ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/86
Karar Sayısı : 2010/111
Karar Günü : 8.12.2010
R.G. Tarih-Sayı :05.02.2011-27837
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Mersin 4. Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:13.12.2004 günlü, 5275sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un, 110. maddesinin(2) numaralı fıkrasında yer alan'Kadın veya''ibaresinin, Anayasa'nın 10.ve 11. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Hükümlünün aldığı hapis cezasının infazına itiraz istemiyle açılandavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu bölümü de içeren110. maddesi şöyledir:
'(1) Hükmü veren mahkeme veya hükümlü başka bir yerde bulunuyorsao yerde bulunan aynı derecedeki mahkeme, altı ay veya daha az süreli hapiscezasının;
a) Her hafta cuma günleri saat 19.00'da girmek ve pazar günleriaynı saatte çıkmak suretiyle hafta sonları,
b) Her gün saat 19.00'da girmek ve ertesi gün saat 07.00'de çıkmaksuretiyle geceleri,
Ceza infaz kurumlarında çektirilmesine karar verebilir.
(2)Kadın veyaaltmışbeş yaşını bitirmiş hükümlülerin mahkûmoldukları altı ay veya daha az süreli hapis cezasının konutunda çektirilmesinekarar verilebilir.
(3) Yetmişbeş yaşını bitirmiş olup da üç yıl ve daha az sürelihapis cezasına mahkûm olanların, bu cezalarının ceza infaz kurumlarındaçektirilmesi sağlık durumları itibarıyla elverişli olmadığı, tam teşekküllüDevlet veya üniversite hastanelerince verilecek raporla tespit edilenlerhakkında cezanın konutlarında çektirilmesine hükmü veren mahkemece veya hükümlübaşka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı derecedeki mahkemece kararverilebilir. Ancak, mahkûmiyete konu suç nedeniyle herhangi bir zarar doğmuşsa,bu zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamengiderilmesi şartı da ayrıca aranır. Bunlar hakkında beşinci fıkra hükümleriuygulanmaz.
(4) Cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesi kararı, infazabaşlandıktan sonra da verilebilir.
(5) Cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesine kararverilenler hakkında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.
(6) Bu infaz usulünün gereklerine geçerli bir mazeret olmaksızınuyulmaması hâlinde, cezanın baştan itibaren infaz kurumunda çektirilmesinekarar verilir.
(7) Bu madde hükümlerine göre verilen kararlara itiraz yoluaçıktır.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Mahkeme, başvuru kararında Anayasa'nın 10. ve 11. maddelerinedayanmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımlarıyla 19.9.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün '2949 sayılı Yasa'nın28. maddesi uyarınca uygulanacak yasa kuralının, bakılmakta olan davayıyürütmeye, uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye veya kararın dayanağınıoluşturmaya yarayacak kurallar olarak değerlendirilmesi gerektiğine ilişkinAnayasa Mahkemesi'nin yerleşik içtihadı karşısında; itiraz konusu 5275 sayılıYasa'nın 110. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan 'Kadın veya''ibaresinin iptali halinde dahi, söz konusu sözcüklerin dışındaki madde-fıkranınbelirtilen kıstaslar yönünden davada uygulanabilir mahiyetinin bulunmayışıdikkate alındığında, itiraz konusu kuralın davada uygulanabilirliğinden sözedilemeyeceği, bu nedenle başvurunun, başvuran mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerektiği' yolundaki karşı oyları ve oyçokluğuyla, kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, altı ay ve daha az süreli hapis cezasınınkonutta çektirilmesine karar verilebilmesi için yaş koşulunun yalnızca erkekhükümlüler için aranmasına, kadın hükümlüler için bu koşulun aranmamasınailişkin itiraz konusu kuralın, hukukî eylem ve durumları aynı olan kişilericinsiyet farklılığı nedeniyle ayrı statüye tâbi tutmak suretiyle Anayasa'nın10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa'yaaykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere bağlıkalmak zorunda olmadığından itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2.ve 38. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı HakkındaKanun'un 110. maddesi, belirli süreleri aşmayan hapis cezalarına ilişkinhükümlerin, mahkeme tarafından ceza infaz kurumlarında ve konutta çektirilmeşekline ilişkin özel infaz usullerini belirlemektedir. Maddede, hapiscezalarının mahkeme tarafından konutta çektirilmesine karar verilebilmesi içinhükümlülerin, cinsiyet, yaş ve mahkûm oldukları yıla göre ayırımlar yapılmaksuretiyle gerekli olan şartlar belirlenmiştir. Bu şartlar, maddenin itirazkonusu kuralı da içeren ikinci fıkrasında, hükümlünün kadın olması, hükümlüerkek ise altmışbeş yaşını bitirmiş olması ile hükümlünün altı ay veya daha azsüreli hapis cezasına mahkûm olması şeklinde öngörülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, hapis cezasının konutta çektirilmesinekarar verilebilmesi için hükümlünün kadın olması ve altı ay veya daha az sürelihapis cezasına mahkûm olması koşullarının varlığı yeterli olup, maddede erkekmahkûmlar için öngörülen yaşa ilişkin koşul kadın mahkûmlar içinaranmamaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan haklarınadayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukukauygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devletorganlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan, yargıdenetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 38. maddesinde suç ve cezalara ilişkin esaslarbelirlenmiştir.
Yasakoyucu, ceza siyasetinin gereği olarak Anayasa'nın ve cezahukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla,soruşturma ve yargılamayailişkin olarak hangi yöntemlerin uygulanacağı, toplumda hangi eylemlerin suçsayılacağı, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçüde cezayaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği, hangi hâl ve hareketlerin ağırlaştırıcıya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği ve cezaların ne şekildebireyselleştirilerek hangi yükümlülüklerin yerine getirileceğinin belirlenmesigibi konularda takdir yetkisine sahiptir.
İtiraz konusu kuralda yasakoyucunun, toplumsal yarar gözetilerekcezaların infaz biçimine ilişkin, hükümlülerin, cinsiyet, yaş ve mahkûmoldukları yıla göre mahkeme tarafından farklı uygulamalar yapılmasına imkântanıması, takdir yetkisi içinde bulunduğundan Anayasa'nın hukuk devleti ilkesiile suç ve cezalara ilişkin genel ilkelere aykırılık yoktur.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Konunun Anayasa'nın 10. ve 11. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.
Fulya KANTARCIOĞLU veCelal Mümtaz AKINCIbu görüşe katılmamıştır.
VI-SONUÇ
1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti AnayasasınınBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgiligerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkinön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engelbulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilenkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2-13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerininİnfazı Hakkında Kanun'un 110. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan'Kadın veya ...' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,Fulya KANTARCIOĞLU ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
8.12.2010 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
KARŞIOY GEREKÇESİ
13.12.2004 günlü 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazıHakkında Kanun'un 110. maddesinin (2) numaralı fıkrasında, 'Kadın veya altmışbeş yaşını bitirmiş hükümlülerin mahkûm oldukları altı ay veya daha az sürelihapis cezasının konutunda çektirilmesine karar verilebilir.' denilmiş, itirazyoluna başvuran Mahkeme ise 'Kadın veya' ibaresinin iptalini istemiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde, 'Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir'; 'Kadınlar ve erkekler eşit haklarasahiptir. Devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bumaksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz'denilmektedir. Böylece, eşitlik ilkesinin cinsiyete dayalı ayırımcılığa izinvermediği vurgulanırken, kadın, erkek eşitliğinin yaşama geçirilebilmesi için alınacaktedbirlerin başka bir anlatımla kadınlar yönünden pozitif ayırımcılıksayılabilecek durumların eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmayacağı ifadeedilmektedir.
Cinsiyete dayalı ayırımcılık yasağı, kadın ve erkeğin sahipoldukları haklar bakımından karşılaştırılmalarını gerektirmekte, bir cinsinsahip olduğu ayrıcalıktan diğerinin de aynı biçimde yararlanmasını zorunlukılmaktadır. Buna göre, cinslerden birine tanınan ayrıcalığın diğerine detanınması eşitlik ilkesinin doğal bir sonucu olmaktadır. Pozitif ayrımcılık isekadınlara cinsiyet farklılığına karşın, erkeklerle aynı haklardan yararlanmayıtalep etme hakkı vermekte, başka bir anlatımla haklardan yararlanma konusundaonları erkeklerle aynı konuma getirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, pozitifayırımcılığın, kadınlar yönünden erkeklerle aynı haklardan yararlanmalarınınsağlanmasına yönelik olduğu, onlar için bir imtiyaza dönüşmemesi gerektiği gözardı edilerek, pozitif ayırımcılık gerekçesiyle erkeklerin kadınlarla eşithaklardan yararlanmalarının engellenmesi Anayasa'nın 10. maddesine aykırılıkoluşturur.
Açıklanan nedenlerle kadın hükümlülere tanınan bir hakkınaralarında suç tipi ve hukuki durumları bakımından fark bulunmayan erkekhükümlülere de tanınmaması, cinsiyete dayalı ayırımcılık yarattığından itirazkonusu ibarenin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ve iptali gerektiğidüşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI