar.
"Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumlarıaynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunanlar kişilerinyasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasınıve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişive topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesiyasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten önce dört yıllıkyükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiser yardımcılığı kursunubitirenler ile bu tarihte henüz komiser yardımcılığı kursunu tamamlamamışolanlar aynı hukuksal konumda bulunmadıklarından eşitlik karşılaştırmasına esasalınamazlar.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıylakendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde yasa koyucunun dauyması gereken Anayasa ve temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde olandevlettir.
Kazanılmış haklara saygı ilkesi, hukukun genel ilkelerindenbirisini oluşturmaktadır. Kazanılmış hak, özel hukuk ve kamu hukuku alanlarındagenel olarak, bir hak sağlamaya elverişli nesnel yasa kurallarının bireylereuygulanması ile onlar için doğan öznel hakkın korunmasıdır. Kazanılmış birhaktan söz edilebilmesi için bu hakkın, yeni yasadan önce yürürlükte olankurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir.Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmişve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır.
Bir statüye bağlı olarak ileriye dönük, beklenen haklar,kazanılmış hak niteliği taşımadığından 4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğegirmesinden önce (A) grubu polis amiri unvanını kazanmamış olan kişilerin (A)grubu polis amirliği yönünden kazanılmış haklarından söz edilebilmesi olanaklıdeğildir.
Hukuk devleti ilkesinin önkoşullarından biri olan hukuk güvenliğiile kişilerin hukuki güvenliğinin sağlanması amaçlanmaktadır. Hukuk güvenliğiilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem veişlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bugüven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 55. maddesini değiştiren611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Anayasa Mahkemesi'nce iptaline rağmen,Emniyet Genel Müdürlüğü'nce açılan komiser yardımcılığı kursu sınavına sadecedört yıllık yüksek öğretim kurumu mezunu polis memurlarının başvurabileceğibelirtildiğinden, bu sınavda başarılı olarak komiser yardımcılığı kursunabaşlayan kişilerde söz konusu kursun sonunda (A) grubu polis amiri olmabeklentisi yaratılmıştır. Bu durumda, komiser yardımcılığı kursu devam etmekteiken çıkarılan 4638 sayılı Yasa ile Emniyet Teşkilatı Kanunu'na eklenen geçici20. maddede, bu Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten önce dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiser yardımcılığı kursunu bitirenlerin(A) grubunda değerlendirileceği yolundaki düzenlemenin kapsamına anılan Yasa'nınyürürlüğe girdiği tarihte komiser yardımcılığı kursuna devam edenlerinalınmamış olması, hukuk güvenliği ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.
Açıklanan nedenle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Şevket APALAK veZehra Ayla PERKTAŞ bu görüşe katılmamışlardır.
D- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncüfıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise,Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamudüzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halindeyukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.
İptal edilen kuralın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarakbir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
A-4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanunu'nun6.4.2001 günlü, 4638 sayılı Yasa ile eklenen geçici 20. maddesinde yer alan"... dört yıllık yüksek öğretim kurumlarından mezun olarak komiseryardımcılığı kursunu bitirenler ile ..." ibaresinin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER,Şevket APALAK ile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B-İptal edilen ibarenin doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince iptal hükmünün, KARARIN RESMÎ GAZETEDE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKBİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE,
7.2.2008 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOYGEREKÇESİ
6.4.2001 günlü 4638 sayılı Yasa ile 3201 sayılı Emniyet TeşkilâtıKanunu'na eklenen Geçici Madde 20'de, "Bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihten önce, dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiseryardımcılığı kursunu bitirenler ile bulunduğu rütbede dört yıllık yükseköğretimkurumlarından mezun olup (B) grubundan (A) grubuna geçen polis amirleri, (A)grubunda değerlendirilir" denilmektedir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme,bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, dört yıllık yükseköğretimkurumlarından mezun olarak komiser yardımcılığı kursuna başlayanların da maddekapsamına alınması gerekirken alınmamasının, Anayasa'nın, 2. maddesindebelirtilen hukuk devleti ilkesi bağlamında, kazanılmış hakları ve hukukgüvenliğini ve 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesini ihlâl ettiğini ilerisürerek ilgili bölümün iptali için başvurmuştur.
Kazanılmış hak, kişinin yeni bir yasal düzenleme yapılmadan önce,bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmiş, bütün sonuçlarıylaöznel hale gelmiş olan haktır. Kişisel hak haline dönüşmemiş, belli koşullarıngerçekleşmesine bağlı olarak ileride elde edilmesi olası beklenen haklar ise,"kazanılmış hak" kapsamı içinde değerlendirilemez.
4638 sayılı Yasa'dan önce bir polis memurunun polis amiriolabilmesi, açılacak komiser yardımcılığı sınavını kazandıktan sonra komiseryardımcılığı kursunu da başarıyla bitirmiş olması koşuluna bağlı olduğundan buaşamalar tamamlanmadan kazanılmış bir haktan sözedilemez.
Hukuk devletinde, kazanılmış hak ilkesinden daha genişhukuksalkoruma alanı oluşturan hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilirolmasını, yürürlükteki yasalara güvenerek hukuksal ilişkilerinidüzenleyenlerin, bu güven duygularının zedelenmemesine özen gösterilmesinigerektirir.
4638 sayılı Yasa'dan önce polis memurlarının, komiser yardımcılığıkursuna başladıkları tarihte yürürlükte bulunan 611 sayılı Kanun HükmündeKararname hükümleri uyarınca (A) grubu polis amiri olmaları mümkünbulunmadığından, idarenin böyle bir kurs açarak bazı beklentilere yolaçmasının, hukuk güvenliğini sarstığı kabul edilerek yasa koyucunun bu yöndedüzenleme yapmaya zorlanmasının Anayasal dayanağının olmadığı açıktır.
Öte yandan, Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesineaykırılıktan sözedilebilmesi için öncelikle aynı hukuksal durumda olanlarınfarklı kurullara bağlı tutulmaları gerekir. Statüleri arasında özdeşlikolmayanlara aynı kuralların uygulanması ise hukuksal eşitliği bozar.
4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten önce dört yıllıkyükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiser yardımcılığı kursunubitirenlerle henüz bitirmemiş olanlar aynı hukuksal konumda bulunmadıklarından,bunlar arasında eşitlik karşılaştırması yapılamaz.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerineaykırı olmadığı ve iptal isteminin reddi gerektiği düşüncesiyleçoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Polis amiri rütbelerine yapılacak atama ve terfileri düzenleyen3201 sayılıEmniyet Teşkilatı Kanunu'nun 55. maddesinde, 12.7.2000 günlü, 611sayılı KanunHükmünde Kararname ile köklü değişiklikler yapılmıştır.
____ (A) ve (B) grubu polis amiri gruplarının oluşumuna ilişkindüzenleme, budeğişikliklerden birisini oluşturmaktadır. Daha önce, dört yıllıkyüksek öğretimkurumlarından mezun olan polis memurlarından en az altı aylıkkomiser yardımcılığıkursunu başarıyla bitirmiş olanların (A) grubu polis amiriolmaları öngörülmüş iken,yeni düzenleme ile aralarında bir ayrımgözetilmeksizin "komiser yardımcılığı kursunubaşarıyla bitirmişolanlar"ın (B) grubu polis amiri olmaları öngörülmüştür.
____ Anılan Kanun Hükmünde Kararname ile Emniyet TeşkilatıKanunu'naeklenen geçici 20. madde ile de, önceki mevzuata göre (A) grubu polisamiri olanlarınkazanılmış haklarının korunması amacıyla "Bu Kanun HükmündeKararnameninyürürlüğe girdiği tarihten önce, 4 yıllık yüksek öğretimkurumlarından mezun olarakkomiser yardımcılığı kursunu bitirenler ile bulunduğurütbede 4 yıllık yükseköğretimkurumlarından mezun olup (B) grubundan (A)grubuna geçen polis amirleri, (A)grubunda değerlendirilir." denilmiştir.
____ 611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, dayanağı olan YetkiYasasınıniptaline bağlı olarak Anayasa Mahkemesi'nin 31.10.2000 günlü,E:2000/69,K:2000/42 sayılı kararıyla iptal edilmekle birlikte, 3201 sayılıKanun'un değişik 55.maddesi ile geçici 20. maddesinin de aralarında yer aldığı611 sayılı Kanun HükmündeKararnamenin bazı maddelerinin "doğuracağıhukuksal boşluk kamu yararını ihlaledici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncüve beşinci fıkraları gereğince BUKURALLARA İLİŞKİN İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARINRESMİ GAZETEDEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞEGİRMESİNE"karar verilmiştir.
____ 7.11.2000 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesikararındayürürlüğe girmesi ertelenen iptal hükümleri henüz yürürlüğe girmeden,EmniyetTeşkilatı Kanununda değişiklik yapan 6.4.2001 günlü, 4638 sayılı Yasa21.4.2001tarihinde yürürlüğe girmiştir.
____ 4638 sayılı Yasa'nın, polis amiri gruplarının oluşumunailişkin düzenlemesive daha önceki mevzuata göre (A) grubu polis amiri olanlarınkazanılmış haklarınınkorunmasına yönelik düzenlemesi, 611 sayılı Kanun HükmündeKararname'de yeralan konuya ilişkin düzenlemelerle aynıdır.
____ Bu durumda, 4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte veöncesinde,konuya ilişkin olarak hukuki bir boşluğun varlığından söz etmekmümkün olmadığıgibi, 4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte komiseryardımcılığı kursunadevam etmekte olanların kursa başladıkları tarihteyürürlükte olan kurallara göre (A)grubu polis amiri olabilmeleri de mümkünbulunmamaktadır.
____ Hukuk güvenliği ilkesi, kişilerin hukuka güvenerekbulundukları davranışlarıkorumayı ve bu suretle kişilere hukuki güvencesağlamayı amaçlamaktadır. 4638 sayılıYasa'nın yürürlüğe girdiği tarihitibariyla komiser yardımcılığı kursuna devamedenlerin (A) grubu polis amiriolabilmeleri mümkün olmadığından, bu kişileryönünden hukuk güvenliği ilkesininihlal edildiğinden söz edilmesi de mümkünbulunmamaktadır. Belirtilen nedenleitiraz konusu kural, hukuk devleti ilkesine veAnayasa'nın 2. maddesine aykırıdeğildir.
____ Öte yandan 4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihtekomiseryardımcılığı kursuna devam edenlere itiraz konusu kural kapsamında yerverilmemişolunmasının Anayasa'ya aykırı olarak nitelendirilebilmesi,"eksik düzenleme"ninvarlığına ve söz konusu düzenlemenin Anayasa'yaaykırılığının saptanmasına bağlıbulunmaktadır. Eksik düzenlemelerin Anayasa'yauygunluk denetimi ise Anayasa'nın10. maddesi kapsamında yapılmaktadır.
____ 4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte komiseryardımcılığı kursunutamamlamış olanlar ile bu tarihte söz konusu kursu henüztamamlamamış olanlar aynıhukuki konumda bulunmadıklarından, itiraz konusukuralda Anayasa'nın 10.maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırılıkbulunmamaktadır.
____ Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve10. maddelerine aykırı olmadığından aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmadık.
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A.Necmi ÖZLER
AZLIKOYU
Anayasa 2. maddesinde hukuk devleti ilkesine vurgu yapmıştır.Kazanılmış hak ve hukuksal güvenlik hukuk devletinin alt başlıklarınıoluşturur.
Kazanılmış hak, yasal kuralların bireylere uygulanması sonucu ortayaçıkan öznel kazanımların korunmasıdır. Kazanım kişisel nitelik göstermeli vebireyden ayrılmaz bir nitelik taşımalıdır.
Hukuksal güvenlik ise, yasal ilkelerin getireceklerinin bilinir vevarsayılır olması, bireylerin geleceklerini yasal kuralları incelediklerindeçözebilmeleridir.
İtiraz istemlerine konu olan uyuşmazlık süreçlerine bakıldığında,611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Polis Akademisi bünyesinde dört yıllıkfakülte ve yüksek okulları bitirenlerin (A), diğer lisans mezunlardan komiseryardımcılığı kursunu tamamlayanların (B) grubu oluşturacaklarının, geçici 20.maddesiyle 611 sayılı K.H.K.' nin yürürlüğünden önce dört yıllık yüksek öğretimmezunlarından komiser yardımcılığı kursunu bitirenlerinde(A) grubuolacaklarının öngörüldüğü anlaşılmıştır.
Anılan KHK Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş,verilen süredolmadan iptal istemine konu kuralı içeren ve 611 sayılı Yasa'nın temelyaklaşımını yineleyen 4683 sayılı Yasa çıkarılmıştır. 611 sayılı K.H.K.'ninyürürlükte olduğu süreçte Komiser Yardımcılığı kursuna başlayanlar, kursunbaşladığı tarihte,anılan kararnamenin geçici maddesindeki kurs bitirme koşulunutaşımadıklarından 4683 sayılı Yasa karşısında kazanılmış haklarından ve olmıyanedinimlerinin zedelenmesinden söz etmek olanaksızdır.
Bu oluş karşısında, komiser yardımcılığı kursuna başladığında (A)grubuna girmesi olanaksız olan bir kamu görevlisinin, ileriye dönük, beklenenbir hukuksal güvenliğinin ortadan kaldırıldığı öne sürülemez.
Anayasal eşitlik ilkesi ise, komiser yardımcılığı kursu bitirenile bitirmemiş olan arasındaki konum farklılığı nedeniyle karşılaştırmayapılmasına olanak vermemektedir.
Açıklanan nedenlerle, Anayasa'ya aykırılık içermeyen kurala karşıyapılan itirazın reddi gerekeceği oyuyla karara karşıyım.
Üye
Şevket APALAK
KARŞIOY GEREKÇESİ
4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 6.4.2001günlü, 4638 sayılı Yasa ile eklenen geçici 20. maddesinde "Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten önce, dört yıllık yüksek öğrenim kurumlarından mezunolarak komiser yardımcılığı kursunu bitirenler ile bulunduğu rütbede dörtyıllık yüksek öğretim kurumlarından mezun olup (B) grubundan (A) grubuna geçenpolis amirleri, (A) grubunda değerlendirilir." denilmektedir.
İtiraz yolu ile madde hükmünde yer alan "Bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten önce, dört yıllık yüksek öğretim kurumlarından mezun olarakkomiser yardımcılığı kursunu bitirenler ile..." ibaresinin iptaliistenilmektedir. İtiraz başvurularında Anayasa'ya aykırılık iddiası, bumaddenin kapsamına almadığı kişiler yönündendir. Bu meyanda 4638 sayılıYasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte komiser yardımcılığı kursuna devam etmekteolan kişilerin, (A) grubu polis amiri olabilme haklarının korunmadığı buyönüyle Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin önkoşullarından birisi hukuk güvenliği ilkesidir. Hukuki güvenlik ilkesikazanılmış hakların korunmasını da kapsamakla birlikte, hukuk normlarınınöngörülebilir olmasını, bireylerin tüm işlem ve eylemlerinde devlete güvenduyabilmesini, devletinde yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyiciyöntemlerden kaçınmasını gerektirmektedir. Bu nedenle geleceğe yönelik statühukukunda yapılacak yasal düzenlemelerde, daha önce tesis edilmiş bulunan vekişilerin lehine hukuki sonuçlar doğuran işlemlerin gözetilmesi gerekmektedir.
Davacının komiser yardımcılığı sınavına girdiği ve komiseryardımcılığı kursuna başladığı tarihlerde yürürlükte olan 611 sayılı KanunHükmünde Kararname, Anayasa Mahkemesi'nce 31.10.2000 tarihinde E.2000/69,K.2000/42 nolu kararla iptal edilmiş ise de Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun gerek55. maddesi, gerekse 20. maddesine yönelik iptal kararının doğuracağı hukuksalboşluğun kamu yararını ihlal edici niteliği nedeniyle kararın Resmi Gazete'deyayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş vebu süre dolmadan 21.4.2001 tarihinde 4638 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesiylehukuksal boşluk doldurulmuştur. Dolayısıyla davacının gerek komiseryardımcılığı sınavına girdiği, gerekse komiser yardımcılığı kursuna başladığıtarihte yürürlükte bulunan 611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 1.maddesiyle değiştirilen 3201 sayılı Yasa'nın 55. maddesi ile 4. maddesineeklenen 20. maddesinin konuya ilişkin hükümleri 4638 sayılı Yasa hükümleri ileaynıdır. Bu durum karşısında davacının 611 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve4638 sayılı Yasa öncesinde var olan 3870 sayılı Yasa hükümlerine göre komiseryardımcılığı kursuna başladığından söz edilemeyeceğinden, yürürlükte ve geçerliolan yasal düzenleme çerçevesinde (A) grubu polis amiri olabilmesi mümkünolmayan davacının, 4638 sayılı Yasa olmasa idi (A) grubu polis amiri olacağı iddiasıhukuken dayanaksızdır. Bu durumda itiraza konu kural kazanılmış haklarınkorunması ve hukuki güvenlik ilkesini ihlal etmemekte ve Anayasa'nın 2.maddesine aykırılık oluşturmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle 4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet TeşkilatıKanunu'nun 6.4.2001 günlü 4638 sayılı Yasa ile eklenen geçici 20. maddesindeyer alan, "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olarak komiser yardımcılığı kursunu bitirenler ile ..."ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığı ve iptali isteminin reddi gerektiğidüşüncesiyle verilen karara karşıyım.
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ