ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/67
Karar Sayısı : 2009/99
Karar Günü : 25.6.2009
R.G. Tarih-Sayı:06.10.2009-27368
İPTAL DAVASINI AÇAN:Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri Kemal ANADOL, Haluk KOÇ ve 121 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU:21.4.2005 günlü, 5335 sayılıBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 10. maddesinin (b) bendi ile 4.11.1981 günlü, 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen (d) bendinin, Anayasa'nın 2.,6., 7., 8., 10., 11., 42., 73., 123. ve 130. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptalleri ve yürürlüklerinin durdurulması istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
5335 sayılı Yasa'nın 10. maddesinin (b) bendi ile 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen (d) bendi şöyledir;
'Yükseköğretim kurumları, yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarıve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisans ve lisans programları dadahil olmak üzere uluslararası ortak eğitim ve öğretim programlarıyürütebilirler. Bu tür eğitim ve öğretim programlarının öğrenci girişi,müfredat, sınav ve değerlendirme esasları ve mezuniyet şartları dahil,işleyişine ilişkin usul ve esaslar Yükseköğretim Kurulunun çıkaracağıyönetmelikle düzenlenir.
Bu eğitim ve öğretim programlarına kayıtlı öğrencilerden alınacaköğrenim ücretleri, gelir ve giderleri ile harcama usul ve esasları MaliyeBakanlığının olumlu görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacakyönetmelikle düzenlenir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 10., 11., 42., 73.,123. ve 130. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ünkatılımlarıyla 7.7.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurmaisteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına,oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
1- (d) Bendinin Birinci Fıkrasının Birinci Tümcesinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, kuralda düzenlenen işbirliğinin yurtdışındakihanginitelikleri taşıyan yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarlakurulabileceğine ilişkin belirlemenin yapılmadığı, yurtdışındaki eğitimkurumları açısından devletin denetim ve gözetiminin gerçekleştirilemeyeceği,ortak programları yürütme konusundaki yetkinin sınırlarının belirsizliktaşıdığı, ortak programların bir kısmının veya tamamının yabancı dille deyapılabileceği, ancak buna ilişkin esasların gösterilmediği, ayrıca bu türprogramların yükseköğretimde fırsat eşitliğini bozabileceği, bu nedenlerlekuralın Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 10., 11., 42. ve 130. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu birinci tümcede'Yükseköğretim kurumları, yurtdışındaki yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederekön lisans ve lisans programları da dahil olmak üzere uluslararası ortak eğitimve öğretim programları yürütebilirler.'denilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk devletiolduğu, 7. maddesinde yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'ncekullanılacağı ve devredilemeyeceği, 10. maddesinde herkesin kanun önünde eşitolduğu, 42. maddesinde kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı,Türkçeden başka hiçbir dilin eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarınaana dilleri olarak okutulamayacağı ve öğretilemeyeceği, eğitim ve öğretiminDevletin gözetim ve denetiminde olduğu belirtilmiştir.
Anayasa'nın 130. maddesinde ise yükseköğretim kurumlarıdüzenlenerek, üniversitelerin kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahipolarak Devlet tarafından kanunla kurulacağı ve Devletin gözetim ve denetimialtında oldukları vurgulanmış, gerekçesinde de'' genel olarak Devletin üniversitelerüzerindeki gözetim ve denetim yetkilerinin düzenlenmesi konuları, bilimselözerklik dikkate alınmak suretiyle kanunkoyucuya bırakılmıştır ''denilmiştir.
Bilimsel özerklik kavramı, yargı içtihatları ve öğretide, bilimselçalışmaların üniversite ortamında amacına uygun yürütülebilmesinin olmazsaolmaz koşulu olarak görülmekte ve bilimsel özerklik, üniversite mensuplarının,ekonomik ve siyasi yönden nüfuz sahibi bulunan kişi ve kurumların baskısı,yönlendirmesi olmadan ve toplumda genel olarak hakim olan düşünce ve kabullerdoğrultusunda sonuçlara varmak gibi bir zorunluluk hissetmeden sadece bilimselölçütler ve etik kurallar çerçevesinde eğitim, öğretim, araştırma ve yayınyapabilme olanaklarına sahip bulunmaları biçiminde açıklanmaktadır.
Üniversitelerin bilimsel özerklik derecelerinin saptanmasında ise;üniversitelerde yürütülen eğitim, araştırma, yayın ve benzeri etkinliklerinplanlanması, düzenlenmesi ve icra edilmesi aşamalarında, yönetim yetkisinin neoranda serbestçe kullanılabildiği ve bu konularla ilgili gerekli kararlarınüniversite yönetim organlarınca ne ölçüde serbestçe alınabildiği hususlarınınbelirleyici olduğu kabul edilmektedir.
Bu bağlamda, eğitim ve öğretim kalitesini yükseltme amacıylauluslararası işbirliği yapılarak ortak eğitim ve öğretim programlarınınyürütülmesinin, başta Anayasa ve yasalar olmak üzere üniversitelerin bilimselözerklikleri çerçevesinde yürütülen faaliyetlerden olduğu anlaşılmaktadır.
Devletin eğitim ve öğretim üzerindeki gözetim ve denetimi Anayasa'nın42. ve 130. maddelerinde vurgulanmış ve 42. maddenin gerekçesinde'Devlet,eğitim ve öğretimin yapılmasını sağlayacak ve muhtevasını da denetleyecektir.Bu denetimin çerçevesi, eğitim ve öğretime katılanların tümünün Anayasa'yasadakatini temin etmektir. Eğitim ve öğretim özgürlüğü, hiçbir şekildeAnayasanın temel felsefesine ve ilkelerine aykırı davranmanın bahanesi olamaz.Devlet, bu özgürlüğün kullanılmasında, Atatürk ilkelerine çağdaş bilim veeğitim esaslarına uyulmasını gözetecektir.'denilmiştir.
Dava konusu kuralda yükseköğretim kurumlarının, yurt dışındakiyükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisansve lisans programları da dahil olmak üzere uluslararası ortak eğitim ve öğretimprogramları yürütmelerinin öngörülmesi, Devletin gözetim ve denetimini ortadankaldırmamaktadır. Anayasa'nın 130. maddesine göre yükseköğretim kurumları baştaAnayasa olmak üzere, yürürlükteki yasalara tabidirler. Bu nedenle Anayasa veyasalara göre kurulan ve faaliyetlerini yürüten yükseköğretim kurumlarının,uluslararası ortak eğitim ve öğretim programlarını yürütürken de Anayasa veyasalarda belirtilen ilke ve kurallara uyma zorunluluklarının devam edeceği,buna uyulup uyulmadığının ise Yüksek Öğretim Kurulu tarafından denetleneceğiaçıktır.
Yüksek Öğretim Kurulu'nun bu konuda olduğu gibi benzer birçokkonuda yayımladığı yönetmeliklerde, ayrıntılı ve teknik düzenlemelerdebulunduğu görülmektedir. Ortak eğitim ve öğretim programı yürütmede işbirliğitesis edilecek yurtdışındaki yükseköğretim kurumları ile diğer kurumlarıntaşımaları gereken niteliklerin mahiyeti, kapsamı ve çeşitliliği dikkatealındığında yasa içerisinde sayılamayacak kadar teknik ayrıntılarıiçerdiğinden, bu konulardaki belirlemenin yasada düzenlenmesinin güçlüğü deortadadır.
Öte yandan, eğitim hakkı temel haklardandır ve asıl olan heristeyenin eğitim alabilmesidir.Anayasa'nın'Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi'başlıklı42. maddesinin ilk fıkrasında, kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksunbırakılamayacağı, gerekçesinde de öğrenim hakkının genel bir sosyal hak olduğubelirtilerek, eğitim ve öğretim hakkının genelliği ilkesi benimsenmiştir. Davakonusu kuralda öngörüldüğü gibi ortak eğitim ve öğretim programlarıçerçevesinde eğitim ve öğretim yapılmasının, yükseköğretimdeki fırsateşitliğini kaldıran ve Anayasa'nın 10. maddesine aykırı düşen yönübulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2., 7., 10.,42. ve 130. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 6., 8. ve 11. maddeleri ile ilgisigörülmemiştir.
2- (d) Bendinin Birinci Fıkrasının İkinci Tümcesinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, ortak eğitim ve öğretim programlarınınişleyişine ilişkin usul ve esasların yasa yerine yönetmelikle düzenlenmesininöngörülmesinin Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 11., 123. ve 130.maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu kuralda, yükseköğretim kurumlarının yurt dışındakiyükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisansve lisans programları da dahil olmak üzere yürüttükleri uluslararası ortakeğitim ve öğretim programlarının öğrenci girişi, müfredat, sınav vedeğerlendirme esasları ve mezuniyet şartları dahil, işleyişine ilişkin usul veesasların Yükseköğretim Kurulu'nun çıkaracağı yönetmelikle düzenlenmesiöngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk devletiolduğu, 7. maddesinde yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'ncekullanılacağı ve devredilemeyeceği belirtilmiştir.
Buna göre, Anayasa'da yasayla düzenlenmesi öngörülen konulardayürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesiolanaklı değildir. Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralınınAnayasa'ya uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması, çerçeveyi çizmesi,sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yönetimin düzenlemesine bırakmamasıgerekir.
Dava konusu kuralla, dünyada ve özellikle de Avrupa Birliğiülkelerinde eğitimin kalitesini yükseltmek amacıyla yürütülen ortak eğitim veöğretim faaliyetlerine Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarının katılarak ortakeğitim ve öğretim programlarını yürütebilmesi olanağı getirilmiştir. Temelkural yükseköğretim kurumlarının, uluslararası ortak eğitim ve öğretim programıyürütebilmesidir. Bunun da,'yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarlaişbirliği tesis edilerek önlisans ve lisans programları da dahil olmak üzereortak eğitim ve öğretim programlarının yürütülebilmesi'yoluylagerçekleştirilmesi öngörülmüştür.
Bu temel kural çerçevesinde, bu tür eğitim ve öğretimprogramlarının öğrenci girişi, müfredat, sınav ve değerlendirme esasları ilemezuniyet şartları da dahil olmak üzere işleyişine ilişkin usul ve esasların,içerik ve kapsamları itibariyle yasa içerisinde sayılamayacak kadar teknikayrıntıları içerdiği açıktır. Bu durum, lisansüstü öğretim esasları gibiyükseköğretime ilişkin birçok konunun Yükseköğretim Kurulu'nca teknikayrıntılara girilerek yönetmeliklerle düzenlenmesinden de anlaşılmaktadır. Bunedenle, yükseköğretimle ilgili yasalarda temel ilkelerin ve sınırlarıngösterilerek teknik ayrıntıların Yükseköğretim Kurulu'nca çıkarılacakyönetmeliklere bırakılmış olması yasama yetkisinin devri niteliğinde değildir.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 130. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 6., 8., 11., ve 123. maddeleri ile ilgisigörülmemiştir.
3- (d) Bendinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde, kuralda belirtilen hususlarla ilgilidüzenlemelerin yasa ile yapılması gerekirken yönetmeliğe bırakılmasınınAnayasa'nın2., 6., 7., 8., 11., 73., 123 ve 130. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Dava konusu kuralda, yükseköğretim kurumlarının yurt dışındakiyükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisansve lisans programları da dahil olmak üzere yürüttükleri uluslararası ortakeğitim ve öğretim programlarına kayıtlı öğrencilerden alınacak öğrenimücretleri, gelir ve giderleri ile harcama usul ve esaslarının MaliyeBakanlığı'nın olumlu görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacakyönetmelikle düzenlenmesi öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk devletiolduğu, 7. maddesinde yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'ncekullanılacağı ve devredilemeyeceği, 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında dayasa ile düzenlenmesi gereken konular belirtilmektedir.
Kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerininhazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini,raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemek amacıyla çıkarılan ve genel yönetimkapsamındaki kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrolünü kapsayan 5018 sayılıKamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 3. maddesinde gelir, gider, harcama,bütçe, mali yönetim, mali kontrol tanımlamalarına, birinci kısmın ikincibölümünde gelirlerin toplanması ve harcamaların yapılmasını içeren kamumaliyesinin temel ilkelerine, üçüncü bölümünde kamu kaynağının kullanılmasınıngenel esaslarına yer verilmiş, ikinci kısmında ise bütçe ile ilgili genelkurallar, bütçelerin uygulama esasları, harcama yapılması, gelirlerintoplanması, kesinhesap gibi temel kurallar düzenlenmiştir.
2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 'Cari hizmet maliyeti'başlıklı 46. maddesinde de, yükseköğretim kurumlarında cari hizmetödeneklerinin öğrenci başına olmak üzere belirleneceği, öğrenci başına düşencari hizmet ödeneğinin öğrenim dallarının nitelikleri ve süreleri ileyükseköğretim kurumlarının özellikleri göz önünde tutularak YükseköğretimKurulu'nca farklı miktarlarda tespit edileceği, bu miktarın her yıl BakanlarKurulu'nca belirlenecek kısmının Devletçe karşılanacağı ve öğrenci adına ilgiliyükseköğretim kurumu bütçesine ödenek olarak kaydolunacağı, geri kalan kısmınınöğrenci tarafından ödeneceği, Devletçe karşılanacak kısmın cari hizmetmaliyetlerinin yarısından az olamayacağı, Devlet ve öğrenci tarafındanyapılacak ödemelerin miktar ve bölgelere göre oranları ve yabancı uyrukluöğrencilerden alınacak ücretlerin miktarı ile uygulamaya ilişkin esas veusullerin her yıl Bakanlar Kurulu'nca en geç Temmuz ayı içerisindebelirleneceği, öğrenci katkısını ödemeyenlerin kayıtlarının yapılamayacağı veyenilenemeyeceği, zamanında ödenmeyen kredi borçlarının 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre mal sandıklarıncatahsil edilerek Yükseköğretim Kredi ve Yurtlar Kurumu'na ödeneceği, kullanım veharcamaya ilişkin esas ve usûllerin Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nın görüşüalınarak Yükseköğretim Kurulu'nca belirleneceği gibi kurallara yer verilmiştir.
Buna göre, gerek yükseköğretim kurumlarının da kapsamına girdiğikamu mali yönetimine ilişkin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu,gerekse 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nda, dava konusu kuralda yer alankonulara ilişkin temel kurallara yer verilerek, çerçevenin çizildiği, teknikayrıntıya ilişkin hususların yönetmeliklere bırakıldığı anlaşılmaktadır. Bunedenle yasama yetkisinin devrinden sözedilemez.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 130. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 6., 8., 11., 73. ve 123. maddeleri ile ilgisigörülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 10. maddesinin (b) bendiile 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen(d) bendine yönelik iptal istemi, 25.6.2009 günlü, E:2005/67, K:2009/99 sayılıkararla reddedildiğinden, bu bende ilişkin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİNREDDİNE, 25.6.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.
VI- SONUÇ
21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 10. maddesinin (b) bendiyle 4.11.1981günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen (d) bendininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 25.6.2009 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ