ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı : 2006/148
KararSayısı: 2007/16
Karar Günü : 7.2.2007
Resmi Gazete Tarih-Sayısı :29.12.2007 - 26741
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara Sekizinciİdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 24.2.1983 günlü, 2802sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun 22.12.2005 günlü, 5435 sayılıHakimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 42. maddesi ile değiştirilen "I SAYILI EK GÖSTERGE CETVELİ"nin,Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
31.8.1996 tarihinde birinci sınıfa ayrılan ve bu tarihten itibaren3 yıl 7 ay 17 gün çalıştıktan sonra Kırıkkale Cumhuriyet Savcısı olarak görevyapmakta iken 17.4.2000 tarihinde emekliye ayrılan davacıya Emekli SandığıGenel Müdürlüğü tarafından 5800 ek gösterge üzerinden emekli aylığıbağlanmıştır.
Davacı 22.12.2005 günlü, 5435 sayılı Kanunla değişik 2802 sayılıKanunun 15. maddesinin ikinci fıkrasındaki, "Birincisınıfa ayrıldığı tarihten itibaren üç yıl süre ile başarılı görev yapmış vebirinci sınıfa ayrılma niteliklerini yitirmemiş hâkim ve savcılar birinci sınıfolurlar." hükmü gereğince birinci sınıf savcı olma hakkını kazandığıve 5800 ek gösterge rakamının 7600 olarak uygulanması gerektiği talebiyleEmekli Sandığı Genel Müdürlüğü'ne başvuruda bulunmuş, talebin reddi üzerineredde ilişkin işlemin iptali istemiyle Ankara Sekizinci İdare Mahkemesi'ndeaçılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Kural
İtiraz konusu yasa kuralı 2802 sayılı Hakimler veSavcılar Kanununun 22.12.2005 günlü, 5435 sayılı Kanunun 42. maddesi iledeğiştirilen,
"I SAYILI EK GÖSTERGE CETVELİ
UNVAN
DERECE
EK
GÖSTERGE
a) Anayasa Mahkemesi Başkanı, Yargıtay Birinci Başkanı, Danıştay Başkanı, Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Danıştay Başsavcısı
1
8000
b) Anayasa Mahkemesi üyeleri, Yargıtay üyeleri, Danıştay üyeleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili, birinci sınıf hakim ve savcılıkta üç yılını doldurup Yargıtay ve Danıştay üyeliğine seçilme hakkını kaybetmemiş olanlar, Adalet Bakanlığı Müsteşarı
1
7600
c) Birinci sınıfa ayrılmış, bu sınıfa ayrıldığı tarihten itibaren de meslekte üç yılını doldurmuş, Yargıtay ve Danıştay üyeliğine seçilme hakkını kazanmış birinci sınıf hakim ve savcılar
1
5800
d) Bu Kanuna göre birinci sınıfa ayrılmalarına karar verilmiş olup da birinci derece aylığını almış olan hakim ve savcılar
1
4800
e) Diğer hakim ve savcılar
1
4000
2
3600
3
3000
4
2300
5
2200
6
1600
7
1500
8
şeklindeki "I SAYILI EK GÖSTERGE CETVELİ"dir.
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesiuyarınca, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM,A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, ŞevketAPALAK ve Serruh KALELİ'nin katılmalarıyla 22.11.2006 günüyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural konusu elealınmıştır.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemelerbakmakta oldukları davalarda uygulanacak yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir dava bulunması ve iptali istenen kurallarında o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
Buna göre, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun5435 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanunun 42. maddesi ile değiştirilen "I SAYILI EKGÖSTERGE CETVELİ"nin; (a), (d) ve (e) bentlerinin,itirazbaşvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanacak kuralolmadığı anlaşıldığından, bu bentlere ilişkin başvurunun Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE OY BİRLİĞİ ile, (b) ve (c)bentlerinin, dosyada eksiklik bulunmadığından ESASININİNCELENMESİNE, Mehmet ERTEN'in "(c) bendinin esasınageçilmemesi gerektiği" yolundaki karşı oyu ve OYÇOKLUĞUYLA kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerine göre,Anayasa Mahkemesi'ne yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'ninbakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır.
Başvuru kararında, 24.2.1983 günlü, 2802 sayılı Hakimler veSavcılar Kanununun 22.12.2005 günlü, 5435 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunuile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 42. maddesi iledeğiştirilen "I SAYILI EK GÖSTERGE CETVELİ"nin tamamınıniptali istenmiştir. Davacı tarafından statüleri aynı olan birinci sınıf hakimler arasındabu sınıfta üç yılını doldurup doldurmadığına bakılarak farklı ek göstergedüzenlenmesinin anayasal eşitliği bozduğu iddia edilmektedir. Bu nedenleCetvel'in (b) bendine ilişkin esas incelemenin, "...üç yılınıdoldurup..." ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, itiraz konusu kural ile, birinci sınıf olduğuhalde bu sınıfta üç yılını doldurmamış bulunan bir hakim ve savcı ileyine birinci sınıf olup bu sınıfta üç yılını doldurmuş bulunan bir hakim vesavcı arasında ek gösterge yönünden bir eşitsizlik yaratıldığı, halbuki tümbirinci sınıf hakim ve savcıların aynı hukuki konumda oldukları, dolayısıylasöz konusu kuralın aynı durumda olanlara farklı düzenleme içerdiğinden eşitlikilkesine aykırılık oluşturacağı ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklarasahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları veidare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarakhareket etmek zorundadırlar." denilerek hukukun temelilkelerinden olan eşitlik ilkesine yer verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin değişik kararlarında vurgulandığı gibi yasaönünde eşitlik; herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamınagelmez. Yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu nedenlerle eşitsizliğeyol açılması Anayasa katında geçerli görülemez. Bu mutlak yasak, birbiriyleaynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi vetoplulukların yaratılmasını engellemektedir. Durum ve konumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişikuygulamaları gerekli kılabilir. Aynı durumda olanlar için ayrı düzenlemeaykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, eylemli değil hukuksaleşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallarabağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz.
Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerinin aylıklarınınödenmesinde esas unsur olarak derece ve kademelerine göre belirlenmişgöstergeler esas alınmaktadır. Derece ve kademelerin belirlenmesinde temelunsur ise hizmet süresidir. Nitekim kademe ilerlemesi yapılabilmesi içinbulunulan kademede bir yıl çalışmış olmak öncelikli şarttır. Dereceyükselmesinde ise bulunulan derecede memurlar için üç yıl, hakim vesavcılar için iki yıl çalışmış olmak gereklidir. Dolayısıyla memur ve diğerkamu görevlilerinin aylıklarının ödenmesinde, görevlerinin niteliği, ünvanları daönemli olmakla birlikte aslolan kamu hizmetinde geçirdiği süredir.
Birinci sınıf hakim ve savcı ile birinci sınıfta üçyılını doldurmuş bir hakim ve savcının kamu hizmetinde geçirdikleri süre vemeslek kıdemleri göz önünde tutulduğunda aynı hukuksal konumda bulunmadıklarıaçıktır.
Bu nedenle, aynı hukuksal konumda bulunmayan birinci sınıf hakim vesavcı ile birinci sınıfta üç yılını doldurmuş bulunan hakim ve savcı içinfarklı ek göstergeler düzenlenmesi Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlikilkesine aykırılık oluşturmayacağından itirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
24.2.1983 günlü, 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun22.12.2005 günlü, 5435 sayılı, Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 42. maddesiyle değiştirilen "I SAYILIEK GÖSTERGE CETVELİ"nin, (b) bendinde yer alan "...üç yılınıdoldurup..." ibaresi ile (c) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, 7.2.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
KARŞIOYYAZISI
Başvuru kararında, 5435 sayılı Kanun'un 42. maddesiyle getirilen2802 sayılı Kanuna ekli 1 sayılı ek gösterge cetvelinin, Anayasa'nın 10.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
1 sayılı ek gösterge cetveli, a), b), c), d) ve e) bentlerindenoluşmaktadır. Davacı, almakta olduğu c) bendindeki 5800 ek göstergenin, b)bendindeki 7600 ek göstergeye yükseltilmesini istemiştir. Bu istemi, b)bendinde öngörülen şartları taşımadığı öne sürülerek idarenin 8 Şubat 2006günlü ve B.07.1.EMS.1.0.03.01./47.552.197 sayılı işlemiyle reddedilmiştir.Başvuru kararındaki bilgilerden, davacının, b) bendinde aranan diğerkoşullardan biri olan üç yılı doldurma şartını taşımadığı için bu istemiidarece reddedilmiştir. Buna göre, davacının 7600 ek göstergeyi almasına engelteşkil eden kural 1 sayılı ek gösterge cetvelinin b) bendindekidüzenlemedir. Olayın çözümünde uygulanacak kural olduğu için de esasınınincelenmesi gerekir. Çoğunluğun, b) bendi ile birlikte uygulanacak kuralolduğunu kabul ederek esasının incelenmesine karar verdiği 1 sayılı ek göstergecetvelinin, c) bendi ise öngördüğü şartlar bakımından davacının durumunauymakta ve davacı c) bendinde yer alan 5800 ek gösterge üzerinden zaten emeklimaaşı almaktadır. Bu nedenle söz konusu kuralın incelenmesi sonucu verilecekolan kararın, davacının durumunu değiştirmeyeceği açıktır. Dolayısıylaihtilafın çözümüne yardımcı olmayan c) bendindeki düzenleme somut olaydauygulanacak kural değildir. Bu bende yönelik başvurunun da a), d) ve e)bentlerinde olduğu gibi yetkisizlik nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
Yukarıda açıklanan nedenle çoğunluk kararına katılmadım.23.11.2006
Üye
Mehmet ERTEN