ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/109
Karar Sayısı : 2008/82
Karar Günü : 20.3.2008
R.G. Tarih-Sayı :05.07.2008-26927
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay OnbirinciDairesi
İTİRAZIN KONUSU: 17.9.2004 günlü, 5234 sayılıBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 5. maddesiyle değiştirilen 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi UsulKanunu'nun Ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendindeki "MaliyeBakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatıkadrolarında..." ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Maliye Bakanlığı Personeline Yapılacak Ek Ödemeye İlişkin Usul veEsasların 2. maddesindeki "merkez ve taşra teşkilatı kadrolarındaçalışan" ibaresi ile bu esasların yürürlüğe konulmasına ilişkin MaliyeBakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 2.11.2004 günlü olurunun ikinciparagrafında yer alan aynı ibarenin ve bunlara ekli 3 sayılı Cetvelde yer alan"Maliye Bakanlığı Kadrosunda Olanlar" ibaresinin ve bu düzenleyiciişlemlere dayalı olarak tesis edilen idari işlemin iptali ile yoksun kalınanmali hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılan davada, itirazkonusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Danıştay OnbirinciDairesi iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu kuralı daiçeren 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun Ek 13. maddesinin (4)numaralı fıkrası şöyledir:
" 4. Maliye Bakanı:
a) (Mülga : 5/7/1991 - KHK - 433/16md.; Yeniden düzenleme:19/8/1991 - KHK - 449/3 md. Değişik : 20/3/1997 - KHK - 570/12 md.)
Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşrateşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ilesözleşmeli personele (bağlı kuruluşların kadro karşılığı sözleşmeli personelihariç) en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 200'ünü geçmemeküzere ek ödeme yaptırmaya,
b) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşrateşkilatında çalışan (sözleşmeli olarak istihdam edilenler dahil) personele,normal mesai gün ve saatleri dahilinde, daire dışında yapılan çalışmalarda,aylık toplam 100 saati geçmemek üzere, dışarıda geçirilen her bir saat için,karşılığı genel bütçeden ödenen fazla mesai ücreti esas alınmak suretiyle, buücretin üç katını aşmayacak şekilde ödeme yaptırmaya;
c) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşrateşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ile sözleşmeli personele, ayda 100saati aşmayacak şekilde yaptırılacak ek fazla mesai karşılığında, fazlamesainin yaptırıldığı saatler, çalışma mahalleri, çalışmaların resmi tatil vebayram günlerinde yaptırılması gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle, GenelBütçeden ödenen fazla mesai ücretinin beş katını aşmayacak şekilde, saat başınafarklı fazla mesai ücreti tespitine,
d) (Ek: 28/12/2001-4731/4 md.) Şehirler arasıyollarda yapılacak vergi denetimlerine yardımcı olmak üzere görevlendirilengüvenlik görevlilerine de bu esaslar dahilinde fazla çalışma ücreti ödenmesine,
Yetkilidir.
Ek ödemelerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aylıklarailişkin hükümleri uygulanır.
(Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Görevyapılan birim ve iş hacmi,görev mahalli, görevin önem ve güçlüğü,personelinsınıfı, kadro ünvanı,derecesi ve atanma biçimi gibi kriterlere göre yapılacakek ödemelerin farklı miktarları ve ödemeye ilişkin usul ve esasları MaliyeBakanı tarafından tespit edilir.
(Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Yukarıdabelirtilen esaslar dahilinde yapılacak ödemeler Gelir Vergisine tabitutulmaz. (Ek cümle: 20/6/2001-4684/15 md.) Bu ödemelerbütçeden karşılanır. Bağlı kuruluşlar personeline yapılacak ek ödemelerinbelirlenmesinde, bunlara ödenmekte olan ikramiye, fazla mesai ücreti gibifarklı ödemeler ile diğer imkanlar dikkate alınır ve bağlı kuruluşbütçelerinden ödenir.
(Ek paragraf: 17/9/2004-5234/5 md.) Bumadde kapsamında bulunan personele yapılan ikramiye, teşvik primi, teşviködemesi, döner sermaye katkı payı ödemeleri, döner sermaye gelirlerindenyapılan ek ödemeler ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca ödenen tutarlar ileMaliye Bakanlığınca belirlenecek benzeri ödemelerin net tutarları, bu maddekapsamında yapılan ek ödemenin aylık net tutarından mahsup edilir. Mahsubailişkin esas ve usulleri belirlemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödeme ilgilimevzuatı uyarınca ödenmekte olan zam, tazminat, ödenek, döner sermaye payı,ikramiye, ücret ve her ne ad altında olursa olsun benzeri ödemelerin hesabındadikkate alınmaz."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, MustafaYILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR ve ŞevketAPALAK'ın katılımlarıyla 20.7.2006 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu
Başvuru kararında kadroları kendi kurumlarında bulunmakla birliktedöner sermaye saymanlığına Maliye Bakanlığınca atanan ve sicil, terfi, izingibi özlük işleri aynı Bakanlık tarafından gerçekleştirilen, hesap dönemisonunda Sayıştay'a hesap veren döner sermaye saymanlarının, kadroları MaliyeBakanlığında bulunan döner sermaye saymanları ile aynı yasa kurallarına tabitutulmaları gerektiği, oysa itiraz konusu kuralda sadece kadrosu MaliyeBakanlığında bulunan döner sermaye saymanlarına ek ödeme yapılmasınınöngörüldüğü, bu durumun ise eşitlik ilkesinin düzenlendiği Anayasa'nın 10.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kuralla, Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşların merkez ve taşrateşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ve sözleşmeli personele maaşlarınındışında ek ödeme yapılması konusunda Maliye Bakanına yetki verilmiş, ancakkadroları Maliye Bakanlığında olmayan döner sermaye saymanlarına ek ödemedebulunulabilmesi için herhangi bir düzenlemeye gidilmemiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar" denilmektedir. Bu ilke, birbirleriyle aynı durumdaolanlara ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve topluluklarınyaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme,eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik mutlak ve eylemlieşitlik değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesiçiğnenmiş olmaz.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun61. maddesinin 5436 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasında, gelirlerinve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve paraylaifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililereverilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali işlemlerin kayıtlarının yapılması veraporlanması işlemlerini yürütenlerin muhasebe yetkilisi (sayman) olduğubelirtilmiştir.
832 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 44. maddesinin birinci ve ikincifıkralarında, hesapların saymanlar tarafından bu kanunda ve diğer kanunlardayazılı süreler içinde tamamlanarak incelemeye hazır vaziyette bekletileceği veSayıştay'ın bildireceği yere gönderilmesi gerektiği, hesapların başında bulunansonuncu sayman tarafından hazırlanacağı ve verileceği, hesabın verilmesindendoğan sorumluluğun bu kişiye ait olduğu kurala bağlanmıştır.
Kadroları Maliye Bakanlığı bünyesinde olan saymanlarla, kadrolarıbu Bakanlık bünyesinde olmamakla birlikte disiplin, sicil ve yargılanmalarınakarar verilme gibi personel işlemleri anılan Bakanlık tarafından yürütülensaymanların; yaptıkları görevlerin nitelikleri, sorumlulukları, personelişlemleri ve Sayıştay'a hesap verme konularındaki durumları aynı olduğundanaynı yasa kurallarına tabi tutulmaları Anayasa'nın eşitlik ilkesi gereğidir.
Bu nedenle kadroları Maliye Bakanlığında bulunmayan, ancakyukarıda belirtilen personel işlemleri yönünden anılan bakanlıkla ilgisibulunan saymanların, sadece kadro ölçütünden hareketle kadroları bu Bakanlıktabulunan saymanların yararlandıkları ek ödemeden yararlandırılmamalarıAnayasa'nın 10. maddesine aykırıdır. Kuralın iptali gerekir.
B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihiayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı gündenbaşlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bukural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, AnayasaMahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzeninitehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halinde yukarıdakifıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.
İptal edilen kuralın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarakbir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI- SONUÇ
A- 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin (4) numaralıfıkrasının (a) bendindeki "Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarınınmerkez ve taşra teşkilatı kadrolarında..." ibaresinin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE,
B- İptal edilen ibarenin doğuracağı hukuksal boşlukkamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşincifıkraları gereğince iptal hükmünün, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
20.3.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ