ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2006/44
Karar Sayısı:2008/81
Karar Günü : 20.3.2008
R.G. Tarih-Sayı :28.05.2008-26889
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Gaziantep 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 10.2.1954 günlü, 6245sayılı Harcırah Kanunu'nun 10. maddesinin (1) numaralıbendinin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü'nce, ilk kezDevlet memuru olarak Şanlıurfa Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü emrine,oradan da Şanlıurfa Valiliğince Birecik Anaokulu öğretmenliğine atanandavacının, bu atama nedeniyle Yeşilyurt/İzmir - Birecik/Şanlıurfa arasıharcırahının ödenmesi isteminin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığıdavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Gaziantep1. İdare Mahkemesi, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
10.2.1954 günlü, 6245 sayılı HarcırahKanunu'nun itiraz konusu (1) numaralı bendi de içeren 10. maddesi, itiraz eden Mahkeme'nin elindeki davanın konusunu oluşturanişlemin tesis edildiği tarih itibarıyla şöyledir:
"Madde 10 - Yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yerdeğiştirme masrafı aşağıdaki hallerde verilir:
1. (Değişik: 31/7/2003-4969/1 md.) Kendi yazılı talepleri üzerinegönderilenler hariç olmak üzere; yurt içinde veya dışındaki daimi bir vazifeyenaklen tayin olunanlarla yabancı memleketlerdeki memuriyet merkezi tebdilolunan veyahut bu yerlerden yurt içinde diğer bir daimi vazifeye tayin edilenmemur ve hizmetlilere yeni vazife mahallerine kadar;
2. (Mülga: 31/7/2003-4969/1 md.)
3. (Mülga: 31/7/2003-4969/1 md.)
4. (Mülga: 31/7/2003-4969/1 md.)
5. Kadro dolayısiyle açıkta kalan veya vekalet emrinealınan memurlara açık aylıklarını Türkiye dahilinde tesviye ettirecekleri yerekadar;
6. Asilin vüruduna kadar muvakkaten gönderilmiş olmayıp davekalet namı altında asaleten gönderilen ve vekalet müddeti belli olmıyankumandan ve memurlara vazife mahallerine kadar."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, AliGÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımlarıyla 4.4.2006 günü yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Serdar ÖZGÜLDÜRile Serruh KALELİ'nin "Başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddinekarar verilmesi gerektiği" yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, iptali istenilen kuralda, idarece naklen atanan kamu görevlilerine harcırahödenmesi öngörülürken, ilk defa devlet memurluğuna atanan kişilere harcırahödeneceğine ilişkin bir hükmün yer almamasının, Anayasası'nın 10. maddesindeifade edilen eşitlik ilkesine ve 2. maddesinde ifade edilen sosyal hukukdevleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yerdeğiştirme masrafından oluşan harcırahın, kendi yazılı talepleri üzerinegönderilenler hariç olmak üzere, yurt içinde veya dışındaki daimi birvazifeye naklen tayin olunanlarla, yabancı memleketlerdeki memuriyet merkezitebdil olunan veyahut bu yerlerden yurt içinde diğer bir daimi vazifeye tayinedilen memur ve hizmetlilere, yeni vazife mahallerine kadar verilmesiöngörülmüş, ilk defa devlet memurluğuna atananlara ödeneceğine ilişkin birhüküm ise yer almamıştır.
Harcırah Kanunu, kamu hukuku alanında, çalışanla çalıştıranlararasındaki istihdam ilişkilerini ve buna dayanan mali hakları düzenleyen birKanun değil, 1. maddesinde belirtildiği üzere, genel, katma ve özel bütçeliidarelerde, bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli kurumlarda, özel kanunlarlakurulmuş banka ve teşekküllerde yolluk ödenmesini gerektiren hizmet yapılmasıhallerinde uygulanacak kuralları içeren bir gider kanunudur.
Yolluk ödemesi de, kamu hizmetinin gerektirdiği durumlarda, buhizmet için görevlendirilen kişilerin katlanacakları giderleri karşılamak üzereyapılan bir idari işlemdir. Başka bir deyişle, gerektiğinde görevlendirilenkişilere, katlandıkları zorunlu giderlerin karşılığı olarak yapılan birödemedir.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksaleşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunankişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasakarşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum vekonumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesiçiğnenmiş olmaz.
İlk defa devlet memurluğuna atanan kişi, görevine başlayıncayakadar memur ya da kamu görevlisi sayılmamakta, görevine başladığı tarihtenitibaren kamu görevlisi sıfatını kazanmaktadır. Bu süreye ilişkin olarakkendisine aylık ödenmemekte, tedavi yardımı hizmetleri ile memurlara ve diğerkamu görevlilerine sağlanan bir takım haklardan yararlandırılmamaktadır. Oysanaklen atanan kamu görevlileri, naklen atama işleminin yapıldığı tarihten öncekamu görevlisi olup, belirli bir statü hukuku içerisinde kendilerine yüklenilenkamu görevini yerine getirmektedirler. Bu durumda, ilk defa devlet memurluğunaatananlar ile halen devlet memuru olup da naklen ataması yapılanlar aynıhukuksal konumda bulunmamaktadırlar.
Öte yandan, Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'ninsosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Bu maddede belirtilen sosyalhukuk devleti; kişi ve toplum yararı arasında denge kuran, toplumsaldayanışmayı üst düzeyde gerçekleştiren, güçsüzleri güçlüler karşısındakoruyarak eşitliği, sosyal adaleti sağlayan, çalışma hayatının gelişmesi içinönlemler alarak çalışanları koruyan, millî gelirin adil bir biçimdedağıtılmasını sağlayan devlettir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, ilk defa devlet memurluğuna atanankişiler kamu görevlisi sıfatını, görevlerine başladıkları tarihten itibarenkazandıklarından ve görevlerine başlamadıkları sürece kamu görevlisisayılmadıklarından, atandıkları görev yerlerine ulaşıncaya kadar üstlendiklerigiderlerin kamu hizmetinin yürütülmesinden kaynaklandığını söylemek mümkündeğildir. Böyle olunca da, atandıkları yere giderken üstlendikleri giderlerinkamuca paylaşılması zorunluluğu bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, ilk defa devletmemurluğuna atananlar yönünden Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine ve2. maddesindeki sosyal hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. İtirazın reddigerekir.
VI- SONUÇ
10.2.1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 10. maddesinin(1) numaralı bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,20.3.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ