ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2005/99
Karar Sayısı : 2006/8
Karar Günü : 19.1.2006
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 20.07.2006 – 26234
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Suruç Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 3.1.2002 günlü, 4733 sayılıTütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün YenidenYapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım veSatımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde KararnamedeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8. maddesinin ikinci fıkrasının “ruhsatharcının on katı tutarında ağır para cezası ile cezalandırılır” bölümününAnayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Satış belgesi olmadan tekel mamulü satmak suçundan açılan kamudavasında, itiraz konusu bölümün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4733 Sayılı Tütün, tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri GenelMüdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün MamullerininÜretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 sayılı Kanunda ve 233 sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un itiraz konusu bölümüde içeren 8. maddesi şöyledir:
“Cezai hükümler
MADDE 8.- Kuruluş ve faaliyet iznini almadan tütün ve tütünmamulleri ile alkollü içkiler üretmek üzere fabrika, tesis veya imalathanekuran ve işletenlere; işyerleri veya ikametgahlarında söz konusu maddeleriüretenlere bir yıldan üç yıla kadar hapis ve ikiyüzyirmibeş milyon liradan azolmamak üzere üretilmiş tütün ve tütün mamulleri ile alkollü içkiler piyasadeğerinin on katı tutarında ağır para cezası verilir. Bu hüküm 6 ncı maddeninikinci ve üçüncü fıkrasına aykırı hareket edenler hakkında da uygulanır.
Satış belgesi almadan satış yapanlar, ellerindeki mamulata elkonulmakla birlikte “ruhsat harcının on katı tutarında ağır paracezası ile cezalandırılır.”
Belirtilen suçları işleyenlere yardım edenler hakkında asılfaillere verilecek cezaların yarısı hükmolunur. Bu fiillere katılan memur vegörevliler de asıl fai11er gibi ceza görürler.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince,Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımlarıyla 29.09.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleriGenel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün MamullerininÜretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 6. maddesi ileTürkiye'de tütün mamullerini üretmek ve satmak isteyenler için, Tütün, TütünMamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumundan üretim, satışve/veya uygunluk belgesi alma zorunluluğu getirilmektedir. Yasa'nın 8.maddesinin ikinci fıkrasında ise tütün, tütün mamulleri ve alkollü içkilerinsatışı için alınması zorunlu satış belgesini almadan satış yapanlara, cezayaptırımı olarak, satışa sunulan mamulata el koyma ve ruhsat harcının on katıtutarında ağır para cezası öngörülmektedir.
2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanununa ekli (8) sayılıtarifenin “Satış Ruhsatnameleri” başlıklı bölümünde yer alan (1) ve (2)numaralı fıkraları 25.12.2003 gün ve 5035 sayılı Kanun'un 49. maddesinin 5.bendi ile yürürlükten kaldırıldığından, Ruhsat harcına bağlı olarak uygulanannispî nitelikteki ağır para cezası 31.12.2002 gün ve 24980 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Toptan vePerakende Satışı ile Satış Belgelerine İlişkin Yönetmelik'in 10. maddesindekideğerlere göre belirlenecektir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerininancak kanunla düzenlenebileceği, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz veAlkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün veTütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanundave 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un8. maddesinin ikinci fıkrasına göre, satış belgesi olmaksızın tütün mamulüsatanlar hakkında Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Toptan vePerakende Satışı ile Satış Belgelerine İlişkin Yönetmeliğin 10. maddesindebelirtilen değerlerin esas alınmasıyla, nispî nitelikte ağır para cezasıbelirlenmesinin, Anayasa'nın 38. maddesindeki cezaların kanuniliği ilkesine,Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi ile Anayasa'nın 10.maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında “kimse işlendiği zamanyürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz;kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağırbir ceza verilemez”, üçüncü fıkrasında da “ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirleri ancak kanunla konulur” denilmiş, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 2.maddesinde de “Kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesine yer verilmiştir. Buna göre,yasada suçun, bu bağlamda hangi eylemlerin yasaklandığının ve bunlara verilecekcezanın açıkça belirtilmesi gerekir. Kişinin yasak eylemleri ve bunlarıncezalarını önceden bilmesi, temel hak ve özgürlüklerinin güvencesidir.
Kanunsuz suç olmaz ilkesi ile birlikte gelişen kanunsuz ceza olmazilkesi, modern ceza hukukunun temellerinden biridir. Kişilerin yaşamları,özgürlükleri ya da malları üzerindeki en etkili kısıtlamaya yol açacak olancezaların, kanunlarla belirlenmesi gereğini ifade eden cezada kanunilik ilkesi,bireysel özgürlüklerin teminatı olduğu kadar toplumsal düzenin ve barışınsağlanmasında ve devamında da etkilidir. Bu ilke, suçlara uygulanacak yaptırımtür ve ölçülerinin, hangi sınırlar içinde uygulanacağının da yasaylabelirlenmesini zorunlu kılmaktadır.
4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin ikinci fıkrasında, satışbelgesi almadan satış yapanlar için öngörülen “ruhsat harcının on katıtutarında ağır para cezası ile cezalandırılır” hükmü uyarınca,ceza miktarının saptanmasında ölçü olarak alınan ruhsat harcının, Tütün, TütünMamulleri ve Alkollü İçkilerin Toptan ve Perakende Satışı ile Satış Belgelerineİlişkin Yönetmelik'e göre belirlenmesi, Anayasa'nın 38. maddesindeki cezanın yasallığıilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, tüm işlem veeylemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayıamaçlayan ve bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemenkılan, Anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan haklarına dayananbu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, yargı denetimine açık, yasalarınüstünde Anayasa'nın ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleribulunduğu bilincinde olan devlettir.
Hukuk devletinde kanunlar Anayasa'ya aykırı olamayacağından,Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olarak cezanın belirlenmesinde yönetmelikhükümlerinin esas alınması sonucunu doğuran itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2.maddesine de aykırıdır, iptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı görülerek iptaledilmiş olduğundan, ayrıca 10. maddesi yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
VI- İPTAL SONUCUNDA YASA'NIN DİĞER KURALLARININ UYGULAMA OLANAĞINIYİTİRİP YİTİRMEDİKLERİ SORUNU
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli madde veyahükümlerinin iptali, diğer bazı hükümlerinin veya tümünün uygulanmamasısonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesi'nin keyfiyeti gerekçesinde belirtmekşartıyla Yasa'nın öteki hükümlerinin veya tümünün, bu kuralların da iptalinekarar verebileceği belirtilmektedir.
4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleriGenel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün MamullerininÜretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 8. maddesinin ikincifıkrasının “ruhsat harcının on katı tutarında ağır para cezası ilecezalandırılır” bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağını yitiren “satışbelgesi olmadan satış yapanlar, ellerindeki mamulata el konulmakla birlikte”şeklindeki kalan bölümünün de iptali gerekir.
VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ve 2949 sayılı Yasa'nın53. maddesine göre, “Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazete'deyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez”denilmekte, 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak beşinci fıkrasında da, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halindemeydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlaledici mahiyette görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağıbelirtilmektedir.
Yasa'nın 8. maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralın iptaliyle,satış belgesi olmadan satış yapanların eylemleri yaptırımsız kalacak olup,oluşacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden,yasa, gerekli düzenlemelerin yapılması için, iptal kararının Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun bulunmuştur.
VIII- SONUÇ
A- 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz veAlkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün veTütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanundave 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un8. maddesinin ikinci fıkrasının;
1- “ ... ruhsat harcının on katı tutarında ağır para cezası ilecezalandırılır.” bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- İptal edilen bölümü nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan kalanbölümünün de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE,
B- İptal edilen fıkranın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
19.1.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ