ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/143
Karar Sayısı : 2009/98
Karar Günü : 25.6.2009
R.G Tarih-Sayı: 07.10.2009-27369
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Ankara 3. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:9.3.1954 günlü, 6343 sayılıVeteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ileOdalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 27. maddesinin2993 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyle değiştirilen (7) numaralı bendininAnayasa'nın 135. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Türk Veteriner Hekimleri Birliği Büyük Kongresine Ankara BölgesiVeteriner Hekimler Odasından gönderilecek temsilci sayısının 6 kişi ile sınırlıtutulması konusundaki işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusukuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali istenen Yasa Kuralı
İtiraz konusu kuralı da içeren 6343 sayılı Yasa'nın 27. maddesişöyledir:
'Madde 27-Umumi heyetin vazifeleri aşağıda yazılıfıkralarda gösterilmiştir.
1. İdare heyeti ve murakabe kurulunun yıllık mesai raporlarınıincelemek;
2. Bilançoyu tetkik ve müzakere eylemek;
3. Yeni yıl bütçe taslağını tetkik, müzakere, kabulü halindetasdik etmek;
4. İdare heyeti tarafından sunulan teklif ve mevzularınmüzakeresini yapmak;
5. Müddeti hitam bulan idare heyetinin ibrasına karar vermek;
6. Yeni idare heyeti seçimini yapmak;
7.(Değişik: 3/4/1984 - 2993/7 md.)Büyük Kongreye iştirak etmeküzere, elliye kadar üyesi olan odalardan iki, yüze kadar üyesi olan odalardandört ve yüzden fazla üyesi olan odalardan da altı temsilci seçmek.
8. İki hesap murakıbı seçmek.
9.(Değişik: 3/4/1984 - 2993/7 md.)Beş asıl ve iki yedekhaysiyet divanı üyelerini seçmek.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 135. maddesine dayanılmış ve 2.maddesi ile ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılmalarıyla 3.11.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru dilekçesinde, Anayasa'nın 135. maddesine göre kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanlarınmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslekmensuplarının birbirleriyle ilişkilerinde güveni ve dürüstlüğü hâkim kılmak vemeslek disiplin ve ahlâkını korumak üzere kuruldukları, anılan maddedeöngörülen seçimin demokratik ilkelere uygun bir seçim olduğunun kuşkusuzbulunduğu, oysa, itiraz konusu kuralın antidemokratik, adaletsiz ve eşitliğe aykırıbir düzenleme olduğu, Birliğin temel organlarının oluşumunda ve işleyişindedemokrasiyi olanaksız kıldığı belirtilerek Kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural uyarınca, Türk Veteriner Hekimleri BirliğiKongresine katılmak üzere, elliye kadar üyesi olan Veteriner Hekimleri Odalarıiki, yüze kadar üyesi olan odalar dört ve yüzden fazla üyesi olan odalar isealtı temsilci seçmektedirler. Böylece çok sayıda veteriner hekimin kayıtlıolduğu Veteriner Odaları, Büyük Kongre'de üye sayılarına göre değil, maktu birsayı ile temsil edilmiş olmaktadırlar.
Anayasa'nın 135. maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşlarının ve üst kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanlarınmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak,mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslekmensuplarının birbirleriyle ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güvenihâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlâkını korumak maksadı ile kanunlakurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göreyargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleri olduklarıbelirtilmiştir.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, yasayla düzenlenenmesleklerin verdikleri kamu hizmetinde belli bir düzeyi korumak ve mesleğemensup olanların ortak çıkarlarını kollamak ve aralarındaki dayanışmayıgüçlendirmek için kurulurlar. Bu tür mesleki kuruluşların çok partilidemokratik düzen içerisinde giderek etkili bir baskı grubu haline gelmeleri vebu şekilde örgütlenen gruplar arasındaki dayanışmanın toplum çıkarları aleyhinegelişmesi tehlikesi, bunların kamu hukuku kural ve usulleriyle düzenlenmesinizorunlu kılmış ve sosyal bir olgu olarak öteden beri varlıklarını koruyabilmişolan bu kuruluşları anayasal bir kurum haline dönüştürmüştür.
Anayasa'nın sözü edilen kuruluşları düzenleyen 135. maddesi konuyabazı noktalarda açıklık ve daha yoğun denetim sisteminin ölçütlerinigetirmiştir. Meslek kuruluşlarının amaçları belirlenmiş, etkinlik alanlarısınırlanmış, bunların birer kamu tüzelkişisi olduğu açıklığa kavuşturulmuş,organlarının seçimi yargı gözetimine tabi kılınmış, amaç dışı faaliyetgöstermeleri yasaklanmış, devletin bu kuruluşlar üzerindeki idari ve malidenetim hakkı açıkça belirlenmiştir.
Yukarıda anılan Anayasa kuralı kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşlarının '... kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafındankanunla gösterilen usullere göre yargı denetimi altında, gizli oyla seçilen...' tüzelkişiler olduğunu öngörmekte ve bunların kuruluşunda organlarınınseçimle işbaşına gelme usulünü benimsemektedir. Herhangi bir kuruluşunoluşmasında demokrasinin temel kuralı olan seçime yer verilmişse, bu kuruluşunyönetim ve işleyişinin de demokratik kurallara aykırı olamayacağının kabulügerekir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasalarınüstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nınbulunduğu bilincinde olan devlettir. Adaletli bir hukuk düzenininkurulabilmesi, diğer seçimler yanında kamu kurumu niteliğindeki meslekörgütlerinin seçimlerinde de seçime katılacakların adil bir biçimde temsiledilmesine bağlıdır. Adil temsilin sağlanmadığı bir seçimin demokratikolmasından ve hukuk devleti ilkesine uygunluğundan söz edilemez.
Demokrasinin olmazsa olmaz kuralı seçimdir.Demokratik seçimin enönemli niteliği ise adil bir temsil ilkesine dayalı serbest, eşit ve genel-oyesasını içermesidir. İtiraz konusu kural ile sayısı kaç olursa olsun yüzdenfazla üyesi olan veteriner odalarının Büyük Kongre' ye katılmasının altıtemsilciyle sınırlandırılması ve böylece Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin enönemli organının oluşumunda adil temsilin önlenmesi, Veteriner Hekim Odalarınıniç işleyişinde demokrasiye aykırı düşen bir düzenlemedir.
Bu nedenle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında dabu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, AnayasaMahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzeninitehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyette görmesi halinde yukarıdakifıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.
İptal edilen kuralın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarakbir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
A-9.3.1954 günlü, 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğininİcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına veGöreceği İşlere Dair Kanun'un 27. maddesinin, 3.4.1984 günlü, 2993 sayılıYasa'nın 7. maddesiyle değiştirilen (7) numaralı bendinin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE,
B-İptal edilen bendin doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince iptal hükmünün, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKBİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
25.6.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ