Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2005/68, K.2008/102 Sayılı Karar - 02/05/2008

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı  : 2005/68

Karar Sayısı  : 2008/102

Karar Günü : 2.5.2008

R.G. Tarih-Sayı :20.11.2008-27060

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay OnüçüncüDairesi

İTİRAZIN KONUSU: 4.4.2001 günlü, 4634sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesinin, Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerineaykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.

I- OLAY

Şeker Kurumu ve hizmet birimlerinin görev süresinin 31.12.2004tarihi itibariyla sona erdirilmesi, Şeker Kurulunun görev, yetki ve görevsüresinin ise 31.12.2006 tarihine kadar uzatılması yolunda alınan BakanlarKurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4634 sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesi şöyledir:

"Uluslararası kuruluşlar ile yapılan anlaşmalar çerçevesinde,Bakanlar Kurulu, Kurum ve organlarının görev, yetki ve görev süresini31.12.2004 tarihinde yeniden belirler."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ünkatılımlarıyla 11.7.2005 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporunhazırlanmasından sonra karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, yasama yetkisinin Türkiye Büyük MilletMeclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği, yürütme organınadüzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının temel ilkeleri koyması ve çerçeveyiçizmesi gerektiği, sınırsız ve belirsiz bir düzenleme yetkisinin yürütmeorganına bırakılamayacağı, Şeker Kurumu ve organlarının görev, yetki ve görevsüresini belirleme yetkisinin Bakanlar Kuruluna devredilirken çerçevenin vesınırların belirlenmediği, kamu tüzelkişiliğinin ancak kanunla veya kanununaçıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulacağı, Şeker Kanunu ile kurulan ŞekerKurumunun ve organlarının görev, yetki ve görev süresinin de usulde paralellikilkesi uyarınca yasa ile belirlenmesi gerektiği, belirtilen nedenlerle itirazkonusu kuralın Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

Anayasa'nın 7. maddesinde "Yasama yetkisi TürkMilleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez" denilmektedir.

Buna göre, yasa ile yürütme organına genel ve sınırları belirsizbir düzenleme yetkisinin verilebilmesi olanaklı değildir. Yürütmenin düzenlemeyetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir yetkidir. Yasa ile yetkilendirmeAnayasa'nın öngördüğü biçimde yasa ile düzenleme anlamını taşımamaktadır. Temelilkeleri belirlenmeksizin ve çerçevesi çizilmeksizin, yürütme organınadüzenleme yetkisi veren bir yasa kuralı ile sınırsız, belirsiz, geniş biralanın yönetimin düzenlemesine bırakılması, Anayasa'nın belirtilen maddesineaykırılık oluşturur.

Anayasa'nın 123. maddesinde, "İdare, kuruluş vegörevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. İdarenin kuruluş ve görevleri,merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzelkişiliği,ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur" denilmektedir.

İdarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının görev veyetkilerinin hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde, açık bir biçimdeyasayla düzenlenmesini gerekli kılar. Kamu tüzelkişiliğinin yasayla veyayasanın açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulması zorunluluğu, usuldeparalellik ilkesi gereği aynı zamanda kamu tüzelkişiliğinin ortadankaldırılması bakımından da geçerli bulunmaktadır.

İtiraz konusu kuralla Şeker Kurumu ve organlarının görev, yetki vegörev süresinin, uluslararası kuruluşlar ile yapılan anlaşmalar çerçevesindeBakanlar Kurulu tarafından 31.12.2004 tarihinde yeniden belirlenmesiöngörülmüştür.

Anayasa'nın 90. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti adına yabancıdevletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmalarınonaylanmasının, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onaylamayı bir kanunla uygunbulmasına bağlı olduğu belirtildikten sonra, Devlet Maliyesi bakımından biryüklenme getirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancı memleketlerdekimülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla ekonomik, ticari veya teknik ilişkileridüzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmaların yayımlanmaları ileyürürlüğe konabilecekleri, milletlerarası bir andlaşmaya dayanan uygulamaandlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik,ticari, teknik veya idari andlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce uygunbulunması zorunluluğunun bulunmadığı, ancak bu andlaşmalardan ekonomik, ticariveya özel kişilerin haklarını ilgilendirenlerin yayımlanmadan yürürlüğekonulamayacağı hükme bağlanmıştır. Türk kanunlarına değişiklik getiren hertürlü andlaşmanın yapılmasında, andlaşmaların onaylanması Türkiye Büyük Millet Meclisi'ninonaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlı bulunmaktadır.

İtiraz konusu kuralın yer aldığı 4634 sayılı Şeker KanunuTürkiye'de şeker rejimini düzenlemek amacıyla çıkarılmış ve bu Kanununuygulanmasını sağlamak üzere Şeker Kurumu kurulmuştur. Yasa'nın yürürlüğegirdiği tarihte, Şeker Kurumu ve organlarının görev ve yetkilerinin kapsamı ilegörev sürelerinin belirlenmesine ilişkin olarak Türkiye Cumhuriyeti adınauluslararası kuruluşlarla yapılmış ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuşbir andlaşma bulunmamaktadır.

Uluslararası kuruluşlar ile yapılacak andlaşmalar yönünden itirazkonusu kural, belirsiz bir nitelik taşımaktadır. Şeker Kurumu veorganlarının görev, yetki ve görev süresinin belirlenmesi konusunda BakanlarKurulu'na tanınan yetkinin kullanılmasında esas alınacak uluslararası birandlaşmanın yürürlüğe girmesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onaylamayı birkanunla uygun bulmasına bağlı bulunmakta iken, yürürlüğe girmesi Türkiye BüyükMillet Meclisi'nin onayına bağlı olmayan diğer uluslararası andlaşmaları dakapsar şekilde itiraz konusu kural ile getirilen düzenleme belirgin değildir.

Öte yandan; Bakanlar Kurulu'na tanınan yetkinin, bir uluslararasıandlaşmanın gereğinin yerine getirilmesi bakımından kullanılması zorunlu biryetkiyi mi, Bakanlar Kurulu'na ait bir takdir yetkisini mi ifade ettiği deanlaşılamamaktadır.

Bu belirsizlik, Bakanlar Kurulu'na tanınan yetkinin kullanılmasıbakımından da geçerlidir. Bakanlar Kurulu'na tanınan bu yetki, Şeker Kurumu vebu Kurumun organlarının görev, yetki ve görev süreleri yönünden farklışekillerde kullanılmasına yol açabilecek niteliktedir. Söz konusu yasaldüzenleme, Şeker Kurumunun görev süresini sona erdirirken, aynı Kurumunorganlarının görev süresini uzatabilecek bir yetkiyi de içermektedir.

Görev süresinin belirlenmesi yetkisi, görev süresininuzatılmaması, bir başka deyişle görev süresinin sona erdirilmesi yetkisini deiçerdiğinden, verilen bu yetki kamu kurumunun ve kamu tüzel kişiliğinin ortadankaldırılmasına da yetki verilmesi anlamını taşıdığı gibi, görev ve yetkininbelirlenmesi yetkisi de idarenin görevlerinin kanunla düzenleneceğini öngörenAnayasa'nın 123. maddesine aykırı bulunmaktadır.

Buna göre, uluslararası kuruluşlar ileyapılacak anlaşmalar çerçevesinde Bakanlar Kurulu'na tanınan, Şeker Kurumu veorganlarının görev, yetki ve görev süresini yeniden belirleme yetkisi, idareyesınırları belirsiz bir düzenleme yetkisi verilmesi anlamını taşıdığından,yasama yetkisinin yürütme organına devri sonucunu doğuracak niteliktedir veidarenin kanuniliği ilkesine de aykırıdır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 7. ve 123.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

 4.4.2001 günlü, 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesininyürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 2.5.2008gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

VII- SONUÇ

4.4.2001 günlü, 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesininAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2.5.2008 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy