ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/47
Karar Sayısı : 2008/144
Karar Günü : 18.9.2008
R.G. Tarih-Sayı :30.12.2008-27096
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bakırköy 1. AsliyeCeza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 10.7.2003 günlü, 4926 sayılıKaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 34. maddesinin son fıkrasında yer alan"...gümrük idaresince..." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 36.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 34. maddesi uyarıncayapılan önödeme ihtarına uymayan sanık hakkında açılan davada, itiraz konusuibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkeme iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun, iptali istenenibarenin bulunduğu son fıkrayı da içeren 34. maddesi şöyledir:
"Madde 34- Bu Kanunda hürriyetibağlayıcı ceza öngörülenler haricindeki suçları işleyenler, ilgili maddelerdebelirtilen para cezalarının asgari haddini, soruşturma giderleri ile birlikteCumhuriyet savcılığınca yapılacak tebligat tarihinden itibaren on gün içindeödeyeceğini yazılı olarak bildirdiği ve otuz gün içinde merciine ödediğitakdirde hakkında kamu davası açılmaz.
Cumhuriyet savcılığı tarafından yapılacak tebligat ile ödenecekmiktar, ödeme süresi, belirlenen tutarın belirtilen süre içinde ödenmesihalinde kamu davasının açılmayacağı, ödemede bulunmaması halinde kamu davasınınaçılacağı sanığa bildirilir.
Kaçakçılık suçunun 16 ncı maddede sayılan kişiler tarafından veyabunların katılımı ile işlenmesi halinde bu madde hükümleri uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasında para cezasına esas alınacakdeğer, gümrük idaresince belirlenen değerdir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 36. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, AliGÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımlarıyla 4.4.2006 günü yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ibare, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- Ön Sorun
27.7.2004 tarihli iddianamede, ticari mahiyet ve miktardaki eşyayıgümrük işlemine tabi tutmaksızın yurda sokmak isterken yakalanan sanık, 4926sayılı Yasa'nın 13. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal etmekle suçlanmış veyapılan önödeme ihtarına uymaması nedeniyle aynı yasanın 4/d-1, 4/3, 4/4 ve 34.maddeleri gereğince cezalandırılması amacıyla hakkında kamu davası açılmıştır.13. madde "yolcular tarafından işlenen suçlar" başlığı altında dörtfıkra halinde düzenlenmiştir. Yaptırımı ise 4. maddenin (d) bendinde eşyanın gümrüklenmişdeğerinin üç katından az, altı katından fazla olmamak üzere ağır para cezasıolarak öngörülmüştür. Ancak itiraz konusu ibarenin yeraldığı 4926 sayılı Yasa, 31.3.2007 günlü, 26479 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 21.03.2007 tarihli 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 25.maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Yeni yasada ise benzer düzenlemeye "yolcu beraberindegetirilen kaçak eşya" başlığı altında 6. maddede yer verilmiştir. Sanığıneylemine uyan 6. maddenin son fıkrasının yaptırımı ise 3. maddenin birincifıkrasında bir yıldan beş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adli para cezasıolarak belirlenmiştir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrasındayer alan "suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradanyürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunuygulanır ve infaz olunur" biçimindeki kural uyarınca, bakılmakta olandavada yürürlükten kalkan 4926 sayılı Yasa'nın failin lehine olduğu açıktır. Bunedenle, itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanacak olmaözelliğini koruduğu anlaşıldığından itirazın incelenmesi gerekmiştir.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, gümrük idaresinin kanun gereği henüz kamudavası açılmadan önce katılan sıfatını alarak davanın tarafı haline geldiği,şüpheliye cumhuriyet savcılığı tarafından davanın tarafı konumundaki gümrükidaresince belirlenen değer üzerinden önödeme tebliği yapıldığı, ayrıca kaçakveya kaçak şüphesi ile eşya yakalanması halinde muhbir veya el koyanlara,yakalanan kaçak eşyaların gümrüklenmiş değeri üzerinden ikramiye ödenmesininAnayasada yer alan hukuk devleti ve eşitlik ilkeleri ile hak arama özgürlüğüneaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti, "laik vesosyal bir hukuk devleti" olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti hereylem ve işlemi hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurupbunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan,hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstünkurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstündeyasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğubilincinde olan devlettir.
4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 34. maddesi, Yasa'dayaptırımı para cezası olarak öngörülen eylemleri işleyenlerin, kanundabelirlenen para cezasının asgari haddi ile soruşturma giderlerinin tamamını,Cumhuriyet Savcılığınca yapılacak tebligat tarihinden itibaren on gün içindeödeyeceğini yazılı olarak bildirmesi veya otuz gün içinde ödemesi halindehakkında kamu davası açılmayacağını belirten bir kuraldır.
İtiraz konusu ibarenin geçtiği son fıkrasında ise "bumaddenin uygulanmasında para cezasına esas alınacak değer, gümrükidaresince belirlenen değerdir" kuralı yer almaktadır.
Ayrıca aynı Yasa'nın 35. maddesinde, kaçak veya kaçak şüphesi ileyakalanan eşyalardan dolayı muhbir ve el koyanlara ikramiye ödeneceği, ödenecekikramiyenin belirlenmesinde kaçak eşyanın CIF değerinin esas alınacağıvurgulanmıştır.
Yasakoyucu bazı suçlarda suçun failini, yargılamanın ve cezaalması durumunda cezaevlerinin olumsuz koşullarından korumak, aynı zamandamahkemelerin iş yükünü hafifletmek ve yargılama giderlerini azaltmak amacıylaönödeme ve benzeri düzenlemeler yapabilir. Ayrıca bu düzenlemelerle güttüğüamacı gerçekleştirmek için maddi gerçeğin araştırıldığı mahkeme aşamasındauygulanan yargılama usulü yöntemlerinden farklı bazı yöntemler debelirleyebilir. Ancak yasakoyucu bu yöndeki takdir hakkını kullanırken hukukdevleti ilkesine uygun olarak adaletli bir hukuk düzeni kurmak ve idareninkeyfiliğine yol açacak düzenlemelerden kaçınmak zorundadır.
Bu nedenle, uyuşmazlığın tarafı olan müdahil gümrük idaresininbelirlediği CIF değerin, hem yakalama eylemine katılanlara ödenecekikramiyenin, hem de şüpheliye yapılacak önödeme tebligatındaki miktarınbelirlenmesinde esas alınması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare, Anayasa'nın 2. maddesineaykırıdır, iptali gerekir.
Fettah OTO ve Zehra Ayla PERKTAŞ bu görüşe katılmamıştır.
Kural iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 10. maddesi yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
İtiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 11. ve 36. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
10.7.2003 günlü, 4926 sayılıKaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 34. maddesinin son fıkrasında yer alan"... gümrük idaresince ..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Fettah OTO ile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA, 18.9.2008 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Ali GÜZEL
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ