ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/166
Karar Sayısı : 2009/113
Karar Günü : 23.7.2009
R.G. Tarih-Sayı:19.03.2010-27526
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay OnikinciDaire
İTİRAZIN KONUSU: 25.2.1954 günlü, 6283 sayılıHemşirelik Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ''kadınlardan''sözcüğü ile 3. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10., 13., 49. ve70. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulmasıistemidir.
I- OLAY
Hemşirelik Yüksekokulu mezunu olan davacının, erkekolması nedeniyle hemşire olarak atamasının yapılmamasına ilişkin işlem ile buişlemin dayanağını oluşturan Kamu Personel Tercih Kılavuzunda hemşire olarakyapılacak atamalarda kadın olma şartını getiren hükmün iptali istemiyle açılandavada itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptalleri için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun başvurutarihinde yürürlükte olan ve itiraz konusu kuralları da içeren 1. ve 3.maddeleri şöyledir:
'Madde 1' Ortaokulu bitirmiş olup 25yaşından yukarı bulunmıyan kadınlardan Hükümetçe açılmış veyatanınmış bir (Ebe - Laborant Hemşire) okulunda üç sene tahsil görüp Sağlık veSosyal Yardım Vekâletince teşkil olunan jüri huzurunda meslek imtihanı vererekaldığı diplomayı usulüne göre Sağlık ve Sosyal Yardım Vekâletine tescilettirenlerle 3 üncü maddenin 2 nci fıkrasında yazılı olanlara (Hemşire) unvanıverilir.
Bu kanunun yürürlüğe girmesinden evvel usulüne göre hemşireliksınıfına alınmış olanlar sanatlarını yapmaya ve hemşire unvanını kullanmayadevam ederler.'
' Madde 3' Türkiye'de hemşirelik sanatını bukanun hükümleri dâhilinde hemşire unvanını kazanmış Türk kadınlarından başkahiçbir kimse yapamaz.
Ancak yabancı memleketlerde ve mahallî Hükümetlerce tanınmışhemşire okullarında tahsil görerek diploma alan Türk hemşirelerinin alelusulhüviyetleri tespit edilerek, tahsil ettiği memlekette tescil edilmiş olanlarındiplomaları, uygun görüldüğü takdirde, aynen Sağlık ve Sosyal YardımVekâletince onanıp tescil edildikten sonra sanatlarını yapmalarına müsaadeolunur.
Yabancı memleketlerin yukardaki şartları haiz okullarınıbitirmekle beraber diplomaları oraca tescil edilmiyenler Türkiye'de meslekimtihanı vererek hemşire olabilirler.
Öğretim programları Türk hemşire okulları programından vemüddetinden az olan yabancı hemşire okullarından gelenler, noksan olan kısım vemüddetleri Türk hemşire okullarında tamamlamaya mecburdurlar.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 13., 49. ve 70. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımlarıyla 16.1.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğüdurdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra kararabağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin raporlar, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, profesyonel bir meslek olan hemşireliktecinsiyet ayrımına gidilmesinde kamu yararı olmadığı, erkeklerin bu mesleği icraedememeleri için hiçbir neden bulunmadığı, Devlet Memurları Kanunundabelirtilen Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı içinde yalnızcahemşirelik mesleği yönünden cinsiyet ayrımı bulunduğu, cinsiyete dayalıayrımların Anayasa'da, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde ve İnsan HaklarıAvrupa Sözleşmesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kamu hizmetinealınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrımıngözetilemeyeceği, erkeklerin hemşire olabilmesine engel oluşturan kuralın temelhak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasında esas alınması gereken ölçülülükilkesine ve çalışma hürriyetine aykırı olduğu, hemşirelik mesleğinde kişinincinsiyetinin değil, bu konuda aldığı eğitimin, yeterliliğinin, bu mesleği icraetme arzusu ve başarısının önemli olduğu, belirtilen nedenlerle itiraz konusukuralların Anayasa'nın 2., 10., 13., 49. ve 70. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun 1. maddesinin iptali istenilensözcüğün yer aldığı birinci fıkrasında belirli koşullara yer verilerek hemşireunvanının bu koşulları taşıyan kadınlara verileceği belirtilmiş, 3. maddesininbirinci fıkrasında da Türkiye'de hemşirelik sanatının bu kanun hükümleridahilinde hemşire unvanını kazanmış Türk kadınlarından başka hiç kimsetarafından yapılamayacağı hükme bağlanmıştır.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik ilkesi'hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumdabulunanlar kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarınısağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamalarıgerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
Cinsiyet ayrımcılığını reddeden Anayasal düzenleme, hemşirelikmesleğini yapacak kişilerin belirlenmesine yönelik itiraz konusu kurallaryönünden de geçerlidir. Hemşireler; tabip tarafından acilhaller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin,ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgiliihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenenihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek vedeğerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personelidir. Hemşirelikmesleğinin icrası bakımından kadınlar ve erkekler aynı hukuki konumdabulunduklarından, hemşire unvanının yalnızca kadınlara verilmesini vehemşirelik sanatının yalnızca kadınlar tarafından yapılabilmesini öngörenitiraz konusu kurallar, cinsiyet ayrımcılığına yol açmakta ve eşitlik ilkesineaykırı bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 10.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kurallar, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 13., 49. ve 70. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun;
1- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan '' kadınlardan'' sözcüğüne,
2- 3. maddesinin birinci fıkrasına,
ilişkin yürürlüklerinin durdurulması isteminin, koşullarıoluşmadığından REDDİNE, 23.7.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VII- SONUÇ
25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun;
1- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan '' kadınlardan'' sözcüğünün,
2- 3. maddesinin birinci fıkrasının,
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 23.7.2009 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ