ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/44
Karar Sayısı : 2007/31
Karar Günü : 21.3.2007
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 29.11.2007-26715
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri Ali TOPUZ, Haluk KOÇ ve 112 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 2.3.2005 günlü, 5310sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü,491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında KanunHükmünde Kararname'ye eklenen;
1- Ek madde 9'un (b) bendinin,
2- Ek madde 10'un;
a- Birinci fıkrasının ilk tümcesinin
b- Üçüncü fıkrasının
c- Dördüncü fıkrasının (b) bendinin,
3- Ek madde 11'in;
a- Birinci fıkrasının,
b- Beşinci fıkrasının,
c- Altıncı fıkrasının, “…ile özel öğretim kurumlarının, MilliEğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları Mevzuathükümlerine göre denetimine…” bölümünün,
Anayasa'nın 2., 6.,7., 8.,10.,11.,130., 131.,132. ve 138.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Yasa'nın iptali istenilenkural ve bölümlerini içeren maddeleri şöyledir:
91Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 91(Akip)alınmıştır.
1- Ek Madde 9
Gemiadamlarının eğitimi;
a) Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullar ile Millî EğitimBakanlığına bağlı ortaöğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile DenizKuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumları,
b) Kuruluş amaçları gemiadamlarına eğitim vermek olan veDenizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Millî Eğitim Bakanlığının izniile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim kurumları,
Tarafından verilir.92Açıklamalı Kanun-İçtihatProgramından 92(Akip)alınmıştır.
93Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 93(Akip)alınmıştır.
2- Ek Madde 10
Gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerineilişkin usûl ve esaslar, Millî Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak DenizcilikMüsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir. Gemiadamlarısınavları, Gemiadamları Sınavları Merkezi tarafından yapılır. Sınavagireceklerden alınacak ücret, Denizcilik Müsteşarlığı ve Maliye Bakanlığıncabelirlenir. Her yıl belirlenecek bu ücret bütçeye gelir yazılmak üzereDenizcilik Müsteşarlığının saymanlık hizmetini yapan saymanlık hesabınayatırılır.
Gemiadamları Sınavları Merkezi tarafından yapılacak harcamalar buamaçla bütçeye konulan ödenekten karşılanır.
Gemiadamları Sınavları Merkezinin oluşturulması, görevleri vemerkezle ilgili her türlü faaliyet, sınavda görev alacak kişiler ile alınacak ücretlerve diğer malî konulara ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığının görüşüalınarak Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmeliklebelirlenir.
Eğitim ve öğretim programları ile staj süreleri, DenizcilikMüsteşarlığının belirlediği asgarî programlar ve staj sürelerini karşılamak vebelgelendirmek kaydıyla;
a) Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar ile Millî EğitimBakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile DenizKuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarında kendi mevzuatlarına,
b) Özel öğretim kurumları tarafından her seviyedeki yeterlikbelgesine yönelik verilen eğitimler, Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşüalınarak Millî Eğitim Bakanlığınca onaylanan öğretim programına,
Göre gerçekleştirilir.94Açıklamalı Kanun-İçtihatProgramından 94
95Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 95(Akip)alınmıştır.
3- Ek Madde 11
Gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirmeyapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerininplânlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzereDenizcilik Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulmuştur.
Kurul; bir başkan ve altı üyeden oluşur. Kurul başkan ve üyeleri;Millî Eğitim Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı ve deniz ticaret odaları iledenizcilik eğitimi veren kamu ve özel öğretim kurumlarının hukuk veyadenizcilik alanlarında tecrübeli, en az lisans düzeyinde eğitim almışmensuplarından Denizcilik Müsteşarı tarafından önerilen adaylar arasındanDenizcilik Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan tarafından seçilir.
Kurul tarafından denetlenecek özel kuruluşlar ile kamu kurum vekuruluşlarınca, denetim için denetimin niteliğine göre belirlenecek ücretbütçeye gelir yazılmak üzere Denizcilik Müsteşarlığının saymanlık hizmetiniyapan saymanlık hesabına yatırılır. Kurul tarafından yapılacak harcamalar ilekurul üyeleri ve denetçilerin ücretleri bu amaçla bütçeye konulan ödenektenkarşılanır.
Başkan ve kurul üyelerine, ayda dörtten fazla olmamak üzere hertoplantı günü için (3000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımısonucu bulunacak tutar üzerinden toplantı ücreti ödenir.
Kurul başkan ve üyelerinin seçimi, görev süreleri ve görevlerininsona ermesi, denetleme görevini yerine getireceklerin seçimi, görev veyetkileri, denetlemenin esas ve usûlleri, denetleme ücretleri ve diğergiderler, malî hususlarda Maliye Bakanlığının görüşü alınmak suretiyleDenizcilik Müsteşarlığınca hazırlanarak yürürlüğe konulacak yönetmeliklebelirlenir.
Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar ile Millî EğitimBakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlıöğretim kurumlarının tâbi oldukları mevzuata göre denetimi ile özelöğretim kurumlarının, Millî Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığıncailgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine ilişkin hükümlersaklıdır.
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Anayasa'nın 2.,6.,7., 8.,10., 11.,130.,131.,132. ve 138.maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ,, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Fettah OTO ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılmalarıyla 18.5.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine, yürürlüğü durdurmatalebinin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasınaoybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
1- Ek Madde 9' un (b) Bendinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, Anayasanın, yükseköğretim kurumlarınınhangileri olduğunun, bu kurumların kuruluş ve yöntemlerine ilişkin esasların130. ve 132. maddelerinde gösterildiği, iptali istenilen kuralda yüksek öğretimdüzeyi ayrık tutulmadığı için, yüksek öğretim düzeyindeki gemi adamlarıeğitiminin de özel ve tüzel kişilerce açılacak özel öğretim kurumlarıtarafından verilebilmesine olanak tanındığı; yargı kararı ile özel kurs yoluylalisans düzeyinde eğitim verilemeyeceği hüküm altına alınmış olduğu halde yenidendüzenleme yapılmasının verilmiş bir yargı kararını yasama erki kullanarakdeğiştirmek anlamını taşıdığı; Yüksek Öğretim Kurumu Kapsamında kurulan veeğitim veren bir yüksekokul veya üniversiteden mezun olanlarla, idareden izinalmak suretiyle açılan bir özel kurstan veya öğretim kurumundan mezun olanlarınyeterlik ve ehliyet bakımından aynı konuma yerleştirilmiş olacakları; ülkemizdeörgün öğretim kurumlarının her yıl 800 ün üzerinde mezun verdiği, özel öğretimkurumlarınca da eğitim verilmesine yönelik bu düzenlemenin ülke ihtiyaçlarınaaykırı olduğu, istihdam ve eşgüdüm sorunlarına yol açacağı, söz konusudüzenlemenin bir kamu yararını karşılamak amacından ziyade mahkeme kararlarınıetkisizleştirmek amacına yönelik olduğu; hukuk devletinde tüm devlet erkininnihai amacının kamu yararı olduğu belirtilerek söz konusu düzenlemeninAnayasa'nın 2.,10, 11.,130.,132. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Gemiadamlarının eğitimi, Ek madde 9'un (a) bendinde,üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar, Milli Eğitim Bakanlığına bağlıorta öğretim okulları ve yaygın öğretim kurumları, Deniz KuvvetleriKomutanlığına bağlı öğretim kurumları; maddenin (b) bendinde de “kuruluşamaçları gemiadamlarına eğitim vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygungörüşü üzerine Milli Eğitim Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişilertarafından açılan özel öğretim kurumları” aracılığı ile yapılabileceği hükümaltına alınmıştır.
Anayasa'nın 130. maddesinde öngörülen ilkelerle, üniversitekurulurken yasa koyucuya kesin buyruklar verilmesine karşın, her türlü eğitimve öğretiminin, üniversite ve yükseköğretim kurumları tarafından verileceğineilişkin herhangi bir Anayasa hükmü bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 138.maddesinin son fıkrasında “Yasama ve yürütmeorganları ile idare, mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez vebunların yerine getirilmesini geciktiremez”; madde gerekçesinde de “mahkemekararlarına uyulmak zorunludur” denilmektedir.
Yasa koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamakkaydıyla her türlü düzenlemeyi yapmak yetkisine sahip olup, düzenlemenin kamuyararına, başka bir anlatımla ülke koşullarına uygun olup olmadığınınbelirlenmesi ve takdiri de yasa koyucuyu aittir.
Hukuk devletinde yasaların kamu yararı gözetilerek çıkarılmasızorunludur. Yasa koyucunun bir ihtiyaç olarak gördüğü gemiadamlarınınyetiştirilmesi ve eğitimi için Milli Eğitim Bakanlığı'nın izniyle gerçek vetüzel kişiler tarafından özel öğretim kurumları açılması için yapılan budüzenlemenin kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan Anayasa'nın 138.maddesinde öngörülen mahkemekararlarının bağlayıcılığı ilkesi, yasa koyucunun Anayasa'ya ve hukukun genelilkelerine uygun olması koşuluyla genel düzenleme yetkisini ortadan kaldırmaz.
Ek madde 9'un (b) fıkrasında yer alan “özel öğretim kurumları”Anayasa'nın 130. ve 131. maddelerinde yer alan ve 1547 sayılı Yasa iledüzenlenen yükseköğretimden farklı eğitim veren kurumlardır. Gemiadamlarıyetiştiren, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar, Milli EğitimBakanlığına bağlı orta öğretim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığınabağlı öğretim kurumları kendi mevzuatına göre eğitim vermeye devamedeceklerinden iptali istenilen düzenleme Anayasa'nın 130. ve 132. maddesindeyer alan “yüksek öğretim faaliyeti” ile ilgili değildir.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., ve 138. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kural'ın Anayasa'nın 10.,11.,130 ve 132.maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ile Şevket APALAKbu görüşlere katılmamışlardır.
2- Ek Madde 10'un İncelenmesi
a- Birinci Fıkranın İlk Tümcesi
Dava dilekçesinde, gemiadamlarının eğitimi, sınavları vebelgelendirilmeleri hususlarına ilişkin esas ve ilkeleri gösteren asli birdüzenleme yapılmadığı, yürütmenin Anayasada gösterilen ayrık haller dışındaasli düzenleme yetkisinin olmadığı, bu yetkinin Anayasa'nın 7. maddesine göreyasama organına ait olduğu ve devredilemeyeceği; yüksek öğretime girişin vedevamın kanunla düzenleneceği, yükseköğretim kurumlarının öğretim ve eğitimininplanlanması, düzenlenmesi, yönlendirilmesi gibi hususların Yüksek ÖğretimKurulunun yetkilerinden olduğu, iptali istenilen hükümle bu hususların idareyebırakılmasının Anayasa'nın 2.,6.,7.,8.,11., 130. ve 131. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
Gemiadamlarının eğitimine ilişkin Ek madde 10'un birincifıkrasının ilk tümcesinde, gemiadamlarının eğitimi, sınavları vebelgelendirilmelerine ilişkin usul ve esasların, Denizcilik Müsteşarlığınınhazırlayacağı yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
5310 sayılı Yasanın genel gerekçesinde de belirtildiği gibigemiadamlarının eğitiminin, esas itibarıyla üniversitelere bağlı fakülte veyüksek okullar, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim kurumları ile DenizKuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarının kendi mevzuatına göregerçekleştirileceği, iptali istenilen maddede sözü edilen eğitimin, Ek madde9'un (b) bendinde yer alan özel öğretim kurumları ile ilgili olduğu açıktır.
Öte yandan, Gemiadamlarının eğitim, staj ve sınav aşamalarınıbaşarıyla geçmelerinden sonra hak ettikleri yeterlik seviyesindebelgelendirilmeleri gerekmektedir. Yasa'nın Ek madde 10'un birinci fıkrasının2. tümcesi hükmüne göre sınavlar, Gemiadamları Sınavları Merkezi (GASM)tarafından yapılacak, Gemiadamları Yönetmeliğinin 48.,49. ve 51. maddelerinegöre de sınavlarda başarılı olanlara, GASM tarafından “GASM sınav başarıbelgesi” düzenlenerek, GASM kütük defterine kayıt edilecek ve “GemiadamıYeterlik Belgesi” ile “Gemiadamı Cüzdanı” verilecektir.
İptali istenilen kuralda sözü edilen “sınav” ibaresinden GASMtarafından yapılan sınavı, “belgelendirilmeleri” ibaresinden de sınav sonundahak edenlere, idare tarafından düzenlenen belgelerin verilmesinin anlaşılmasıgerekmektedir.
Dava konusu düzenleme ile özel öğretim kurumlarınca verilecekeğitim standartları ile gemiadamı olabilmek için Gemiadamları Sınavları Merkezitarafından yapılan sınavlar ve bu sınavlar sonunda verilecek belgelerle ilgilidüzenlemeler yönetmelik hükümlerine bırakılmıştır.
Türkiye'nin de taraf olduğu Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirmeve Vardiya Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşme (STCW )'nin 1.maddesinde, tarafların Sözleşme ile onun tamamlayıcı bir parçası olan ekininhükümlerini uygulamak zorunda oldukları, Sözleşmeye yapılan her yollamanın aynızamanda ekine yapılmış sayılacağı, tarafların denizde can ve mal güvenliği iledeniz çevresinin korunması bakımından, gemiadamlarının görevlerine uygunnitelikte olmalarını temin için sözleşmenin tüm olarak uygulanmasını sağlamaküzere bütün kanun, kararname, emir ve yönetmelikleri çıkarmak ve gereken tümönlemleri almak ile yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır.
5310 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde, Sözleşmede, “ eğitimlerinkurslar yoluyla da verilmesi öngörüldüğü için…” denilmekte ise de, SözleşmeHükümlerinde gemiadamlarının hangi eğitim sistemi içinde eğitileceğine ilişkinbir hüküm bulunmamaktadır. Her devlet kendi eğitim sistemi içinde kurslar, özelya da resmi öğretim kurumları vasıtasıyla gemiadamı yetiştirebilir. Ancakverilecek eğitimin standartları en az Sözleşmede gösterilen düzeylerdeolacaktır.
Anayasa'nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk Milleti adınaTürkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez” denilmektedir. Bunagöre, yasa koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeyeyetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı yönetimin düzenlemesinebırakmaması gerekir. Yasa ile yetkilendirme Anayasa'nın öngördüğü biçimde yasaile düzenleme anlamına gelmez. Yasa koyucu gerektiğinde sınırlarını belirlemekkoşuluyla bazı konuların düzenlenmesini idareye bırakabilir. Bu bağlamda, sıksık değişik önlemler alınmasına veya bunların kaldırılmasına gerek görülen,teknik veya benzeri alanlarda temel kurallar saptandıktan sonra ayrıntılarındüzenlenmesinin idareye verilmesi, yasama yetkisinin devri olaraknitelendirilemez.
Anayasa'nın 90.maddesinin beşinci fıkrasında, usulüne göreyürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmaların kanun hükmünde olduğu kabuledilmiştir.
5310 sayılı Yasayla değişik 491 sayılı KHK' de düzenleme olmamaklabirlikte, yönetmeliğe dayanak olarak alınan ve taraf olduğumuz STCW-95Sözleşmesi yasa hükmünde olduğundan ve gemiadamlarının eğitimi, sınavları vebelgelendirilmelerine ilişkin temel kuralları da içerdiğinden bu konuda yasamayetkisinin devredildiğinden söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., 7. ve 8. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 6.,11.,130. ve 131. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ile Şevket APALAKbu görüşlere katılmamışlardır.
b- Üçüncü Fıkra
Dava dilekçesinde, idarenin Anayasada gösterilen ayrık hallerdışında asli bir düzenleme yetkisinin olmadığı, asli düzenleme yetkisinin yasamaorganına ait olduğu ve devredilemeyeceği ; oysa söz konusu üçüncü fıkra ileyürütme organına asli düzenleme yetkisi verildiği, böyle bir yetkilendirmeninAnayasa'nın 2.,6.,7.,8. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Yasa'nın Ek madde 10'un üçüncü fıkrasında, Gemiadamları SınavlarıMerkezi'nin oluşturulması, görevleri ve merkezle ilgili her türlü faaliyet,sınavda görev alacak kişiler ile alınacak ücretler ve diğer mali konularailişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığının görüşü alınarak DenizcilikMüsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirleneceği hüküm altınaalınmıştır.
Taraf olduğumuz STCW Sözleşmesinde, sınav ve belgelendirmedeSözleşmeye taraf devletler serbest bırakılmış olmakla birlikte, bu alandakiasgari standardların neler olacağı öneriler şeklinde tarafların bilgisinesunmuştur. Ancak Sözleşmede Gemiadamları Sınav Merkezinin oluşturulması,görevleri, görev süreleri, sınavda görev alacak kişiler ve diğer konulardayönetmeliğe esas teşkil edecek çerçeve hükümlere yer verilmemiştir.
Öte yandan mali konulara ilişkin usul ve esasların çerçevesiçizilmeden bu hususların düzenlenmesi ilgili kuruluşlarca çıkarılacakyönetmeliğe bırakılmıştır.
Anayasa'nın 7. maddesinde, “ Yasama yetkisi Türk Milleti adınaTürkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez” denilmektedir. Bunagöre , yasa koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeyeyetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı, yönetimin düzenlemesinebırakmaması gerekir.
Yürütmenin tüzük ve yönetmelik çıkarmak gibi klasik düzenlemeyetkisi, yönetimin yasallığı ilkesi çerçevesinde sınırlı ve tamamlayıcı biryetki durumundadır. Bu bakımdan Anayasada öngörülen ayrık durumlar dışında yasaile yetkili kılınsa bile çerçevesi ve sınırları yasada belirtilmeden yürütmeorganına düzenleme yetkisi verilemez.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2.,7. ve 8. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 8. maddelerine aykırılığı nedeniyleiptal edildiğinden,
Anayasanın 6. ve 11 maddeleri yönünden inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
3. Dördüncü Fıkranın (b) Bendi
Dava dilekçesinde, “ her seviyedeki yeterlik belgesine yönelikverilen eğitimler ” ibaresinin, yükseköğretimi de içerdiği; özel öğretimkurumları-kurslar tarafından, Denizcilik Müsteşarlığının uygun gördüğü ve MilliEğitim Bakanlığınca onaylanan öğretim programları çerçevesinde, yüksek öğretimdüzeyinde gemiadamı eğitimi yapılmasına imkan tanındığı, özel öğretimkurumlarına her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik eğitim verme yetkisitanınmasının, yükseköğretim kurumlarından eğitim alanlarla özel kurslardaneğitim alanları yeterlik belgesi almak bakımından aynı konuma getirdiği, budurumun Anayasa'nın 2., 10., 11., 130. ve 132. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür
Yasa'nın Ek madde 10'un dördüncü fıkrasının (b) bendinde, özelöğretim kurumları tarafından her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik verileneğitimlerin, Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü alınarak Milli EğitimBakanlığınca onaylanan öğretim programına göre gerçekleştirileceği hüküm altınaalınmıştır.
Madde hükmü ile herhangi bir ayrım yapılmadan özel öğretimkurumlarına her seviyede yeterlik belgesi alınabilmesine yönelik eğitim vermeolanağı tanınmaktadır. Her seviyedeki yeterlik belgesi ibaresi, Yönetmeliğin 5.maddesinde gösterilen tüm yeterlik derecelerini örneğin, uzakyol kaptanı,uzakyol vardiya mühendisi/makinisti yada baş mühendisi/makinisti kapsamaktaolup, kurs eğitimi almış olan kişi ile lisans eğitimi almış olan kişiye aynıbelge verilecektir.
28.3.1983 gün ve 2809 sayılı Yüksek Öğretim Kurumları TeşkilatıKanunu'nun amacının, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanmasını düzenlemekolduğu (m.1); bu kanunun yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanması ile ilgilikurum ve kuruluşları kapsadığı (m.2); üniversitenin, fakülte, enstitü,yüksekokul…meslek yüksek okulu gibi birimlerden oluştuğu ve bu maddedebelirtilen fakülte, yüksekokul ve diğerlerinin işleyişinin, 2547 sayılı Kanunun7. maddesi uyarıca Yüksek Öğretim Kurulunca düzenleneceği (m.3) hüküm altınaalınmıştır.
Anayasa'nın 130. maddesinde, “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarınadayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücüyetiştirmek amacı ile; orta öğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim,bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmetetmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimselözerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kurulur.
Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelikolmamak şartı ili vakıflar tarafından, Devletin gözetim ve denetimine tabiyükseköğretim kurumları kurulabilir.” denilmekte;
Anayasa'nın 131. maddesinde de, “Yüksek öğretim kurumlarınınöğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretimkurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmekbu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını,geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimdekullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlamayapmak maksadı ile Yüksek Öğretim Kurulu kurulur” hükmü yer almaktadır.
Anayasa'nın 130. ve 131. maddelerinde yer alan bu düzenlemelereuygun olarak, lisans düzeyinde denizcilik eğitimlerinin fakülte ve yüksekokuldüzeyinde belli üniversitelerde verilebileceğine dair yasal düzenlemelerbulunmasına karşın özel kurslarla aynı düzeyde yeterlilik belgesi verilebilecekdenizci yetiştirilmesi yolunun açılması örgün eğitim sistemi içinde verilen birmesleki yeterliliği, fakülte ve yüksek okullar dışında özel kurs seviyesineindirgemek ve aynı düzeyde eğitim verilmiş gibi belgelendirmek sonucunu ortayaçıkarmaktadır. Her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik eğitim verilmesiyolunun açılması, lisans düzeyinde eğitimin üniversite dışında daverilebileceği ve yüksek öğretimin gerekli olmadığı gibi bir sonucudoğuracağından yükseköğretimin özüne aykırıdır. Yüksek öğretimi planlamak,düzenlemek yönetmek maksadı ile kurulan, Yükseköğretim Kurulu'nu dışarıdabırakarak , yüksek öğretim düzeyinde eğitim verilmesi yolunun açılmasına olanaksağlayan düzenleme, Anayasa'nın 130. ve 131. maddesine aykırıdır..
Belirtilen nedenlerle, dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 130. ve131 maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Anayasa'nın 2., 130. ve 131. maddelerine aykırı bulunarak iptaledilen kuralın Anayasa'nın 10. ve 11. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesinegerek görülmemiştir.
Konunun, Anayasa'nın 132. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
3- Ek Madde 11'in İncelenmesi
a- Birinci Fıkra
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 131. maddesiyle yükseköğretimkurumlarının öğretim ve eğitimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemekgörev ve yetkilerinin Yükseköğretim Kurulu'na verildiği, 5310 sayılı Kanun ileher düzeyde yeterlik belgesine yönelik eğitimin özel eğitim kurumlarıncaverilebilmesine imkan tanındığı, her düzeyde yeterlik belgesine yönelik eğitimkavramının yükseköğretim düzeyini de içereceği, yükseköğretim düzeyindeyeterlik belgesine yönelik eğitim verilmesine imkan tanınmasının, Anayasa'nın130.,132. ve 10. maddelerine aykırılık oluşturacağı, bu tür yükseköğretimdüzeyinde yeterlik belgesine yönelik eğitim veren kurumların denetimininAnayasa'nın 131. maddesine uygun ayrık bir düzenleme yapılmaksızın DenizcilikEğitimi Denetleme Kuruluna verilmesinin Anayasaya aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Yasa'nın Ek madde 11'in birinci fıkrasıyla Denizcilik Müsteşarlığıbünyesinde, gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirmeyapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerininplanlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzereDenizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulmuştur.
Söz konusu düzenlemeyle, Ek madde 9 daki farklı eğitim sistemidikkate alınmadan Denizcilik Müsteşarlığı bünyesinde oluşturulan DenizcilikEğitimi Denetleme Kurulu' na, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullarile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve yaygın eğitimkurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarında yapılaneğitim ve öğretimi de denetlemek görevi verilmiş; böylelikle anılan Kurul hemeğitim ve öğretim hem de sınav ve belgelendirme konularında yetkilikılınmıştır.
Anayasa'nın 130.maddesine göre, üniversiteler, kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip olup, kamu yararı için bilgi üreten,bilgiyi ileten ve yayan özerk öğretim ve araştırma kurumlarıdır.
Anayasa'nın 131. maddesinin birinci fıkrasında, “Yükseköğretimkurumlarının öğretimini planlamak,düzenlemek,yönetmek,denetlemek,yükseköğretimkurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmekbu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını,geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimdekullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlamayapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.” ;
Anayasa'nın 132.maddesinde, “ Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyetteşkilatına bağlı yükseköğretim kurumları özel kanunlarının hükümlerinetabidir” denilmektedir.
Buna göre Yüksek Öğretim Kurulunun görev ve yetkisi içinde olanbir denetim ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin özel kanunları gereğince öngörülendenetimin dışında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu'na ayrıca bir denetimyetkisi verilmesi Anayasa'nın 131. ve 132. maddelerine aykırılık oluşturur. Bunedenle kuralda yer alan “kamu veya” sözcüğünün iptali gerekir.
Ek madde 9'un (b) bendinde düzenlenen özel öğretim kurumlarıtarafından verilen eğitim ve öğretimi denetlemek ile sınav ve belgelendirmeyeilişkin denetleme görevinin, Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu'na verilmesi,sistem içinde olağan olup Anayasa'ya aykırı değildir.
Kuralın “kamu veya” sözcüğü dışında kalan kısmına ilişkin bugörüşe Tülay TUĞCU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ve A.Necmi ÖZLERkatılmamıştır.
Anayasa'nın 131. ve 132. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilenkuralın Anayasa'nın 2., 11. ve 130. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesinegerek görülmemiştir.
Konunun, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
b- Beşinci Fıkra
Dava dilekçesinde, yönetmelikle düzenlenecek alanla ilgili temelunsur, ilke ve esasları gösterilmeden yürütmeye düzenleme yetkisi verilmesininAnayasa'nın 2.,6.,7.,8. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İptali istenilen Ek madde 11'in beşinci fıkrasında, Kurul başkanve üyelerinin seçimi, görev süreleri ve görevlerinin sona ermesi, denetlemegörevini yerine getireceklerin seçimi, görev ve yetkileri, denetlemenin esas veusulleri, denetleme ücretleri ve diğer giderlerle, mali hususların Maliye Bakanlığınıngörüşü alınmak suretiyle Denizcilik Müsteşarlığınca hazırlanarak yürürlüğekonulacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmüştür.
Maddenin ikinci fıkrasında , Kurulun bir başkan ve altı üyedenoluşacağı, kurul üyelerinin Milli eğitim Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı vedeniz ticaret odaları ile denizcilik eğitimi veren kamu ve özel öğretimkurumlarının hukuk veya denizcilik alanlarında tecrübeli, en az lisansdüzeyinde eğitim almış mensuplarından Denizcilik Müsteşarı tarafından önerilenadaylar arasından Denizcilik Müsteşarlığının bağlı olduğu bakan tarafındanseçileceği; üçüncü fıkrasında, denetim için denetimin niteliğine görebelirlenecek ücretin bütçeye gelir yazılmak üzere saymanlık hesabınayatırılacağı, kurul tarafından yapılacak harcamalar ile kurul üyeleri vedenetçilerin ücretlerinin bu amaçla bütçeye konulan ödenekten karşılanacağı;dördüncü fıkrasında ise, başkan ve kurul üyelerine , ayda dörtten fazla olmamaküzere her toplantı günü için toplantı ücreti ödeneceği belirlenmiştir.
İkinci fıkrada başkan ve üyelerin seçilmesine ilişkin düzenlemeolmasına karşın başkanın nasıl seçileceği veya atanacağı, hangi kurumdan kaçüye seçileceği, başkan ve üyelerinin görev süreleri ve görevlerinin sona ermesikonusunda düzenleme olmadığı gibi ek 11. maddede sözü edilen denetleme göreviniyerine getireceklerin yani denetçilerin seçimi, görev ve yetkileri,denetlemenin esas ve usulleri, denetleme ücretleri ve diğer giderlere ilişkinbir düzenleme yapılmamış, tüm bu hususlar iptali istenilen beşinci fıkra hükmüile yönetmeliğe bırakılmıştır.
Öte yandan,İptali isteminin konusu olmayan üçüncü fıkrada sözüedilen ve kimlerden nasıl alınacağı açıkça belirtilmemiş olan ücretin bütçeyegelir kaydedileceği , kurul tarafından yapılan harcamalar ile kurul üyeleri iledenetçilerin ücretlerinin bu iş için ayrılan ödenekten karşılanacağıbelirtilmiştir. Buna göre, Denizcilik Müsteşarlığı bütçesinden ödenecekdenetleme ücretinin hangi ölçüt esas alınarak ne miktarda ödeneceği yasa ilebelirlenmeden, bütçeye gelir kaydedilen bir tutar üzerinden ödenmesi; yinekurul tarafından yapılacak harcamalar yada diğer giderlerin ödenmesine ilişkinusul ve yöntemler, ödenecek ücretin esasları yasa ile belirlenmesi gerekirkenkuralla yönetmeliğe bırakılmıştır.
Bu durumda hiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızın idareye genişyetkiler verilerek, yasama yetkisinin devrine yol açan düzenleme Anayasa'nın2., 7. ve 8. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Anayasa'nın 2.,7. ve 8. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilenkuralın Anayasa'nın 6. ve 11. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerekgörülmemiştir.
3. Altıncı Fıkranın, “…ile özel öğretim kurumlarının, Milli EğitimBakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerinegöre denetimine…” bölümü
Dava dilekçesinde, Ek maddeler 9 ve 10'un hükümleriyleyükseköğretim düzeyinde eğitim verilmesine imkan tanınan özel öğretimkurumlarının Anayasa'nın 130. ve 132. maddelerindeki esaslar dışındakurulabilmesine olanak tanınması kadar, bu düzeyde eğitim yerlerinindenetiminin, Anayasa'nın 131. maddesine rağmen Milli Eğitim Bakanlığı veDenizcilik Müsteşarlığı tarafından yapılmasına izin verilmesinin Anayasa'nın131. maddesine aykırı olduğu; üniversite özerkliğine müdahale niteliğinitaşıyacağı için 130. maddesiyle çelişeceği; Anayasa'nın herhangi bir maddesine aykırıolan düzenlemenin Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine de aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Yasa'nın Ek madde 9'un (b) bendiyle, gemiadamlarının eğitiminin“özel öğretim kurumları” tarafından da verilebileceği, Ek madde 11'in birincifıkrası kuralıyla da bu kurum ve kuruluşların denetlenmesi, denetlemefaaliyetinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi görevi, DenizcilikEğitimi Denetleme Kurulu'na verilmiş, aynı maddenin altıncı fıkrasının ikincitümcesi ile de, özel öğretim kurumlarının, Milli Eğitim Bakanlığı ve DenizcilikMüsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine ilişkinhükümler saklı tutulmuştur.
Bu durumda gemiadamı yetiştiren özel öğretim kurumları, MilliEğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca denetlenebilecektir.
Gemiadamlarının yetiştirilmesine ilişkin Ek madde 9 ile öngörüleneğitim türleri arasında, eğitime başlama, eğitim süresi, eğitimin niteliklerive eğitim sonunda elde edinilen kazanımlar (diploma ve belgeler) açısındanfarklar bulunduğu gibi bu iki tür eğitim veren kurumların eğitim sistemiiçindeki konumları da farklıdır.
Açıklanan nedenlerle söz konusu denetimler işin niteliğindenkaynaklanmakta olup, Anayasa'nın 2., 11.,130. ve 131. maddelerine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
V- KARARIN YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153.maddesi ve 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi uyarınca, yasa,kanun hükmünde kararname veya TBMM İçtüzüğü ya da bunların belirli madde veyahükümleri iptal kararının Resmi Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar.Ancak, Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile meydana gelecek hukuksal boşluğu kamudüzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğundoldurulması için iptal kararının yürürlüğe gireceği günü ayrıcakararlaştırabilir.
İptal edilen fıkralar ile bent ve ibare nedeniyle doğacak hukuksalboşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikte görüldüğünden yenidüzenleme yapması için yasama organına süre tanımak amacıyla iptal kararınınResmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak üç ay sonra yürürlüğe girmesi uygunbulunmuştur.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş veGörevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede değişiklik yapılmasına DairKanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü, 491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığınınkuruluş ve görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen:
A-1- Ek madde 10'un, üçüncü fıkrasına ve dördüncü fıkrasının (b)bendine,
2-Ek madde 11'in, birinci fıkrasında yer alan “… kamu veya…”ibaresine ve beşinci fıkrasına,
İlişkin iptal hükümlerinin süre verilerek yürürlüğe girmesininertelenmesi nedeniyle bu fıkralar ile bent ve sözcüklere yönelik yürürlüğündurdurulması isteminin REDDİNE,
B-1- Ek madde 9'un (b) bendine,
2- Ek madde 10'un birinci fıkrasının ilk tümcesine,
3- Ek madde 11'in;
a- Birinci fıkrasının “… kamu veya…” sözcükleri dışında kalanbölümüne,
b- Altıncı fıkrasının “…ile özel öğretim kurumlarının, MilliEğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuathükümlerine göre denetimine…” bölümüne,
yönelik iptal istemleri, 21.3.2007 günlü, E.2005/44, K.2007/31sayılı kararla reddedildiğinden, bu bend, tümce ve bölümlere ilişkin yürürlüğündurdurulması isteminin REDDİNE,
21.3.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VII- SONUÇ
2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş veGörevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü, 491 sayılı Denizcilik MüsteşarlığınınKuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen:
A- Ek madde 9'un (b) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ileŞevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B- Ek madde 10'un;
1- Birinci fıkrasının ilk tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığınave iptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLERile Şevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
3- Dördüncü fıkrasının (b) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
C- Ek madde 11'in;
1- Birinci fıkrasının,
a- “... kamu veya ...” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b- Kalan bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, Tülay TUĞCU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ile A. Necmi ÖZLER'inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Beşinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,
3- Altıncı fıkrasının “... ile özel öğretim kurumlarının, MillîEğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuathükümlerine göre denetimine ...” bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
D- İptal edilen fıkralar ile bent ve ibare nedeniyle doğacakhukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncüve beşinci fıkraları gereğince İPTAL HÜKÜMLERİNİN, KARARIN RESMİ GAZETEDEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ÜÇ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE,
21.3.2007 gününde karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
KARŞIOYYAZISI
491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa'yla eklenen EK 11. maddeniniptali istenilen ilk fıkrası ile, “Gemi adamlarına ilişkin eğitim, öğretim,sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek;denetleme faaliyetlerinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesiişlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik EğitimiDenetleme Kurulu oluşturulmuştur”. Bu maddede de yükseköğretim düzeyi ayrıktutulmamış ve oluşturulan denetleme kuruluna her seviyedeki kurum vekuruluşları denetlemek yetkisi verilmiştir. Verilen bu yetki, kamuya ait yükseköğretim kurumları yanında 5310 sayılı yasa kapsamında olup yüksek öğretimseviyesinde eğitim veren özel kuruluşları da kapsamaktadır
Anayasa'nın 131. maddesi uyarınca yüksek öğretim kurumlarınındenetlenmesi görev ve yetkisi Yükseköğretim Kurulu'na verildiğinden, bu düzeydeeğitim veren kurumların denetiminin Yükseköğretim Kurulu dışında bir kurulaverilmesi Anayasanın 131. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Fıkradaki “… kamuveya…” ibaresinin iptali ile yüksek öğretim seviyesinde eğitim veren özelkuruluşlar konusundaki Anayasa'ya aykırılık giderilmemiş olduğundan fıkranınkalan bölümünün de iptali gerekmektedir.
Açıklanan gerekçelerle, yukarıda belirtilen kuralların Anayasa'yaaykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine ilişkin çoğunluk kararınakatılmadım.
Başkan
Tülay TUĞCU
KARŞIOYGEREKÇESİ
1- 5310 Sayılı Denizcilik Müşteşarlığının Kuruluş ve GörevleriHakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un Ek 9.maddesinin (a) bendinde, gemiadamlarının eğitiminin, üniversitelere bağlıfakülte ve yüksek okullar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretimokulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlıöğretim kurumları; dava konusu (b) bendinde de kuruluş amaçları gemiadamlarınaeğitim vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine MillîEğitim Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özelöğretim kurumları tarafından verileceği hükme bağlanmıştır. Görüldüğü gibi,Madde'nin (a) bendinde gemiadamlarına eğitim verecek öğretim kurumlarısayılarak belirtildiği halde (b) bendindeki özel öğretim kurumlarının hangileriolduğu gösterilmemiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde sözü edilen hukuk devletinde, idarenintüm işlem ve eylemlerinin hukuka uygun olması ve yargı denetimine bağlıtutulabilmesi, etkili bir yargı denetiminin sağlanabilmesi için de yasalarınaçık, anlaşılabilir hükümler içermesi belirsizliklere yol açmaması gerekir.
Dava konusu Kural'ın gemiadamları eğitimi verecek özel öğretimkurumlarının türüne yer vermeyerek neden olduğu belirsizliğin yanı sıra eğitiminderecesini de göstermeyerek her seviyede, bu bağlamda fakülte ve yüksek okulmezunlarının alabildiği yeterlik belgesine yönelik eğitim verebilecek kurumlaraçılmasına da olanak sağladığı açıktır. Nitekim Ek Madde 10'un dördüncüfıkrasının (b) bendinde “özel öğretim kurumları tarafından her seviyedekiyeterlik belgesine yönelik verilen eğitimler”den söz edilerek bu hususdoğrulanmaktadır. Oysa, fakülte ve yüksek okulların verebileceği eğitiminsağlayabileceği belgelere yönelik eğitimin özel eğitim kurumu adı altındakurslar ve benzeri eğitim kurumlarında verilmesi olanaklı değildir. Bu türeğitimin, Anayasa'nın 130. maddesinde belirtilen esaslara göre ancakyükseköğretim kurumları tarafından verilebileceği kuşkusuzdur.
Bu nedenlerle Kural, Anayasa'nın 2 ve 130. maddelerine aykırıdır.
2- 5310 sayılı Yasa'nın Ek 10. maddesinin birinci fıkrasında,gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usul veesasların, Millî Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik Müsteşarlığıtarafından hazırlanacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmekte, ancakyönetmelikle düzenlenecek hususlara ilişkin ana ilkeler belirlenmeyerek bukonudaki yasama yetkisi yürütmeye devredilmektedir.
Anayasa'nın 7. maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adınaTürkiye Büyük Millet Meclisine ait olup, bu yetki devredilemeyeceğinden yasakoyucunun düzenleme yaptığı bir alanda çerçeveyi çizip ilkeleri belirlemedenidareyi yetkilendirmesi olanaklı değildir. Bu nedenle Kural, Anayasa'nın 7.maddesiyle uyum içinde değildir.
Öte yandan, Anayasa'nın 90. maddesinin beşinci fıkrasında usulünegöre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğununve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesinebaşvurulamayacağının öngörülmesi, yasa koyucuyu uluslar arası anlaşmalarıyaşama geçirme yükümlüğünden kurtarmayacağından yasa koyucunun yürürlüğekonulan andlaşmalara uygun düzenlemeler yaparak bu konuda idarenin görevalanını belirlemesi gerekir. İdarenin kanuniliği ilkesi de böyle birdüzenlemeyi zorunlu kılmaktadır.
3- 5310 sayılı Yasa'nın Ek 11. maddesinin ilk fıkrası ile,gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme yapan kamu veyaözel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerinin plânlanması,yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzere DenizcilikMüsteşarlığında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulmasıöngörülmektedir. Bu Kural'ın “kamu veya” sözcüklerinin iptaline karar verilmişise de kalan bölümü yönünden de Denetleme Kurulu'nun yetki sınırlarının özellikledenetimi yapılacak kurum ve kuruluşlar yönünden belirtilmemiş ve denetime esasolacak ölçütlerin gösterilmemiş olması, yasa ile düzenlenmesi gereken buhususlarda Denetleme Kurulu'nun yetkili kılınması sonucunu doğurmaktadır. Budurumda, Kural, Anayasa'nın 7. maddesi ile bağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 5310 sayılı Yasa ile 491 sayılı KanunHükmünde Kararname'ye eklenen yukarıda belirtilen kuralların iptali gerektiğidüşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOYYAZISI
1- 491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa ile eklenen EK 9. maddenin(a) bendinde, gemi adamlarının eğitiminin “Üniversitelere bağlı fakülte veyüksek okullar ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları veyaygın eğitim kurumları”, (b) bendinde “Kuruluş amaçları gemi adamlarına eğitimvermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Milli EğitimBakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretimkurumları” tarafından verileceği belirtilmiştir. Maddenin (a) bendinde yükseköğretim kurumları yer aldığı ve (b) bendinde de yüksek öğretim düzeyi ayrıktutulmadığı için bu düzenleme ile yüksek öğretim düzeyindeki gemi adamıeğitiminin de özel ve tüzel kişilerce açılacak özel eğitim kurumları tarafındanverilebilmesine olanak tanındığı anlaşılmaktadır. Çoğunluk kararında, iptaliistenilen (b) bendinin genel nitelikte bir düzenleme olduğu ve yüksek öğretimdüzeyini kapsamadığı kabul edilmiş ise de, 5310 sayılı yasa bütün olarakincelendiğinde gerçek ve tüzel kişiler tarafından verilecek eğitimin yükseköğretim düzeyini de kapsadığı görülmektedir. Nitekim, anılan KHK'ye aynı yasaile eklenen EK 10. maddenin oybirliği ile iptal edilen (b) bendindeki “…herseviyedeki yeterlik belgesine…” ibaresi de bu yorumu doğrulamaktadır.
Anayasa'nın 130. maddesinde yüksek öğretim kurumlarının kuruluşuve tabi olacağı esaslar düzenlenmiş, 132. maddesinde de yüksek öğretimkurumlarından özel hükümlere tabi olanlar gösterilmiştir. Bu sisteme göre, 130.maddede belirtilen vakıflar dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılacaközel öğretim kurumlarında yüksek öğretim düzeyinde eğitim verilmesininAnayasa'nın 130. maddesine aykırı olacağı açıktır. Bu nedenle, EK 9. maddenin(b) bendinin iptali gerekir.
2- EK 10. maddenin birinci fıkrasının iptali istenilen ilktümcesinde, “Gemi adamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerineilişkin usul ve esaslar, Milli Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak DenizcilikMüsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.” denilmektedir.Yönetmelikle belirlenecek hususlar, doğal olarak EK 9. madde çerçevesindeverilecek eğitimi kapsayacaktır. Burada da yüksek öğretim düzeyi ayrıktutulmadığı için yönetmelikle düzenlenecek konular yüksek öğretim düzeyi ile deilgili olacaktır. Yüksek öğretim kurumlarının öğretiminin ve eğitimininplanlanması, düzenlenmesi ve yönetilmesi Anayasa'nın 131. maddesine göreYükseköğretim Kurulu'nun yetkisinde olduğundan iptali istenilen cümle ileyüksek öğretim düzeyinde eğitim alacak gemi adamlarının eğitimine ilişkin usulve esasların belirlenmesinin Denizcilik Müsteşarlığınca çıkarılacak yönetmeliğebırakılması Anayasa'nın 131. maddesine aykırıdır. Bu nedenle kuralın iptaligerekir.
3- 491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa'yla eklenen EK 11. maddeniniptali istenilen ilk fıkrası ile, “Gemi adamlarına ilişkin eğitim, öğretim,sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek;denetleme faaliyetlerinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesiişlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik EğitimiDenetleme Kurulu oluşturulmuştur”. Bu maddede de yükseköğretim düzeyi ayrıktutulmamış ve oluşturulan denetleme kuruluna her seviyedeki kurum vekuruluşları denetlemek yetkisi verilmiştir. Verilen bu yetki, kamuya ait yükseköğretim kurumları yanında 5310 sayılı yasa kapsamında olup yüksek öğretimseviyesinde eğitim veren özel kuruluşları da kapsamaktadır
Anayasa'nın 131. maddesi uyarınca yüksek öğretim kurumlarınındenetlenmesi görev ve yetkisi Yükseköğretim Kurulu'na verildiğinden, bu düzeydeeğitim veren kurumların denetiminin Yükseköğretim Kurulu dışında bir kurulaverilmesi Anayasanın 131. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Fıkradaki “…kamu veya…” ibaresinin iptali ile yüksek öğretim seviyesinde eğitim veren özelkuruluşlar konusundaki Anayasa'ya aykırılık giderilmemiş olduğundan fıkranınkalan bölümünün de iptali gerekmektedir.
Açıklanan gerekçelerle, yukarıda belirtilen kuralların Anayasa'yaaykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine ilişkin çoğunluk kararınakatılmadık.
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
AZLIKOYU
A- 5310 sayılı Yasa ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyeeklenen 9. maddenin (b) bendi yönünden:
Anayasa'nın 2. maddesinde vurgulanan hukuk devleti'nin açıklık vebelirginlik ilkeleriyle somutluk ve yaşamsallık kazanacağında duraksama yoktur.
Öte yandan Anayasa'nın 130. maddesinde, ortaöğretime dayalıçeşitli düzeylerdeki eğitim-öğretim kurumlarının üniversiteler olduğuvurgulanmaktadır.
Bir bölümü uyuşmazlığa konu ek 9. maddenin (a) bendinde gemiadamlarını eğitecek kurumlar fakülte ve yüksekokullar, ortaöğretim okulları veyaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarıolarak sayılmıştır.
Maddenin (b) bendi ise gemi adamlarına eğitim verecek olan özelöğretim kurumlarından söz edilmektedir.
Yasal kuralın bu düzenleniş biçimi karşısında, (a) bendinde resmiokulların derece ve düzeysel nitelikleri belirli bir biçimde sayılırken, (b)bendinde ise hangi öğretim okulu oldukları ve düzeyi belirtilmeden özel öğretimkurumlarından söz edilmiştir. Böylece bir yandan belirsizliğe neden olunurken,bir yandan da üniversite dışında lisans eğitimini amaçlayacak özel öğretimkurumu açılabilmesi sonucuna etken olunmuştur. Kuralın bu durumuyla Anayasa'nınsözü edilen maddeleriyle uyuşması olanaksızdır.
B- Anılan Yasa'nın Ek 10. maddesinin birinci fıkrasının ilktümcesi:
Ek 9. maddenin ortaöğretim ve lisans eğitimini kapsayan niteliğikuralın anlamının belirlenmesinde göz önünde tutulmalıdır.
Bu açıdan Anayasa'nın 130 ve 131. maddelerinde değinilen yükseköğretimleilgili ilkeler ve bu konuların yasayla düzenleneceği ve YükseköğretimKurulu'nca yürütüleceği yolundaki vurgular karşısında, gemi adamlarınıneğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esaslarınyönetmelikle belirlenmesi ve yükseköğretim üst kurulları dışında genel idareyebırakılması yoluna gidilmesine Anayasa'ya uyarlık yoktur.
Açıklanan nedenlere yukarıda belirtilen kuralların iptallerigerekeceği oyuyla karara karşıyım.
Üye
Şevket APALAK