ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/93
Karar Sayısı : 2009/88
Karar Günü : 18.6.2009
R.G. Tarih-Sayı:06.10.2009-27368
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:İstanbul 5. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:9.8.1983 günlü, 2872 sayılıÇevre Kanunu'nun 22. maddesinin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Denizi kirletmekten dolayı gemi sahibine verilen idarî paracezasının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'yaaykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkemeiptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 22. maddesi şöyledir:
'Bütün sahillerimizde, karasularımız ile iç sularımız olan MarmaraDenizi, İstanbul ve Çanakkale boğazlarında, liman ve körfezlerimiz, tabii vesuni göllerimiz ile akarsularımızda bu Kanunun 8 inci maddesinin birincifıkrasındaki kirletme yasağına uymayan gemiler ile deniz vasıtalarına;
a) Balast tahliyesi yapan tankerlerden, 1000 (dahil) gros tonakadar olanlara 5 milyon lira, 1000 ilâ 5.000 (dahil) gros ton arasındakilere,10 milyon lira, 5.000 gros tondan fazla olanlara 50 milyon lira,
b) Tankerler dahil diğer gemilerden, her türlü atık ve artıkdöken, sintine tahliyesi yapanlara 18 (dahil) ila 1000 (dahil) gros tonarasındakilere, 5 milyon lira, 1.000 gros tondan fazla olanlara 10 milyon lira,
c) 18 (hariç) gros tona kadar olan gemilere ve gemi tarifineuymayan denizi kirleten veya sintine basan (iki zamanlı kıçtan takmalı vebenzine yağ karıştırarak çalışan motorlu teknelerin eksoz kirletmeleri hariç)deniz vasıtalarına 300 bin lira,
Para cezası verilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın2. ve 10.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, MustafaYILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT'ünkatılımlarıyla 6.6.2006 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Yasa'nın 8. maddesinde her türlü atık veartığın neden olacağı kirlilikten söz edildiği halde itiraz konusu kuralın,deniz, göl ve akarsuların kirletilmesi halinde idarî para cezalarınınbelirlenmesinde kirliliğe neden olan deniz araçlarının gros ton büyüklükleriniesas aldığı, kirlilik miktarının geminin gros tonuna bağlı olmadığı, kirliliğindenize yapacağı etki bakımından değerlendirilerek fiilin ağırlığına göre paracezası miktarının belirlenmesi gerekirken, kirliliğin geminin büyüklüğünebağlanmasının sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığındanAnayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2872 sayılı Yasa'nın 22. maddesinde, bütün sahillerimizde,karasularımız ile iç sularımız olan Marmara Denizi, İstanbul ve Çanakkaleboğazlarında, liman ve körfezlerimiz, tabii ve suni göllerimiz ileakarsularımızda bu Yasa'nın 8. maddesinin birinci fıkrasındaki kirletmeyasağına uymayan gemiler ile diğer deniz araçlarına verilecek idarî paracezaları öngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukdevleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygunolan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
Yasa'nın 8. maddesinin birinci fıkrasında'Her türlü atık veartığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenenstandartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcıortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerdebulunmak yasaktır'denilmektedir.
İtiraz konusu kuralda, deniz, göl ve akarsuları kirleten gemi vedeniz araçlarına verilecek idarî para cezalarında, deniz aracının cinsi vekirletmenin türü temel alınarak, bu araçların kirletme kapasiteleriylebağlantılı olan gros ton büyüklüklerine göre kademelendirmeye gidilerek belirliölçütler öngörülmüştür.
Deniz, göl ve akarsularda gemi ve deniz araçlarından kaynaklanançevre kirliliğinin belirlenebilmesinde, kirliliğe neden olan maddeninniteliğine göre suyun içerisinde hızla yayılması ve ortamın özelliklerindenkaynaklanan zorluklar bulunmaktadır. İtiraz konusu kural kapsamındaki bir denizaracının neden olduğu deniz kirliliğinin, deniz canlılarına ve deniz dibineverdiği zararın, ekolojik dengenin maruz kaldığı mevcut ve gelecekteki olumsuzetkilerinin günümüzde tam olarak belirlenebilmesi olanaklı değildir.
İtiraz konusu kuralda'kirletme'ölçütünün esas alınmamışolmasının, idarî para cezası öngörülen deniz araçlarının doğası gereği, deniz,göl ve akarsularda meydana gelen kirletmenin neden olduğu zararın tam olaraktespit edilememesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde Anayasa'yave ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suçsayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü, cezayı ağırlaştırıcıve hafifletici nedenlerin belirlenmesi gibi konularda yasakoyucunun takdiryetkisi bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, deniz, göl ve akarsuların deniz araçlarıtarafından kirletilmesi halinde öngörülen idarî para cezalarının yasa koyucununtakdir alanı içerisinde belirlenmesinde itiraz konusu kuralda esas alınanölçütlerde Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık görülmemiştir. İtirazın reddigerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 22. maddesininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 18.6.2009 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ