ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/131
Karar Sayısı : 2007/4
Karar Günü : 24.1.2007
Resmi gazete tarihi ve Sayısı : 26.01.2008 - 26768
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük MilletMeclisi Üyeleri Kemal KILIÇDAROĞLU, Haluk KOÇ ve 122 Milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 1.7.2006 günlü, 5538sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgili Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelere Eklenmesi ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 29. maddesiyle 3.7.2005 günlü, 5393 sayılıBelediye Kanunu'nun 14. maddesine eklenen fıkranın, Anayasa'nın 2., 10., 11.,ve 127. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulmasıistemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenen Yasa Kuralı
1.7.2006 tarihli ve 5538 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan BazıHükümlerin İlgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ve Bazı Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 29.maddesiyle 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesine eklenen sekizincifıkra şöyledir:
"Sivil hava ulaşımına açık havaalanları ile bu havaalanlarıbünyesinde yer alan tüm tesisler bu Kanunun kapsamı dışındadır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde iptal istenilen kuralın Anayasa'nın 2., 10.,11., ve 127. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL, Şevket APALAK ve SerruhKALELİ'nin katılımlarıyla 14.09.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
1.7.2006 günlü, 5538 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan BazıHükümlerin İlgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ve Bazı Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 29.maddesiyle 03.07.2005 günlü, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesineeklenen fıkranın yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığındanREDDİNE, 14.09.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işinesasına ilişkin rapor, iptali istenen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kurallarıve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Dava dilekçesinde, iptali istenen kuralla sivil hava ulaşımınaaçık havaalanları ile bu havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesislerin 5393sayılı Yasa kapsamı dışına çıkarıldığı, oysa, sivil hava ulaşımına açık olmayanhavaalanları ile bu havaalanları bünyesindeki tesislerin ilgili belediyeleringörev, yetki ve sorumluluk kapsamında olduğu, belediyelerin bu tür havaalanlarıve tesisleri yetki ve görevleri çerçevesinde denetleyeceği, ulaşım yollarınıyapmak, çöp toplamak, yapı ruhsatı vermek gibi birçok hizmet sunacağı, vergi,resim ve sair harçları da alacağı, buna karşın sivil ulaşıma açık havaalanlarıiçin bunların olanaksız olacağı, bu farklılığın ve ayrıcalığın makul sebebedayanmadığı ve kamu yararı bakımından olumsuz bir takım sonuçlar doğuracağı,örneğin, sivil ulaşıma açık havaalanları ve tesislerin içerisinde imarhizmetlerinin belediyeler tarafından değil, başka kurumlarca yerine getirilmesive belediye sınırları içinde imar bütünlüğüne aykırılıklar oluşabileceği, kezaulaşım yollarının yapılması görevi belediyelere verilmişken, sivil havaulaşımına açık havaalanları ile tesislerinin bağlantı yollarının yapımınınbunun dışında tutulmasının, bu hizmetlerin yerine getirilmesinde karmaşa veaksamalara neden olabileceği, ayrıca çöplerin toplanamaması nedeniyle temizliksorunlarına yol açabileceği, diğer taraftan söz konusu havaalanlarındakimahalli müşterek hizmetlerin görülmesinin belediyelerin görev alanı dışınaçıkarıldığı belirtilerek, kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 127. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
5538 sayılı Yasa'nın 29. maddesiyle 5393 sayılı Yasa'nın 14.maddesine eklenen fıkrada "Sivil hava ulaşımına açık havaalanları ilebu havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesisler bu Kanunun kapsamı dışındadır"denilmektedir. Benzer kural, 5538 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle 5216 sayılıBüyükşehir Belediyesi Yasası'nın 7. maddesine eklenerek paralelliksağlanmıştır.
Anayasa'nın 127. maddesinin birinci fıkrasına göre "Mahalliidareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarınıkarşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, genekanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamutüzelkişileridir."
İkinci fıkrasına göre de "Mahalli idarelerin kuruluş vegörevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunladüzenlenir."
Belediyeler Anayasa'nın 127. maddesi uyarınca mahalli müşterekihtiyaçları karşılamak üzere kurulmuş, kamu tüzelkişiliğine ve yönetsel özerkliğesahip, idarî vesayete tâbi bir yerel yönetim türüdür. Yerelyönetimler açısından özerklik, anayasa ve yasaların belirlediği kamuhizmetlerinin önemli bir bölümünün yurttaşların yararına olarak, yerelyönetimlerin sorumluluğu altında yerine getirilmesi yetkisidir.
Belediyeler belediye sınırları içinde, Anayasa'nın 127. maddesininbirinci fıkrasına göre "mahalli müşterek ihtiyaçları" karşılamaklagörevlendirilirken, ikinci fıkrasına göre de bu görevlendirmenin yerindenyönetim ilkesine uygun olarak yasayla yapılması zorunlu kılınmaktadır.Belediyeler mahalli müşterek gereksinimleri, yasalarla sınırları belirlenmişalanlarda özerk biçimde belirleyebilir.
Mahalli müşterek ihtiyaç, herhangi bir yerel yönetim birimininsınırları içinde yaşayan kişi, aile, zümre ya da sınıfın özel çıkarlarınıdeğil, aynı yörede birlikte yaşamaktan doğan eylemli durumların yarattığı,yoğunlaştırdığı ve sürekli güncelleştirdiği, özünde etkinlik, ölçek vesağladığı yarar bakımından yerel sınırları aşmayan, bölünebilir ve rekabetkonusu olabilen yerel ve kamusal hizmet karakterinin ağır bastığı ortakbeklentileri ifade etmektedir.
Sivil hava taşımacılığının, belirli bir bölgedeki insanlarınulaşım gereksinimini karşılasa bile, bu gereksinimin, "aynı yöredebirlikte yaşamaktan doğan eylemli durumların yarattığı, yoğunlaştırdığı vegüncelleştirdiği, özünde yerel ve kamusal hizmet karakterinin ağır bastığıortak beklentileri ifade" eden bir gereksinim olmadığı açıktır. Sivilhava taşımacılığı, doğası gereği ve zorunlu olarak birden fazla kenti, kimizaman birden fazla ülkeyi ilgilendiren, coğrafi alan olarak birbirinden tamamenayrı ve ancak belirli bir mesafenin üstünde olan kentler arasındaki birtaşımacılıktır. Zorunlu olarak ulusal ve uluslararası güvenliğiilgilendirmektedir.
Sivil hava taşımacılığının ulusal niteliği dikkate alındığında, buhizmetin verilmesi için sivil hava taşımacılığına açık havaalanları bünyesindekurulması ve işletilmesi zorunlu olan hava taşımacılığına özgü hizmetlerin demahalli müşterek nitelikte olmadığı ve belediyelerin görev alanına girmediğianlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 127. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 2. ve 10. maddeleriyle ilgisi görülmemiş, 11.maddenin anayasallık denetiminde işlevsel olmaması nedeniyle, bu yönde birinceleme yapılmamıştır.
VI- SONUÇ
1.7.2006 günlü, 5538 sayılı "Bütçe Kanunlarında Yer Alan BazıHükümlerin İlgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ve Bazı Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 29.maddesiyle 3.7.2005 günlü, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesineeklenen sekizinci fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, 24.1.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT