ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/78
Karar Sayısı : 2008/84
Karar Tarihi : 20.3.2008
R.G. Tarih-Sayı :01.07.2008-26923
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Pendik İcra HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 23.2.1995 günlü, 4077 sayılıTüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 4822 sayılı Yasa ile değiştirilen 22.maddesinin beşinci ve son fıkralarınınAnayasa'nın 9. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Tüketici sorunları hakem heyeti kararının ilamların icrasıhükümlerine göre takibe konulmasına karşı, bu kararın ilam niteliğinde olmadığıileri sürülerek icra takibinin ve ödeme emrinin iptali istemiyle açılandavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4077 sayılı Yasa'nın 4822 sayılı Yasa ile değiştirilen 22.maddesinin itiraz konusu beşinci ve son fıkraları şöyledir:
"...
Değeri beşyüz milyon liranın altında bulunan uyuşmazlıklardatüketici sorunları hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklardaheyetin vereceği kararlar tarafları bağlar. Bu kararlar İcra ve İflas Kanunununilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir.Taraflar bu kararlara karşı onbeş gün içinde tüketici mahkemesine itirazedebilirler. İtiraz, tüketici sorunları hakem heyeti kararının icrasınıdurdurmaz. Ancak, talep edilmesi şartıyla hakim, tüketici sorunları hakemheyeti kararının icrasını tedbir yoluyla durdurabilir. Tüketici sorunları hakemheyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceğikarar kesindir.
...
Tüketici sorunları hakem heyetlerinin kurulması, çalışma usul veesasları ile diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmeliktedüzenlenir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuruda Anayasa'nın 9. ve 36. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, CaferŞAT, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ünkatılımlarıyla 30.5.2006 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikleuygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmışve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın odavada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekikurallardır.
4077 sayılı Yasa'nın 22. maddesinin sonfıkrası tüketici sorunları hakem heyetlerinin kurulması, çalışma usul veesasları ile diğer hususların Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikte düzenleneceğiniöngörmektedir. Ancak başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu dava, tüketicisorunları hakem heyeti kararına karşı ilamların icrası hükümlerine göre takipyapılmasına ilişkin olup, kuralın son fıkrasıyla ilgili değildir. Bu durumdaYasa'nın 22. maddesinin son fıkrasının itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'ninbakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, buna ilişkinbaşvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle Reddine OYBİRLİĞİYLE,
Dosyada eksiklik bulunmadığından Yasa'nın 22. maddesi beşincifıkrası yönünden ise işin esasının incelenmesine, Haşim KILIÇ ve SerdarÖZGÜLDÜR'ün "Başvurunun, başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniylereddine karar verilmesi gerektiği" yolundaki karşı oyları veOYÇOKLUĞUYLA,
karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, kuralda belli değerin altındakiuyuşmazlıklarda tüketici sorunları hakem heyetlerine başvuru zorunluluğugetirildiği, bunun mahkemelere başvuruyu önleyerek hak arama özgürlüğünükısıtladığı, belli değerdeki uyuşmazlıklara ilişkin kararların mahkeme ilamıniteliğinde sayılmasının yargı yetkisinin bağımsız mahkeme dışında bir kurulaverilmesi anlamına geldiği, bu nedenlerle Anayasa'nın 9. ve 36. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
23.2.1995 günlü, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması HakkındaKanun'un 4822 sayılı Yasa ile değiştirilen 22. maddesinin beşinci fıkrasında"Değeri beşyüz milyon liranın altında bulunan uyuşmazlıklardatüketici sorunları hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklardaheyetin vereceği kararlar tarafları bağlar. Bu kararlar İcra ve İflas Kanunununilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir.Taraflar bu kararlara karşı onbeş gün içinde tüketici mahkemesine itirazedebilirler. İtiraz, tüketici sorunları hakem heyeti kararının icrasınıdurdurmaz. Ancak, talep edilmesi şartıyla hakim, tüketici sorunları hakemheyeti kararının icrasını tedbir yoluyla durdurabilir. Tüketici sorunları hakemheyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceğikarar kesindir" denilmektedir.
Buna göre tüketici sorunları hakem heyetlerinin, yargı işleviyerine getiren bir kurul olarak düzenlenmedikleri anlaşılmaktadır. Bellideğerin altındaki uyuşmazlıklar için tüketici sorunları hakem heyetlerinebaşvurunun zorunlu olduğu ve heyetlerin vereceği kararların bağlayıcı nitelik taşıdığı belirtilmiş ise de, bu kararlara karşı onbeş günlüksüre içinde tüketici mahkemelerine de itiraz edilebilecektir. Tüketicisorunları hakem heyetleri yargı yetkisine sahip olmamakla birlikte yasakoyucu,bu heyetlerin vermiş olduğu kararların yerine getirilmesi için etkili bir takipyolu olan ilamlı icra yolunu kabul etmiştir.
Anayasa'nın 9. maddesinde, yargı yetkisinin Türk Milleti adınabağımsız mahkemelerce kullanılacağı öngörülmüştür. Bu madde uyarınca, yapılacakyargılamanın kişiler yönünden gerçek bir güvence oluşturabilmesi için aranacaknitelikler de 36. maddede belirtilerek "Herkes, meşrû vasıta veyollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalıolarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme,görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz." denilmiştir.Anayasa'nın 141. maddesine göre davaların en az giderle ve mümkün olan süratlesonuçlandırılması yargının görevidir. Bu görevin ağır iş yükü altında yerinegetirilmesi zorlaştıkça, uyuşmazlıkların çözümü için alternatif yöntemlerinyaşama geçirilmesi, yargıya ilişkin anayasal kuralların etkililiğininsağlanması bakımından gerekli görülebilir. Bu nedenle, taraflara görevli veyetkili mahkemeye başvurmadan önce belli değerin altındaki uyuşmazlığı kısasürede çözmek üzere tüketici sorunları hakem heyetlerine başvurma yükümlülüğügetirilmiş, ancak bu aşamadan sonra kararı benimsemeyen tarafa yargı yolu açıktutulmuştur.
Öte yandan, tüketici sorunları hakem heyetlerinin belli değerinaltındaki uyuşmazlıklar hakkında verdiği kararların İcra ve İflas Kanunu'nunilamların icrası hakkındaki hükümlerine göre yerine getirileceğininöngörülmesi, bu kararların ilam niteliğinde olduğunu değil ilamlar gibi infazolunacağını göstermekte ve ilamların yerine getirilmesi usulüne ait bir kuralkoymaktadır. Bu durumda dava ve itiraz hakları önlenmediğinden hak aramaözgürlüğünün kısıtlandığından da söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 9. ve36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
23.2.1995 günlü, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması HakkındaKanun'un 6.3.2003 günlü, 4822 sayılı Yasa ile değiştirilen 22. maddesininbeşinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 20.3.2008gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ