ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/83
Karar Sayısı : 2008/110
Karar Günü : 29.5.2008
R.G. Tarih-Sayı :24.12.2008-27090
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 8.6.1949 günlü, 5434 sayılıTürkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 104. maddesinin "39uncu maddenin yetersizlik ve disiplin sebepleri hariç olmak üzere (e) ...fıkralariyle ... gösterilenler, kurumlarda emeklilik hakkı tanınan vazifelerdeçalıştırılamazlar" bölümünün, Anayasa'nın 2., 10., 70., 154.,155., 156. ve 157. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Subay iken ticaret yapmak suçundan Askeri Ceza Kanununa MüzeyyelKanun'un 1/A maddesi gereğince mahkum olup, Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraçedilmesine karar verildikten sonra 5434 sayılı Yasa'nın 104. maddesi gereğincegörevine son verilme işlemine karşı açılan davada Anayasa'ya aykırılık savınıciddi bulan Mahkeme, itiraz konusu kuralın iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun itirazkonusu bölümün de yer aldığı 104. maddesi şöyledir:
"MADDE 104 - 39 uncu maddenin yetersizlikve disiplin sebepleri hariç olmak üzere (e) ve (f) fıkralariyle 92nci maddede gösterilenler, kurumlarda emeklilik hakkı tanınanvazifelerde çalıştırılamazlar."
B- İlgili Yasa Kuralları
5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 39.maddesinin (e) ve (f) fıkraları ile 92. maddesi şöyledir:
"MADDE 39 - Emekli aylığı aşağıdaki hallerdebağlanır: ...
e) Subay ve askeri memurlarla, gedikli subay ve gediklierbaşların ahlâk noktasından hüküm ile veya yetersizlik veya disiplinsebeplerinden dolayı sicilleri üzerine veyahut askerî mahkemelerce verilecekkararlar üzerine kurumlarınca resen;
f) (e) fıkrasında yazılı olanlar dışındakiler ahlâk veyetersizlik sebeplerinden dolayı tüzüğüne göre sicilleri üzerine kurumlarıncaresen; ...."
"MADDE 92 - İştirakçilerden Türkvatandaşlığından çıkarılan, Türk vatandaşlığını bırakan, yabancı memleketuyruğuna girenlerin (Türk vatandaşlığını muhafaza edenler hariç) bu Kanunlatanınan her çeşit hakları düşer.
Aylık almakta iken veya aylık bağlama hakkı doğmadan önce,tanınan her çeşit hakları bu madde uyarınca düşenler, bu durumlarının ortadankalkması halinde, Sandığa yazılı olarak yapacakları müracaatları takip edenaybaşından itibaren ve bu Kanunda öngörülen diğer şartları da taşımalarıkaydıyla bu haklardan yeniden yararlandırılırlar.
Yukarıdaki hükümler 88 inci madde kapsamına girenlerle, dul veyetimleri hakkında da uygulanır"
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 70., 154., 155., 156. ve157. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ünkatılımlarıyla 22.7.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
A- Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veyadavayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekikurallardır.
Mahkemede bakılmakta olan davaya konu idari işlem, 5434 sayılıYasa'nın 104. maddesine göre "askeri mahkemelerce verilecekkararlar üzerine" Türk Silahlı Kuvvetlerinden re'sen emekliedilenlerin tekrar göreve alınmalarının mümkün olmadığına ilişkindir. İptaliistenilen bölümdeki ibareler, iptal istemi dışında tutulan 39. maddenin (f)fıkrası ve 92. madde için de geçerlidir. Diğer yandan, 39. maddenin (e)fıkrasında askeri mahkemelerce verilen kararlar dışındaki sebeplerden de sözedilmiştir. Bu nedenlerle, kuraldaki incelemenin "askerîmahkemelerce verilecek kararlar" yönünden "...(e)..." ibaresiylesınırlı olarak yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, asker olarak görevliykenticaret yapmak suçundan dolayı askeri mahkeme kararıyla ihraç edilen kişininmesleki hayatı engellendiğinden hukuk devleti ilkesine, ihraçtan sonrakiaşamada, askerlik hizmeti dışındaki tüm kamusal hak ve sorumlulukları yönündendiğer kişi ve kamu görevlileri arasında bir fark olmadığı halde aksiöngörüldüğünden eşitlik ilkesine, kamuda yeniden çalışmaya engel olunduğundanve ayrıca askeri mahkeme kararlarına farklı anlamlar yüklendiğinden Anayasa'nın2., 10., 70., 154., 155., 156. ve 157. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, 5434 sayılı Yasa'nın 39. maddesininyetersizlik ve disiplin sebepleri hariç olmak üzere (e) bendindegösterilenlerin kurumlarda emeklilik hakkı tanınan görevlerde çalıştırılamamasıöngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukdevleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygunolan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 70. maddesinde "Her Türk, kamu hizmetlerinegirme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerdenbaşka hiçbir ayırım gözetilemez." denilmiştir.
5434 sayılı Yasa'nın 39. maddesinin (e) fıkrasında sayılanlardanTürk Silahlı Kuvvetlerinden askeri mahkemelerce verilecek kararlardaki ihraçfer'i cezası nedeniyle uzaklaştırılanların kamuda emeklilik hakkı tanınanyerlerde çalıştırılamamalarının, askeri hizmetin gereği olan disiplininsağlanması ve bu hizmetteki istihdamdan beklenen faydanın elde edilmesiamacıyla öngörüldüğü ve düzenlemenin yasa koyucunun takdir alanı içerisindeolduğu kuşkusuzdur. Ayrıca, askeri mahkeme kararı ile ihraç edilen bir kişininBağ-Kur veya SSK'ya bağlı olarak çalışma hayatını sürdürmesine bir engel debulunmamaktadır.
Askeri mahkeme kararıyla Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraç edilenbir kişinin Emekli Sandığına tabi kurumlarda yeniden göreve alınamaması,Anayasa'nın 70. maddesinde belirtilen hizmete almada görevin gerektirdiğinitelikler kapsamında görüldüğünden Anayasa'nın bu maddesine aykırılıktan sözedilemez.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen "yasa önünde eşitlikilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ileeylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynıdurumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarınısağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları veuygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez.
Devlet memurluğuna girmek isteyen bir kişi ile askeri mahkemekararıyla Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraç edildikten sonra tekrar Devletmemurluğuna girmek isteyen kişinin hukuksal konumları aynı olmadığından, bunlararasında eşitlik karşılaştırılması yapılamaz.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuraldaki "askerîmahkemelerce verilecek kararlar" yönünden "(e)" ibaresiAnayasa'nın 2., 10. ve 70. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddigerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 154., 155., 156. ve 157. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli SandığıKanunu'nun 104. maddesinin "askerî mahkemelerce verilecekkararlar" yönünden "...(e)..." ibaresininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 29.5.2008 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ