ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/82
Karar Sayısı : 2005/45
Karar Günü : 28.7.2005
R.G. Tarih-Sayı :Tebliğ edildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Deniz Kuvvetleri KomutanlığıAskeri Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU :26.10.1963 günlü, 357 sayılıAskeri Hakimler Kanunu'nun:
A-1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 11. maddesinin,
B-1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 12. maddesinin birincifıkrasının;
1-3562 sayılı Yasa ile değiştirilen (A) bendinin,
a-Birinci paragrafında yer alan “… subay (asteğmen-albay) sicilbelgesi …” ibaresinin,
b-Altıncı paragrafının,
2-(B) Bendinin,
a-“İkinci sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre birinci sicilüstünün bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki,”biçimindeki üçüncü paragrafının,
b-“Üçüncü sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre ikinci sicil üstününbir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki subay olupaşağıdaki istisnalar saklıdır.” biçimindeki dördüncü paragrafının,
c-(1) numaralı alt bendinin,
C-16. maddesinin 2948 sayılı Yasa ile değiştirilen ikincifıkrasının,
Anayasanın 2., 9., 10., 138., 139., 140/2-3. ve 145/4. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Uzman Jandarma Çavuş olan sanığın, mükerrer firar suçunu işlediğiiddiasıyla açılan kamu davasında, itiraz konusu yasa kurallarını Anayasa'yaaykırı bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
II- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
26.10.1963 günlü, 357 sayılı Askeri Hakimler Kanunu'nun 11.maddesi ile itiraz konusu kuralları da içeren 12. ve 16. maddelerinin ilgilifıkra ve bentleri şöyledir:
“MADDE 11- (Değişik: 1611 - 17.7.1972) Askerî hâkim ve askerîsavcı yardımcılıkları görevlerinde bekleme süresi üç yıldır. Bu süre sonundayeterli görülenler askerî hâkimliğe geçirilirler. Yeterli görülmeyenlerden; bukanunun 10 uncu maddesinin (A) bendi kapsamına girenler eski sınıfına iadeedilirler. (B) bendi kapsamına girenler, yardımcılıkta bir yıl daha denenirler.Bu süre sonunda da yeterlik gösteremeyenler, Genelkurmay Başkanlığınca ihtiyaçgörülen sınıflara geçirilirler. Türk Silâhlı Kuvvetlerinde hizmet ihtiyacıgörülmeyenlerin, Millî Savunma Bakanlığınca Türk Silâhlı Kuvvetlerindenilişkileri kesilir. Bunlara hizmet süresince ödenen aylık, ödenek vetazminatlar hariç, Devletçe yapılan diğer masraflar kanunî faizleri ilebirlikte kendilerinden tahsil olunur.
Bu yeterlik için, askerî hâkim veya askerî savcı yardımcılığıgörev süresi içinde alınan meslekî sicil notları ortalamasının meslekî siciltam notunun %50 veya daha fazlası olması şarttır.
“MADDE 12 - (Değişik: 1611 - 17.7.1972) Askeri hakim subaylarınrütbe, terfii, rütbe kıdemliliği, kademe ilerlemesi yapmalarını temin edecekyeterlilikleri sicil ile saptanır.
A) (Değişik: 3562 - 24.5.1989) Sicil belgeleri; general-amiralsicil belgesi,subay (astteğmen-albay) sicil belgesive mesleki sicilbelgesi olmak üzere üç çeşittir.
Bu belgelerin şekil ve kapsamları (EK-1), (EK-2) ve (EK-3)'deolduğu gibidir.
General-amiral sicil belgesi; idarî sicil üstlerince askerî hâkimgeneral- amiraller hakkında;
Subay (Atğm.-Alb.) sicil belgesi; idarî sicil üstlerince askerîhâkim subaylar hakkında;
Meslekî sicil belgesi; askerî hâkimlik, askerî savcılık, adlîmüşavirlik ve disiplin subaylığı görevlerinde bulunanlar hakkında düzenlenir.
Ancak; Askerî Yargıtay Başkanı, Başsavcısı, İkinci Başkanı, DaireBaşkanları ve üyeleri ile Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Başkanı, Başsavcısı,Daire Başkanları ve üyeleri hakkında general-amiral sicil belgesi, subay sicilbelgesi ve meslekî sicil belgesi düzenlenmez.
B) Subay Sicil Belgesini Düzenlemeye Ve Sicil Vermeye Yetkiliİdari Sicil Üstleri
Birinci sicil üstü: Sicili düzenlenecek askerî hâkim subayınkuruluş bağlantısına göre nezdinde askerî mahkeme kurulan komutan veya askerîkurum amiri; Askerî Adalet İşleri Başkanlığı, Askerî Adalet Teftiş KuruluBaşkanlığı ve Askerî Yargı ile ilgili diğer idarî hizmette bulunanlar için amirdurumunda bulunan en az yüzbaşı rütbesindeki,
İkinci sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre birinci sicil üstününbir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki,
Üçüncü sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre ikinci sicil üstününbir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki subay olupaşağıdaki istisnalar saklıdır.
1- Kıdemli hâkimler, birlikte çalıştıkları hâkimlerin; askerîsavcılar, birlikte çalıştıkları yardımcı savcı ve savcı yardımcılarının; adlîmüşavirler, birlikte çalıştıkları adlî müşavir yardımcılarının birinci sicilüstleridir.
Sıralı sicil üstleridir.
…”
“MADDE 16-(Değişik 2. Fıkra: 2948 - 10.11.1983) Askerî Hâkim veaskerî savcılar ile yardımcı askerî savcılar muvafakatları alınmadıkça ikincibölgede hizmet sürelerini tamamlamadan, birinci bölgede dört yıldan önce başkabir yere ve göreve atanamazlar. Ancak bir mahkemenin veya kadronunkaldırılması, teşkilatında mahkeme bulunan birliğin yer değiştirmesi veyayükselme sebebiyle aynı kadroda kalmalarına imkân olmayanların yahut ikincibölgeye atanma sırası gelenlerle (Değişik ibare: 4894 - 12.6.2003 / m.2 -Yürürlük m.4) sıkıyönetim halinde sıkıyönetim mahkemelerine atanmalardamuvafakat şartı aranmaz."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 9., 10., 138., 139., 140. ve145. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz konusuyasa kuralları ve dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekikurallardır.
357 sayılı Askeri Hakimler Kanunu'nun itiraz konusu 11.maddesinde, askeri hakim ve savcıların yardımcılık statüsünden askeri hakimliğegeçirilmeleri, 12. maddesinde sicil belgeleri ve sicil üstleri, 16. maddesindede yer değiştirme esasları düzenlenmiştir. Başvuran Mahkeme'de görülmekte olandavanın konusu ise, bir uzman jandarma çavuşun mükerrer firar eylemi nedeniylecezalandırılması istemidir. Bu durumda itiraz konusu yasa kuralları, açılmışolan ceza davasında uygulanacak kurallar değildir. Görülmekte olan davada,hakimlerin atanmaları ve sicil verilmesi gibi kuralların bu davanın olumlu yada olumsuz yönde sonuçlanmasında etkili olduğundan söz edilemez.
Bu nedenlerle itiraz başvurusunun itiraz yoluna başvuranMahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
IV- SONUÇ
26.10.1963 günlü, 357 sayılı “Askerî Hâkimler Kanunu”nun:
A- 1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 11. maddesinin,
B- 1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 12. maddesinin birincifıkrasının;
1- 3562 sayılı Yasa ile değiştirilen (A) bendinin,
a- Birinci paragrafında yer alan “... subay (asteğmen-albay) sicilbelgesi ...” ibaresinin,
b- Altıncı paragrafının,
2- (B) bendinin,
a- “İkinci sicil üstü : Kuruluş bağlantısına göre birinci sicilüstünün bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki,” biçimindekiüçüncü paragrafının,
b- “Üçüncü sicil üstü : Kuruluş bağlantısına göre ikinci sicilüstünün bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki subay olupaşağıdaki istisnalar saklıdır.” biçimindeki dördüncü paragrafının,
c- (1) numaralı alt bendinin,
C- 16. maddesinin 2948 sayılı Yasa ile değiştirilen ikincifıkrasının,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bunlara ilişkin başvurunun Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 28.7.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Ali GÜZEL
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR