Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2006/138, K.2006/100 Sayılı Karar - 20/10/2006

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2006/138

Karar Sayısı : 2006/100

Karar Günü : 20.10.2006

Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 09.05.2007-26517

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Askeri Yüksek İdareMahkemesi İkinci Daire

İTİRAZIN KONUSU: 6.7.2000 günlü, 604 sayılıGülhane Askeri Tıp Akademisi Kanununun Bazı Maddelerinde Değişiklik YapılmasınaDair Kanun Hükmünde Kararname'nin;

1) 2. maddesiyle 17.11.1983 günlü, 2955 sayılı Gülhane Askeri TıpAkademisi Kanunu'nun 3. maddesine eklenen (e) bendinin “…Gülhane Askeri TıpAkademisinde görevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısımşefliği görev süresini tamamlayan öğretim üyeleri ile…” bölümünün,

2) 17. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikincifıkrasına üçüncü cümleden sonra gelmek üzere eklenen “Ancak albay rütbesinde,ana bilim dalı başkanı, bilim dalı başkanı, servis şefi veya kısım şefi olarakgeçecek süre toplam 8 yılı geçemez” biçimindeki tümcenin,

3) 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'ya eklenen;

a- Ek Madde 2'nin birinci fıkrasının “… Gülhane Askeri TıpAkademisindeki ana bilim dalı ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısımşefliği görev sürelerini tamamlayan öğretim üyeleri…” bölümünün,

b- Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Bilim dalı başkanlığı görevsüresi 4 yıldır. General ve amiraller hariç bu süre Yüksek Askeri Şûrakararıyla her yıl yeniden değerlendirilmek kaydıyla uzatılabilir. Bilim dalıbaşkanlığı görev süresi toplam 8 yılı geçemez. Görev süresi bitenler YüksekBilim Konseyindeki kadrolara atanırlar.” bölümünün,

Anayasa'nın Başlangıç'ının dördüncü paragrafı ile 2., 7., 87. ve91. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Davacının, Gülhane Askeri Tıp Akademisi NefrolojiBilim Dalı Başkanlığı görevinden, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Yüksek BilimKonseyi üyeliğine atanmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada,itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Askeri Yüksekİdare Mahkemesi İkinci Dairesi iptalleri için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Kurallar

1) 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu'nun 3.maddesine 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesiyle eklenen veitiraz konusu bölümün de yer aldığı (e) bendi şöyledir:

“Yüksek Bilim Konseyi: Gülhane Askeri Tıp Akademisi Komutanı veGülhane Askeri Tıp Fakültesi dekanı ile Gülhane Askeri Tıp Akademisindegörevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım şefliği görevsüresini tamamlayan öğretim üyeleri ile Gülhane Askeri Tıp AkademisiKomutanı tarafından bir yıl için görevlendirilecek üç ana bilim dalı ve ikibilim dalı başkanından oluşan ve bu Kanunla kendisine verilen görevleri yerinegetiren konseydir.”

2) 2955 sayılı Yasa'nın, 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin17. maddesiyle eklenen cümleyi de içeren, 26. maddesinin ikinci fıkrasışöyledir:

“General-amiral öğretim üyelerinden rütbe bekleme süresinitamamlamış olanlar, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 54üncü madde hükmüne göre değerlendirilirler. Bunlardan hizmet ihtiyacı kadarı,Genelkurmay Başkanının teklifi, Yüksek Askeri Şûra'nın üçte iki çoğunluğununkararı ile bir yıl daha aynı rütbede hizmete devam ettirilirler. Bu şekildegörev süresi uzatılanlar, aynı esaslara göre her yıl yeniden değerlendirilmekkaydıyla rütbesinin yaş haddine kadar hizmete devam ettirilebilirler. Ancakalbay rütbesinde, ana bilim dalı başkanı, bilim dalı başkanı, servis şefi veyakısım şefi olarak geçecek süre toplam 8 yılı geçemez. Kadrosuzluksebebiyle emekliye sevk edilen general-amiraller hakkında, 926 sayılı TürkSilahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 49 uncu maddesinin (f) bendi hükümleriuygulanır.”

3) a- 2955 sayılı Yasa'nın, 604 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 24. maddesiyle eklenen Ek 2. maddesinin, itiraz konusu bölümü deiçeren birinci fıkrası şöyledir:

“Yüksek Bilim Konseyi; Gülhane Askeri Tıp Akademisi KomutanıBilimsel Yardımcısı (Dekan), Gülhane Askeri Tıp Akademisindeki anabilim dalı ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım şefliği görevsürelerini tamamlayan öğretim üyeleri ve Gülhane Askeri Tıp AkademisiKomutanı tarafından bir yıl için görevlendirilecek 3 ana bilim dalı ve 2 bilimdalı başkanından oluşur.”

b- 2955 sayılı Yasa'nın, 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin24. maddesiyle eklenen Ek 4. maddesinin, itiraz konusu bölümü de içeren beşincifıkrası şöyledir:

“Bilim dalı başkanlığı görev süresi 4 yıldır. General veamiraller hariç bu süre Yüksek Askeri Şûra kararıyla her yıl yenidendeğerlendirilmek kaydıyla uzatılabilir. Bilim dalı başkanlığı görev süresitoplam 8 yılı geçemez. Görev süresi bitenler Yüksek Bilim Konseyindekikadrolara atanırlar. General ve amiral rütbesindeki bilim dalıbaşkanları rütbe bekleme süresini tamamladıktan sonra Genelkurmay Başkanınınteklifi üzerine Yüksek Askeri Şûranın üçte iki çoğunluğunun kararı ile her yılyeniden değerlendirilmek kaydıyla rütbesinin yaş haddine kadar hizmete devamettirilebilirler.”

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

İtiraz konusu kuralların, Anayasa'nın Başlangıç'ının dördüncüparagrafına, 2., 7., 87. ve 91. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüş,Anayasa'nın 6. maddesi ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, AliGÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımıyla yapılan ilk inceleme toplantısında uygulanacak kuralsorunu üzerinde durulmuştur.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göremahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları yasa veya yasahükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa ohükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bukurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi içinelinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir dava bulunması ve iptaliistenen kuralın/kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir.Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunlarınçözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacaknitelikteki kurallardır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'de bakılmakta olan dava, GülhaneAskeri Tıp Akademisi Nefroloji Bilim Dalı Başkanı olarak görev yapan davacının,604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp AkademisiKanunu'na eklenen Ek Madde 4'ün beşinci fıkrası uyarınca, Gülhane Askeri TıpAkademisi Yüksek Bilim Konseyi üyeliğine atanmasına ilişkin işlemin iptaliistemiyle açılmıştır.

Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının itiraz konusu bölümünde, bilimdalı başkanlığı görev süresinin 4 yıl olduğu, general ve amiraller hariç busürenin Yüksek Askeri Şûra kararıyla her yıl yeniden değerlendirilmek kaydıylauzatılabileceği, bilim dalı başkanlığı görev süresinin toplam 8 yılıgeçemeyeceği ve görev süresi bitenlerin Yüksek Bilim Konseyi'ndeki kadrolaraatanacakları düzenlenmiştir.

Bakılmakta olan davanın, Gülhane Askeri Tıp Akademisi NefrolojiBilim Dalı Başkanı olan davacının, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Yüksek BilimKonseyi üyeliğine atanmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmış olduğugözetildiğinde bu uyuşmazlığın, yukarıda anılan “Görev süresi bitenler YüksekBilim Konseyindeki kadrolara atanırlar.” kuralına dayanılarak çözümleneceğianlaşılmaktadır. Bu nedenle anılan Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının itirazkonusu bölümünün “Görev süresi bitenler Yüksek Bilim Konseyindeki kadrolaraatanırlar.” cümlesi dışında kalan kısmı, itiraz başvurusunda bulunanMahkeme'nin davada uygulayacağı kurallar değildir.

604 sayılı KHK'nin 2. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'nın 3. maddesineeklenen (e) bendinin “… Gülhane Askeri Tıp Akademisinde ana bilim ve bilim dalıbaşkanlığı ile servis ve kısım şefliği görev süresini tamamlayan öğretimüyeleri ile …” bölümü ve yine 604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılıYasa'ya eklenen Ek madde 2'nin birinci fıkrasının “…Gülhane Askeri TıpAkademisindeki görevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısımşefliği görev sürelerini tamamlayan öğretim üyeleri…” bölümü, Yüksek BilimKonseyi'nin tanımı ve oluşumuna ve 604 sayılı KHK'nin 17. maddesiyle 2955sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrasına üçüncü cümleden sonra gelmeküzere eklenen cümle ise, albay rütbesinde, ana bilim dalı başkanı, bilim dalıbaşkanı, servis şefi veya kısım şefi olarak geçecek sürenin toplam 8 yılıgeçemeyeceğine ilişkin olup, davacının Yüksek Bilim Konseyi üyeliğineatanmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, bu kuralların dauyuşmazlığın sona erdirilmesinde olumlu ya da olumsuz katkı sağlayacaknitelikte olmadıkları açıktır.

Bu nedenle, 6.7.2000 günlü, 604 sayılı Gülhane Askeri TıpAkademisi Kanununun Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair KanunHükmünde Kararname'nin:

1) 2. maddesiyle 17.11.1983 günlü, 2955 sayılı “Gülhane Askeri TıpAkademisi Kanunu”nun 3. maddesine eklenen (e) bendinin “… Gülhane Askeri TıpAkademisinde görevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısımşefliği görev süresini tamamlayan öğretim üyeleri ile …” bölümünün,

2) 17. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikincifıkrasına üçüncü cümleden sonra gelmek üzere eklenen “ Ancak albay rütbesinde,ana bilim dalı başkanı, bilim dalı başkanı, servis şefi veya kısım şefi olarakgeçecek süre toplam 8 yılı geçemez.” biçimindeki tümcenin,

3) 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'ya eklenen;

a- Ek Madde 2'nin birinci fıkrasının “…Gülhane AskeriTıp Akademisindeki ana bilim dalı ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısımşefliği görev sürelerini tamamlayan öğretim üyeleri …” bölümünün,

b- Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Bilim dalı başkanlığı görevsüresi 4 yıldır. General ve amiraller hariç bu süre Yüksek Askeri Şûrakararıyla her yıl yeniden değerlendirilmek kaydıyla uzatılabilir. Bilim dalıbaşkanlığı görev süresi toplam 8 yılı geçemez.” bölümünün,

itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bu tümce ve bölümlere ilişkin başvurununMahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'ya eklenen EkMadde 4'ün beşinci fıkrasının “Görev süresi bitenler Yüksek Bilim Konseyindekikadrolara atanırlar.” biçimindeki dördüncü tümcesine yönelik itirazın ise,dosyada eksiklik bulunmadığından esasının incelenmesine,

20.10.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kurallar, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

A- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama

Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimide öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işleminiteliğinde olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev veyetkisi de Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin,öncelikle yetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarınınçözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetkiyasalarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim veesas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de,Anayasa'ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasınauygunluğunun denetimi girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetkiyasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesiöngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı durumagetirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olmasıile özdeşleşir.

Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gereklideğildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasınadayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasasıarasında çok sıkı bir bağ vardır.

KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerekkabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasınadayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadançıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'ya uygunluğundansöz edilemez.

KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, “Kanunlar Anayasayaaykırı olamaz” denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar.

Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasınınkapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerinanayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'leranayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırıbulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir.

Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasınadayanılarak çıkartılan KHK'lerin Anayasa'nın 2. maddesindeki “Hukuk devleti”ilkesiyle, 6. maddesindeki “Hiç bir kimse veya organ kaynağını Anayasadanalmayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.” kuralı ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin91. maddesiyle bağdaştırılması olanaksızdır.

B- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın dayanağı olan yetkiyasasının iptali neticesinde dayanağını kaybetmesi nedeniyle Anayasa'nın Başlangıç'ınındördüncü paragrafı ile 2., 7., 87. ve 91. maddelerine aykırı olduğugerekçesiyle iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İtiraz konusu kuralı içeren 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,29.6.2000 günlü, 4588 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.Sözkonusu Yetki Yasası Anayasa Mahkemesi'nin 5.10.2000 günlü, E.2000/45,K.2000/27 sayılı kararıyla iptal edildiğinden 604 sayılı KHK anayasaldayanaktan yoksun kalmıştır.

Bu nedenle, 604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'yaeklenen Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Görev süresi bitenler Yüksek BilimKonseyindeki kadrolara atanırlar” tümcesi, Anayasa'nın 2., 6. ve 91.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

VI- SONUÇ

6.7.2000 günlü, 604 sayılı “Gülhane Askeri Tıp Akademisi KanunununBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname”nin 24.maddesiyle 17.11.1983 günlü, 2955 sayılı “Gülhane Askeri Tıp AkademisiKanunu'na eklenen Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Görev süresi bitenlerYüksek Bilim Konseyindeki kadrolara atanırlar.” biçimindeki dördüncü tümcesininAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 20.10.2006 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy