ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2005/57
Karar Sayısı: 2009/19
Karar Günü : 5.2.2009
R.G. Tarih-Sayı :10.06.2009-27254
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara Fikrî ve SınaîHaklar Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:
A- 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 22.6.2004 günlü, 5194 sayılı Yasa iledeğiştirilen 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin ve 136.maddesinin;
B- 24.6.1995 günlü, 554 sayılı Endüstriyel TasarımlarınKorunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 22.6.2004 günlü, 5194 sayılıYasa ile değiştirilen 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin ve 48.maddesinin,
Anayasa'nın 2., 13., 38. ve 91. maddelerine aykırılığısavıyla iptalleri istemidir.
I- OLAY
Müşteki adına endüstriyel tasarım tescil belgesi ile faydalı modelbelgesi bulunan ürünlerin taklitlerini üretmek ve satışa arz etmek suçundansanık hakkında açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırılığısavını ciddi bulan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
1- 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralları da içeren 73/A ve136. maddeleri şöyledir:
"Madde 73/A- (Ek : 3.11.1995 - 4128/1 md.; Değişik:22.6.2004-5194/2 md.)
Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında;
a) 44 üncü maddede yazılı açıklamayı patent veya faydalı modelbaşvurusu açısından gerçeğe aykırı olarak yapanlar, patentli veya faydalımodelli bir eşya veya ambalajı üzerine haklı olarak konulmuş patent veya faydalımodel olduğunu belirten işareti yetkisi olmadan kaldıranlar veya kendisinihaksız olarak patent veya faydalı model başvurusu sahibi veya patent veyafaydalı model sahibi olarak gösterenler hakkında bir yıldan iki yıla kadarhapis cezasına veya ondörtmilyar liradan yirmiyedimilyar liraya kadar ağır paracezasına veya her ikisine,
b) Mevcut olmadığını veya üzerinde tasarruf yetkisi bulunmadığınıbildiği veya bilmesi gerektiği halde 86 ncı maddede yazılı haklardan biriniveya bu hakla ilgili lisansı başkasına devreden, veren, rehineden, bu haklarüzerinde herhangi bir tasarrufta bulunanlar ile patent veya faydalı modellekorunan bir buluşun sahibi olmadığı veya bunların koruma süresinin bittiği veya129, 133 veya 165 inci maddelerde yazılı sebeple patentin veya faydalı modelinhükümsüzlüklerine veya sona ermelerine karar verilmesine rağmen, satışaçıkardığı eşyaya veya ambalajlarına veya ticarî evrakına veya ilânlarına,korunan bir patentle veya faydalı modelle ilgili olduğu kanısını uyandıracakşekilde işaretler koyan veya ilân ve reklâmlarda bu tarzda yazı ve işaretlerkullananlar hakkında iki yıldan üç yıla kadar hapis cezasına veyayirmiyedimilyar liradan kırkaltımilyar liraya kadar ağır para cezasına veya herikisine,
c) 136 ncı maddede yazılı fiillerden birini gerek faydalımodel, gerek patentli buluş açısından işleyenler hakkında iki yıldan dört yılakadar hapis cezasına veya yirmiyedimilyar liradan kırkaltımilyar liraya kadarağır para cezasına veya her ikisine, ayrıca işyerlerinin bir yıldan az olmamaküzere kapatılmasına ve aynı süre ticaretten men edilmelerine,
Hükmolunur.
(a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan suçlar, hizmetleriniyaptıkları sırada bir işletmenin çalışanları tarafından doğrudan doğruya veyaemir üzerine işlenmişse çalışanlar ve suçun işlenmesine mani olmayan işletmesahibi, müdür veya temsilcisi ve hangi unvan ve sıfatla olursa olsun işletmeyifiilen yöneten kişi de aynı surette cezalandırılır. Bir tüzel kişinin işleriyürütülürken, 136 ncı maddede sayılan suçlardan biri işlenirse, tüzel kişi,masraflar ve para cezasından müteselsilen sorumlu olur. Fiile iştirak edenlerhakkında, olayın mahiyetine göre 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 64, 65, 66 ve67 nci maddeleri hükümleri uygulanır. Yukarıda sayılan suçlardan dolayıkovuşturma şikâyete bağlıdır.
Bu madde hükümlerinin uygulanmasında 1412 sayılı Ceza MuhakemeleriUsulü Kanununun 344 üncü maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendiuygulanmaz. Patentten veya faydalı modelden doğan hakları tecavüze uğrayandanbaşka, 136 ncı maddede sayılanlar dışında kalan suçlarda Enstitü, 44 üncümaddede yazılı açıklamanın gerçeğe aykırı olarak yapılması ile patent veyafaydalı modelle korunan bir buluşun sahibi olmadığı veya patentin veya faydalımodelin koruma süresinin bittiği veya hükümsüzlüğü veya sona erme durumlarında,kendisinin veya başkasının imâl ettiği veya satışa çıkardığı eşyaya veyaambalajlarına veya ticarî evrakına veya ilânlarına, korunan bir patent veyafaydalı modelle ilgili olduğu kanısını uyandıracak şekilde işaretler koyma veyabu amaçla ilân ve reklamlarda bu tarzda yazı ve işaretler kullanılmasıdurumlarında, 8.3.1950 tarihli ve 5590 sayılı Kanun veya 17.7.1964 tarihli ve507 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve tüketici dernekleri de şikâyet hakkınasahiptir. Şikâyetin, fiil ve failden haberdar olma tarihinden itibaren iki yıliçinde yapılması gerekir.
Bu kapsamdaki suçlarla ilgili şikâyetler, acele işlerden sayılır.Patent veya faydalı model başvurusu veya patentten veya faydalı modelden doğanhaklara tecavüz dolayısıyla üretilmesi veya kullanılması cezayı gerektiren eşyaile bu eşyaları üretmeye yarayan araç, gereç, cihaz, makine gibi vasıtalarınzapt edilmesi veya el konulması veya yok edilmesinde, 765 sayılı Türk CezaKanununun 36 ncı maddesi hükmü ile 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri UsulüKanununun ilgili hükümleri uygulanır."
"Patentten Doğan Hakka Tecavüz Sayılan Fiiller
Madde 136 - Aşağıda yazılı fiiller patentten doğan hakka tecavüzsayılır:
a - Patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünü kısmenveya tamamen üretme sonucu taklit etmek,
b - Kısmen veya tamamen taklit suretiyle meydana getirildiğinibildiği veya bilmesi gerektiği halde, tecavüz yoluyla üretilen ürünleri satmak,dağıtmak veya bir başka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar içinithal etmek veya ticari amaçla elde bulundurmak veya uygulamaya koymaksuretiyle kullanmak,
c - Patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu olan usulükullanmak veya buluş konusu usulle doğrudan doğruya elde edilen ürünlerisatmak, dağıtmak veya bir başka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya buamaçlar için ithal etmek veya uygulamaya koymak suretiyle kullanmak;
d - Patent sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlulisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncükişilere devir etmek,
e - Bu maddenin 1 inci ila 4 üncü bentlerinde yazılı fillereiştirak veya yardım veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlardaolursa olsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak,
f - Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaretalanına çıkarılan eşyanın nereden alındığını veya nasıl sağlandığınıbildirmekten kaçınmak.
Patent bir ürünün yapılışına ait bir usul için alınmışsa, aynı nitelikleritaşıyan her ürün, patenti alınmış usule göre yapılmış sayılır Usule tecavüzetmeksizin ürünü ürettiğini iddia eden davalı bunu ispat etmekle yükümlüdür.
Patent başvurusu bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 55 inci maddesinegöre yayınlandığı takdirde, başvuru sahibi, buluşa vaki tecavüzlerden dolayıhukuk ve ceza davası açmaya yetkilidir. Tecavüz eden başvurudan veyakapsamından haberdar edilmiş ise, başvurunun yayınlanmış olmasına bakılmaz.Tecavüz edenin kötü niyetli olduğuna mahkeme tarafından hükmolunursa, yayındanönce de tecavüzün varlığı kabul edilir.(Ek cümle: 22/6/2004 - 5194/4 md.) Ancakmahkeme, patent veya faydalı modelin verildiğine ilişkin ilânın ilgili bültendeyayımlanmasından önce öne sürülen iddiaların geçerliliğine ilişkin olarak kararveremez."
2- 24.6.1995 günlü, 554 sayılı Endüstriyel TasarımlarınKorunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralları daiçeren 48 ve 48/A maddeleri şöyledir:
"Tasarım Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
Madde 48 - Aşağıda yazılı fiiller tasarım hakkına tecavüz sayılır.
a) Tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın tasarımın aynını veyabelirgin bir şekilde benzerini yapmak, üretmek, piyasaya sunmak, satmak,sözleşme akdi için icabda bulunmak, kullanmak, ithal etmek ve bu amaçlarla depolama,elde bulundurmak;
b) Tasarım belgesi sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisansyoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişileredevir etmek,
c) Bu maddenin önceki a ilâ b bendlerinde yazılı fiillere iştirakveya yardım veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursaolsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak,
d) Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaret alanınaçıkarılan eşyanın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmektenkaçınmak,
e) Gasp.
Tasarım başvurusu bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 34 üncü maddesinegöre yayınlandığı takdirde, başvuru sahibi, tasarıma vaki tecavüzlerden dolayıhukuk ve ceza davası açmaya yetkilidir. Tecavüz eden, başvurudan veyakapsamından haberdar edilmiş ise, başvurunun yayımlanmış olmasına bakılmaz.Tecavüz edenin kötü niyetli olduğuna mahkeme tarafından hükmolunursa, yayındanönce de tecavüzün varlığı kabul edilir.
Koruma kapsamındaki tasarımın tescilli olduğuna ilişkin kaydınürün, ambalaj veya fatura üzerine konulmamış olması, eylemi tecavüz olmaktançıkarmaz.
Tescil işaretleri kusurun değerlendirilmesi sırasında dikkatealınır."
"Madde 48/A - (Ek : 3.11.1995 - 4128/3 md.;Değişik:22.6.2004-5194/7md.)
Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında;
a) Tasarım hakkı sahibi olarak belirtilmesi gereken kimlikbildirimini gerçeğe aykırı olarak yapanlar veya tasarım koruması olan bir eşyaveya ambalajı üzerine konulmuş tasarım koruması olduğunu belirten işareti,yetkisi olmadan kaldıranlar veya kendisini haksız olarak tasarım başvurusu veyatasarım hakkı sahibi olarak gösterenler hakkında bir yıldan iki yıla kadarhapis cezasına veya ondörtmilyar liradan yirmiyedimilyar liraya kadar ağır paracezasına veya her ikisine,
b) Mevcut olmadığını veya üzerinde tasarruf yetkisi bulunmadığınıbildiği veya bilmesi gerektiği halde, 39 uncu maddede belirtilen haklardanbirini veya bu hakla ilgili lisansı başkasına devreden, veren, rehneden, buhaklar üzerinde herhangi bir tasarrufta bulunanlar ile korunan bir tasarımhakkının sahibi olmadığı veya koruma süresinin bittiği veya tasarım hakkınınhükümsüzlüğü veya tasarım korunmasından doğan hakkının sona ermesidurumlarında, kendisinin veya başkasının imâl ettiği veya satışa çıkardığı eşyayaveya ambalajlarına veya ticarî evrakına veya ilânlarına, hukuken korunan birtasarım hakkı ile ilgili olduğu kanısını uyandıracak şekilde işaretler koyanlarveya bu amaçla ilân ve reklamlarda, bu tarz yazı, işaret veya ifadelerikullananlar hakkında, iki yıldan üç yıla kadar hapis cezası veyayirmiyedimilyar liradan kırkaltımilyar liraya kadar ağır para cezasına veya herikisine,
c) 48 inci maddede yazılı fiillerden birini işleyenler hakkındaiki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına veya yirmiyedimilyar liradankırkaltımilyar liraya kadar ağır para cezasına veya her ikisine, ayrıcaişyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılmasına ve aynı süre ticarettenmen edilmelerine,
Hükmolunur.
(a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan suçlar, hizmetlerini yaptıklarısırada, bir işletmenin çalışanları tarafından doğrudan doğruya veya emirüzerine işlenmişse çalışanlar ve suçun işlenmesine mani olmayan işletme sahibi,müdür veya temsilcisi ve hangi unvan ve sıfatla olursa olsun işletmeyi fiilenyöneten kişi de aynı surette cezalandırılır. Bir tüzel kişinin işleriyürütülürken, 48 inci maddede sayılan suçlardan biri işlenirse, tüzel kişi,masraflar ve para cezasından müteselsilen sorumlu olur. Fiile iştirak edenlerhakkında olayın mahiyetine göre 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 64, 65, 66 ve 67nci maddeleri hükümleri uygulanır. Yukarıda sayılan suçlardan dolayı kovuşturmaşikâyete bağlıdır.
Bu madde hükümlerinin uygulanmasında 1412 sayılı Ceza MuhakemeleriUsulü Kanununun 344 üncü maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendiuygulanmaz. Tasarım korumasından doğan hakları tecavüze uğrayandan başka, 48inci maddede sayılanlar dışında kalan suçlarda Enstitü; tasarım hakkı sahibiolarak belirtilmesi gereken kimlik bildiriminin gerçeğe aykırı olarak yapılmasıile korunan bir tasarım hakkının sahibi olmadığı veya koruma süresinin bitmesiveya herhangi bir sebeple tasarım hakkının hükümsüzlüğü veya tasarımkorumasından doğan hakkının sona ermesi durumlarında kendisinin veya başkasınınimal ettiği veya satışa çıkardığı eşyaya veya ambalajlarına veya ticarîevrakına veya ilânlarına hukuken korunan bir tasarım hakkı ile ilgili olduğukanısını uyandıracak şekilde işaretler koyma veya bu amaçla ilân ve reklamlardabu tarzda yazı, işaret ve ifadelerin kullanılması durumlarında, 8.3.1950tarihli ve 5590 sayılı Kanun veya 17.7.1964 tarihli ve 507 sayılı Kanuna tâbikuruluşlar ve tüketici dernekleri de şikâyet hakkına sahiptir. Şikâyetin fiilve failden haberdar olma tarihinden itibaren iki yıl içinde yapılması gerekir.
Bu kapsamdaki suçlarla ilgili şikâyetler acele işlerden sayılır.Tasarım hakkı başvurusu veya tasarım korumasından doğan haklara tecavüz dolayısıylaüretilmesi veya kullanılması cezayı gerektiren eşya ile bu eşyaları üretmeyeyarayan araç, gereç, cihaz, makine gibi vasıtaların zapt edilmesi veya elkonulması veya yok edilmesinde, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 36 ncı maddesihükmü ile 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun ilgili hükümleriuygulanır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 13., 38. ve 91. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca HaşimKILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 20.6.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
Bakılmakta olan davanın konusunu patent sahibinin izni olmaksızınbuluş konusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek, kısmen veyatamamen taklit suretiyle meydana getirildiğini bildiği veya bilmesi gerektiğihâlde tecavüz yoluyla üretilen ürünleri satmak, dağıtmak veya bir başka şekildeticaret alanına çıkarmak ve tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın tasarımınaynını veya belirgin bir şekilde benzerini yapmak, üretmek, piyasaya sunmak,satmak iddiaları oluşturmaktadır. Bu nedenle itiraz konusu kuralların bu kapsamdışındaki hükümlerinin bakılmakta olan davada uygulanma olasılığıbulunmamaktadır.
Buna göre;
1- 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 136. maddesinin (c), (d), (e) ve (f)bentleri ile ikinci ve üçüncü fıkralarının,
2- 24.6.1995 günlü, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 48. maddesinin (b), (c), (d), (e) ve (f)bentleri ile ikinci ve üçüncü fıkralarının,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bunlara ilişkin başvurunun REDDİNE,
1- 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 22.6.2004 günlü 5194 sayılı Yasa iledeğiştirilen 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin ve 136. maddesininbirinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinin,
2- 24.6.1995 günlü, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 5194 sayılı Yasa ile değiştirilen 48/Amaddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 48. maddesinin birinci fıkrasının(a) bendinin,
esasının incelenmesine 20.6.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- SINIRLAMA SORUNU
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesineitiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlı tutulmuştur.
Bakılmakta olan dava, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 554sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin bazı hükümlerine aykırılık nedeniyleaçılmış bir ceza davasıdır. İptali istenen kurallardan 551 sayılı KHK'nin 136.maddesinin (a) ve (b) bentleri 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde,554 sayılı KHK'nin 48. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ise 48/Amaddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde düzenlenen cezaî yaptırımlara esasolan "yasal tanıma uygun fiilleri" içermektedir. Bu kurallar aynızamanda söz konusu hakların kapsamını ve bu haklara tecavüz hâllerinibelirleyen özel hukuk normlarıdır.
Somut olayda uygulanacak kural olan 551 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin, 136. maddede;554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c)bendinin ise 48. maddede bentler hâlinde belirtilen eylemlerin tümü için geçerlive ortak kural niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Mahkemenin bakmakta olduğudava, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 73/A maddesinin birincifıkrasının (c) bendinin atıfta bulunduğu 136. maddenin (a) ve (b) bentleri ile554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c)bendinin atıfta bulunduğu 48. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılaneylemlere ilişkin olduğundan, incelemenin ceza normlarını düzenleyen bu bentleryönünden ve sınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
Bu nedenlerle;
1- 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c)bendinin esasına ilişkin incelemenin, 136. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve(b) bentleri,
2- 24.6.1995 günlü, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c)bendinin esasına ilişkin incelemenin, 48. maddesinin birinci fıkrasının (a)bendi,
yönünden yapılmasına 20.6.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuran Mahkeme, kanun hükmünde kararnamelerle suçoluşturulamayacağını, yasakoyucunun hukukî ve cezaî sorumluluklar arasındatemel ilkesel farklılıkları gözeterek cezaî sorumluluk gerektiren eylemleriyeterince açık bir biçimde düzenlemesi ve suç ile yaptırım arasında ölçülü bir denge kurması gerektiğini, itiraza konu kurallarda yer alandüzenlemelerin bu niteliklerden yoksun bulunduğunu ileri sürerek 551 sayılıKanun Hükmünde Kararname'nin 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile136. maddesinin (a) ve (b) bentlerinin ve 554 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 48. maddesininbirinci fıkrasının (a) bendinin Anayasa'nın 2., 13., 38. ve 91. maddelerineaykırı olduğunu ileri sürmüştür.
1- 551 Sayılı KHK'nin 136. Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) ve(b) Bentleri İle 554 Sayılı KHK'nin 48. Maddesinin Birinci Fıkrasının (a)Bendinin İncelenmesi
551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 136. maddesinin birincifıkrasının (a) ve (b) bentlerinde, patent sahibinin izni olmaksızın buluşkonusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek, kısmen veyatamamen taklit suretiyle meydana getirildiğini bildiği veya bilmesi gerektiğihâlde tecavüz yoluyla üretilen ürünleri satmak dağıtmak veya bir başka şekildeticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar için ithal etmek veya ticarî amaçlaelde bulundurmak veya uygulamaya koymak suretiyle kullanmak eylemleri patenttendoğan hakka tecavüz sayılmıştır. 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 48.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ise tasarım hakkı sahibinin izniolmaksızın tasarımın aynını veya belirgin bir şekilde benzerini yapmak,üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme akdi için icapta bulunmak,kullanmak, ithal etmek ve bu amaçla depolamak veya elde bulundurmak eylemleritasarım hakkına tecavüz fiilleri olarak gösterilmiştir.
Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında kimsenin, işlediğizaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayıcezalandırılamayacağı, üçüncü fıkrasında ceza ve ceza yerine geçen güvenlikönlemlerinin ancak kanunla konulacağı belirtilmiş, 91. maddesinin ilkfıkrasında da, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Bakanlar Kuruluna kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi verebileceği, ancak sıkıyönetim ve olağanüstü hâllersaklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerindeyer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alansiyasî haklar ve ödevlerin kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceğiöngörülmüştür.
551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 136. maddesinin birincifıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen eylemlere bu Kanun HükmündeKararname'nin 5194 sayılı Yasa ile değiştirilen 73/A maddesinde, 554 sayılıKanun Hükmünde Kararname'nin 48. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindebelirtilen eylemlere ise 5194 sayılı Yasa ile değiştirilen 48/A maddesinde cezayaptırımı öngörülmektedir. Suç ve cezalara ilişkin esasları düzenleyen 38.madde Anayasa'nın ikinci kısmının ikinci bölümünde yer aldığından bu konudakidüzenlemelerin kanun hükmünde kararname ile yapılması olanaklı olmadığı gibi,bu eylemlere ceza öngören maddenin yasayla düzenlenmesi de bu sonucudeğiştirmez.
Bu nedenlerle, itiraz konusu 551 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönünden incelenenaynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 136. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b)bentleri ile 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 48/A maddesinin birincifıkrasının (c) bendi yönünden incelenen aynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 48.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi Anayasa'nın 38. ve 91. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Mehmet ERTEN ve A.Necmi ÖZLER bu görüşe katılmamışlardır.
Kuralların Anayasa'nın 2. ve 13. maddeleri yönünden incelenmesinegerek görülmemiştir.
2- 551 Sayılı KHK'nin 73/A Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendiİle 554 Sayılı KHK'nin 48/A Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendininİncelenmesi
551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Patentten doğanhakka tecavüz sayılan fiiller" başlığını taşıyan 136. maddesi delaletiyle,73/A maddesinin itiraza konu (c) bendinde patentten doğan haklara tecavüzeylemleri, 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Tasarım hakkınatecavüz sayılan fiiller" başlığını taşıyan 48. maddesi delaletiyle 48/Amaddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde ise endüstriyel tasarım hakkınatecavüz eylemleri, yasakoyucu tarafından suç kabul edilerek yaptırımabağlanmıştır. Kanun Hükmünde Kararnamelerin anılan her iki maddesinde sözkonusu eylemler için iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına veyayirmiyedimilyar liradan kırkaltımilyar liraya kadar ağır para cezasına veya herikisine, ayrıca işyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılmasına ve aynısüreyle ticaretten men edilmelerine hükmolunacağı öngörülmüştür.
551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 73/A maddesinin birincifıkrasının (c) bendi, 4128 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile eklendikten sonra5194 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle, 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin48/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ise 4128 sayılı Yasa'nın 3.maddesi ile eklendikten sonra 5194 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyledeğiştirilmiştir. Böylece Anayasa'nın, cezaların yasa ile düzenlenmesiniöngören 38. maddesine uyulmuştur. Ayrıca, Anayasa'da kanun hükmündekararnamelerin yasayla değiştirilmesini veya bunlara madde eklenmesiniengelleyen bir kural bulunmadığından Anayasa'nın 91. maddesine aykırılıktan dasöz edilemez.
Hukuk devletinde yasakoyucu ceza hukuku alanında yetkisinikullanırken, Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmakkoşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayıldıklarıtakdirde hangi çeşit ve ölçülerde ceza yaptırımları ile karşılanmalarıgerektiği, hangi hâl ve hareketlerin ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenolarak kabul edileceği konularında takdir yetkisine sahiptir.
İtiraz konusu düzenlemelerle suçun işlenmesindeki özelliklere görehâkime farklı cezalar uygulama imkânı sağlanmıştır. Korunan hukuki yarar veYasakoyucuya tanınan takdir yetkisi birlikte değerlendirildiğinde suç ile cezaarasında makul ve adil bir dengenin bulunmadığından söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 136.maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri yönünden incelenen 73/Amaddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 554 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 48. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi yönünden incelenen48/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi Anayasa'nın 2., 38. ve 91.maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Konunun Anayasa'nın 13. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun,kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hâllerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazete'deyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, 2949sayılı, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddeninbeşinci fıkrasında ise, Anayasa Mahkemesinin, iptal hâlinde meydana gelecekhukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyettegörürse yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.
551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 136. maddesinin birincifıkrasının (a) ve (b) bentlerinin aynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 73/Amaddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönünden, 554 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 48. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin aynı KanunHükmünde Kararname'nin 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönündeniptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını tehdit edicinitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince gereklidüzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
A- 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin;
1- 22.6.2004 günlü, 5194 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyledeğiştirilen 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
2- 136. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinin,aynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 73/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendiyönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mehmet ERTEN ile A. NecmiÖZLER'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B- 24.6.1995 günlü, 554 sayılı Endüstriyel TasarımlarınKorunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin;
1- 22.6.2004 günlü, 5194 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyledeğiştirilen 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
2- 48. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin, aynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 48/A maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mehmet ERTEN ile A.Necmi ÖZLER'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C- 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin136. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinin ve 24.6.1995 günlü,554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 48. maddesinin birinci fıkrasının (a)bendinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlaledici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü vebeşinci fıkraları gereğince, bu bentlere ilişkin İPTAL HÜKÜMLERİNİN, KARARINRESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,OYBİRLİĞİYLE,
5.2.2009 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOYGEREKÇESİ
24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin 136. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b)bentleri ile 24.6.1995 günlü, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 48. maddesinin birinci fıkrasının (a)bendinde suç olarak yer alan fiillerin kararname ile düzenlenmesinin Anayasa'yaaykırı olduğu ileri sürülerek iptalleri istenilmektedir.
Anayasa Mahkemesinin benzer nitelikteki bir başvuruyla ilgiliolarak verdiği 14.05.2004 tarih ve 25462 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan02.03.2004 gün ve K.2004/25 - E.2002/92 sayılı kararında yer alan karşı oyyazısındaki gerekçe uyarınca, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 136.maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile 554 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 48. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve iptal edilmesi gerektiğine ilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A.Necmi ÖZLER