ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/94
Karar Sayısı : 2009/92
Karar Günü : 25.6.2009
R.G. Tarih-Sayı:10.11.2009-27402
İPTAL DAVASINI AÇAN :Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri Kemal ANADOL, Kemal KILIÇDAROĞLU ve 113 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU :21.3.2006 günlü, 5473 sayılıDeğişik Adlar Altında İlave Ödemesi Bulunmayan Memurlara ve SözleşmeliPersonele Ek Ödeme Yapılması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1. maddesiyle 27.6.1989 günlü, 375sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek Madde 4'ün birinci fıkrasınınAnayasa'nın 2., 10., 11. ve 90. maddelerine aykırılığı savıyla iptali veyürürlüğünün durdurulması istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
21.3.2006 günlü, 5473 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle 27.6.1989günlü, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen iptali istenen fıkranınyer aldığı ek 4. madde şöyledir:
'25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri SendikalarıKanunu hükümleri uyarınca kamu görevlileri sendikasına üye olup, kendisindenüyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine, anılan kesintinin yapıldığı her ayiçin 5 YTL tutarında sendika ödeneği verilir.
Bu ödeme, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabitutulmaz ve ilgili mevzuatı uyarınca ödenmekte olan zam, tazminat, ödenek,döner sermaye payı, ikramiye, ücret ve her ne ad altında olursa olsun benzeriödemelerin hesabında dikkate alınmaz.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın2., 10., 11. ve 90. maddelerinedayanılmış,51. maddesi ise ilgili görülmüştür.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, MustafaYILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 27.6.2006 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ
21.3.2006 günlü, 5473 sayılı Değişik Adlar Altında İlave ÖdemesiBulunmayan Memurlara ve Sözleşmeli Personele Ek Ödeme Yapılması İle Bazı Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1.maddesiyle 27.6.1989 günlü, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen EkMadde 4'ün birinci fıkrasının yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşullarıoluşmadığından reddine 27.6.2006 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen Yasakuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Dava dilekçesinde, kamu görevlileri sendikası üyesi olan personelesendika aidatlarından kaynaklanan kayıplarını telafi amacıyla aylık 5 YTL eködeme yapılmasının, demokratik ilkeler ile Uluslarasası Çalışma Örgütünün 98 ve151 sayılı Sözleşmelerine ve dolayısıyla Anayasa'nın 90. maddesine aykırıolduğu, kamu görevlileri örgütlerinin kamu makamlarından tamamen bağımsızolması gerekirken itiraz konusu kuralla kamu işvereninin mali yolla sendikalaramüdahalesinin önünün açıldığı, sendika üyesi olan kamu görevlilerininmaaşlarındaki farklılığa bağlı olarak ödedikleri üyelik aidat miktarlarınınfarklı olmasına rağmen sendikalı tüm kamu görevlilerine aynı tutarda sendikaödeneği verilmesinin aynı sendikaya üye olanlar arasında avantaj vedezavantajlı bir durum ortaya çıkmasına neden olduğu ve eşitlik ilkesiylebağdaşmadığı, Anayasa'ya aykırı bir hükmün hukuk devleti, Anayasa'nın üstünlüğüve bağlayıcılığı ilkelerine de aykırılık oluşturacağı belirtilerek, kuralınAnayasa'nın 2., 10., 11. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanunhükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusundailgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılıkincelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 51. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır.
İptali istenilen kuralla, Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunuhükümleri uyarınca kamu görevlileri sendikasına üye olan ve kendisinden üyeliködentisi kesilen kamu görevlilerine, anılan kesintinin yapıldığı her ay için 5YTL tutarında sendika ödeneği verilmesi öngörülmektedir.
Anayasa'nın 'Sendika kurma hakkı' başlıklı 51. maddesinin birincifıkrasında,'Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde,ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için öncedenizin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olmave üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üyeolmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.'hükmüne yer verilmiş,altıncıfıkrasında da'Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim veişleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırıolamaz.'denilmiştir.
Çalışanların ve işverenlerin, belirli bir işkolunda, ortakekonomik ve toplumsal çıkarlarını korumak ve geliştirmek amacıyla kurduklarısendikalar, demokratik sosyal hukuk devletinin vazgeçilmez ögelerinden birinioluşturmaktadır.
Sendikaların görevlerini yerine getirmeleri ve sendikal haklarınkullanılması, sendikaların bağımsız olmalarını gerekli kılar. Sendikalarınbağımsızlıklarını korumaları ve amaçlarını gerçekleştirmeye yönelik eylemlerinisürdürmeleri de temelde üyelik ödentilerinden oluşan yeterli düzeydegelirlerinin bulunmasına bağlıdır.
Sendikaya üye olan kişiler tarafından ödenen üyelik ödentileri,kollektif haklardan olan sendikal haklara ilişkin faaliyette bulunma konusundaüyelerin iradesini yansıtmakta ve sendikalar ile üyeleri arasındaki ilişkinintemelini oluşturmaktadır. Anayasa'nın 51. maddesinde yer alan hiç kimseninsendikalara üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı hükmü,sendikalara üyeliğin gönüllülük esasına dayanmasını ifade etmekte ve buçerçevede üyelik ödentileri de isteğe bağlı bu birlikteliğin demokratikzeminini oluşturmaktadır.
Kamu görevlileri sendikasına üye olan kamu görevlilerine,kendilerinden üyelik ödentisi kesintisi yapılan her ay için belirli bir tutardasendika ödeneği verilmesini öngören dava konusu kural, sendikalar ile üyeleriarasında olması gereken ilişkinin mahiyetini ve buna bağlı olarak sendikalarınfaaliyetlerinin demokratikliğini olumsuz etkileyecek niteliktedir. Üyelerinödemesi gereken ödentilerin, sendika ödeneği adı altında sendika üyesi kamugörevlilerine Devlet tarafından verilmesi ve bu suretle sendikaların gelir eldeetmeleri, sendikalara ve üyelerinin gönüllülük esasına dayalı katılımlarınamüdahale anlamını taşımakta ve sendikaların bağımsızlığı ilkesine aykırıbulunmaktadır.
Uluslararası Çalışma Örgütünün 98 ve 151 sayılı Sözleşmelerinde desendikalara müdahale yasaklanmıştır.
Teşkilatlanma ve Kollektif Müzakere Hakkı PrensiplerininUygulanmasına İlişkin 98 sayılı Uluslararası Çalışma Sözleşmesi'nin 2.maddesinde;
'1- İşçi ve işveren teşekkülleri, gerek doğrudan doğruya, gerekmümesilleri veya üyeleri vasıtasıyle, birbirlerinin kuruluşları, işleyişleri veidarelerine müdahalede bulunmalarına karşı gerekli surette himayeedileceklerdir.
2- Bilhassa işçi teşekküllerini bir işverenin veya bir işverenteşekkülünün kontrolüne tabi kılmaya, bir işverenin veya bir işverenteşekkülünün kendi nüfuzu altına alınmış işçi teşekkülleri ihdasını tahriketmeye veya işçi teşekküllerini mali yollarla veya başka bir şekildedesteklemeye matuf tedbirler, bu maddedeki manasıyle müdahale hareketlerindensayılır.',
Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdamKoşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 sayılı Sözleşme'nin 5.maddesinde de;
'1- Kamu görevlileri örgütleri, kamu makamlarından tamamenbağımsız olacaklardır.
2- Kamu görevlileri örgütleri kuruluş, işleyiş veya yönetimlerindekamu makamlarının her türlü müdahalesine karşı yeterli korumadanyararlanacaklardır.
3- Bir kamu makamının tahakkümü altında kamu görevlileriörgütlerinin kuruluşunu geliştirmeye veya kamu görevlileri örgütlerini bir kamumakamının kontrolü altında tutmak amacıyla mali veya diğer biçimlerdedesteklemeye yönelik önlemler bu madde bakımından müdahaleci faaliyetler olarakkabul edilecektir.'
hükümleri yer almaktadır.
TBMM tarafından onaylanmış olan bu uluslararası sözleşmeler ileAnayasa'nın 51. maddesinde benimsenen ilkelerin, öz yönünden bir farklılıkiçermediği görülmektedir.
Kamu görevlileri sendikasına üye olan kamu görevlilerine,kendilerinden üyelik ödentisi kesintisi yapılan her ay için belirli bir tutardasendika ödeneği verilmesi, dolaylı yoldan sendikalara ve üyelerinin gönüllülükesasına dayalı katılımlarına müdahale anlamı taşıdığından, Anayasa'nın 51.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 51. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 90. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
21.3.2006 günlü, 5473 sayılı Değişik Adlar Altında İlave ÖdemesiBulunmayan Memurlara ve Sözleşmeli Personele Ek Ödeme Yapılması ile Bazı Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1.maddesiyle 27.6.1989 günlü, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen EkMadde 4'ün birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 25.6.2009gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ