ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı :2005/9
Karar Sayısı : 2005/95
Karar Günü : 29.11.2005
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 8.12.2006-26370
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay OnbirinciDaire
İTİRAZIN KONUSU : 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin (r) fıkrasının, Anayasa'nın 87.,88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Davacının kendisine ödenen döner sermaye katkı payının geriistenmesine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağını oluşturan yönergenin iptaliistemiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Danıştay Onbirinci Dairesi iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin itirazkonusu (r) fıkrası şöyledir:
“4.1.1961 tarihli ve 209 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin üçüncü,dördüncü ve beşinci fıkraları 1.4.2003 tarihinden itibaren aşağıdaki şekildeuygulanır:
Personelin katkısıyla elde edilen döner sermaye gelirlerinden; obirimde görevli personele ek ödeme yapılabilir. Bir ayda yapılacak ek ödemenintutarı, tabip ve diş tabiplerinde bir ayda alacakları aylık (ek göstergedahil), yan ödeme ve her türlü tazminat (makam, temsil ve görev tazminatıhariç) toplamının % 100'ünü, diğer personelde ise %80'ini geçemez.
Ancak uygulanacak oranlar;
1) Vardiyalı çalışma sistemi uygulanan hastanelerde normal günlükçalışma saatleri dışında ikinci vardiyada yürütülen hizmetler kapsamında fiilençalışılan günler için % 30'una,
2) Yoğun bakım, doğumhane, yeni doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz,ameliyathane, kemik iliği nakil ünitesi ve acil serviste çalışan sağlıkpersoneline (tabipler hariç, anestezi uzmanı ve asistanları dahil) % 50'sine,
3) Serbest çalışmayan hastane başhekimlerine % 200'üne,
Kadar fazlasıyla tespit edilebilir. Bu şekilde yapılacak eködemelerin oran, usul ve esasları Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerineSağlık Bakanlığınca belirlenir.
Sağlık Bakanlığı talep ve hizmet özelliklerini dikkate alarakeğitim hastaneleri ve en az 100 yatağa sahip hastanelerde şef, şef yardımcısıve uzmanlar tarafından acil vakalar hariç, saat 16.00'dan sonra olmak üzeremesai saatleri dışında özel sağlık hizmetleri verebilir. Bu hizmetlerden eldeedilen ücretler döner sermayeye gelir kaydedilir. Bu şekilde döner sermayeyekaydedilen gelirlerden bu hizmetlerde görev alacak personele yapılacak eködemelerin oranı, usul ve esasları ile hizmet ücret tarifesi MaliyeBakanlığının uygun görüşü üzerine Sağlık Bakanlığınca belirlenir. Ancak, özelsağlık hizmetlerine iştirak eden personele bir ayda yapılacak ek ödeme tutarı,bu personelin bir ayda alacağı aylık (ek gösterge dahil), yan ödeme ve hertürlü tazminat (makam, temsil ve görev tazminatı hariç) toplamının serbestçalışan tabiplere % 100'ünü, serbest çalışmayan tabiplere % 300'ünü, bunlardışında kalan sağlık personeli ve diğer personele ise %20'sini geçemez.”
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru Kararında, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerinedayanılmış, 89. maddesi ile de ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, AhmetAKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Fazıl SAĞLAM, A.Necmi ÖZLER ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 10.2.2005 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarınındiğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, Bütçe Yasalarına bütçeyleilgili hükümler dışında hiçbir hükmün konulamayacağı, bu nedenle ayrı biryasayla düzenlenmesi gereken itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 87., 88., 161.ve 162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949 sayılı “Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun”un 29. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi ileri sürülengerekçelerle bağlı olmadığından, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 89. maddesi yönünden de incelenmiştir.
4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin itirazkonusu (r) fıkrasında, 209 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin üçüncü, dördüncü vebeşinci fıkralarının 1.4.2003 tarihinden itibaren uygulanması değiştirilerek,personelin katkısıyla elde edilen döner sermaye gelirlerinden, o birimdegörevli personele ek ödeme yapılması hususunun, uygulanacak oranların veödemenin usul ve esaslarının yeniden düzenlenmesi öngörülmüştür.
Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasatasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyladiğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa iledüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangibir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine vekaldırılmasına imkan bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerininTürkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanmasıdüzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddedeayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesindeayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veyagelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesindede, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne gerigönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, BakanlarKurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisiverilmemiştir.
Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren birişin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesiveya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, “Bütçe kanununa bütçeile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz” denilmektedir. Maddeningerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan ayrıolmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyladeğiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabuledilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek birkuralı kapsamaması koşuluyla “bütçe ile ilgili hükümler” ifadesi de bütçeyiaçıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarakdeğerlendirilmelidir.
Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde “bütçe ile ilgili hükümlerden”sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek değişik türde kurallarbulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin, yargı, savunma, eğitim,sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarına ilişkin yasalarınbütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu konulardaki yasalarındeğiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına hükümler koymak yolunagidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması ve uygulanmasıyöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasa koyucunun başka amaçla ve bütçeyasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gereken yasamaişlemleridir. 161. maddedeki “bütçe ile ilgili hüküm” ibaresine dayanılarak,gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile düzenlemek,Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar bakımından uygulanamaz durumadüşürmektedir.
Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçeyasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçeyasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içindebütünleştirmektir.
2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin itiraz konusu (r)fıkrası ile 209 sayılı Yasa'nın ilgili kuralları 2003 yılı içindeğiştirilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, diğer yasalarla düzenlenmesi gereken birkonunun Bütçe Kanunu ile düzenlenmesi Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162.maddelerine aykırıdır. Kural'ın iptali gerekir.
VI- SONUÇ
29.3.2003 günlü, 4833 sayılı “2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu”nun 51.maddesinin (r) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 29.11.2005gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT