ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2006/98
Karar Sayısı : 2006/75
Karar Günü : 29.6.2006
R.G. Tarih-Sayı :07.11.2006-26339
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 2. Vergi Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 27.10.1999 günlü, 4458sayılı Gümrük Kanunu'nun 198. maddesinin (1) numaralı fıkrasının, “69 uncumadde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yapılan kontrol ve denetlemelersonucunda hiç alınmadığı veya noksan alındığı belirlenen gümrük vergileri ileişlemleri daha sonra yapılmak üzere teslim edilen eşyaya ilişkin gümrükvergilerinin, yükümlüye tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içindeödenmesi zorunludur” biçimindeki birinci paragrafının, Anayasa'nın 2., 10. ve36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulmasıistemidir.
I- OLAY
TIR karnesi sahibince ödenmesi gereken, ancak tahsili mümkünolamayan gümrük vergi ve resimlerinin, “TIR Karneleri Himayesinde UluslararasıEşya Taşınmasına Dair Gümrük Sözleşmesi” gereğince kefil kuruluş olarak TürkiyeOdalar ve Borsalar Birliği'nden tahsili için düzenlenen ödeme emrinin iptalineilişkin davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 198. maddesinin(1) numaralı fıkrasının itiraz konusu birinci paragrafı şöyledir:
“MADDE 198.- 1. 69 uncu madde hükümleri saklıkalmak kaydıyla, yapılan kontrol ve denetlemeler sonucunda hiç alınmadığı veyanoksan alındığı belirlenen gümrük vergileri ile işlemleri daha sonra yapılmaküzere teslim edilen eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin, yükümlüye tebliğedildiği tarihten itibaren on gün içinde ödenmesi zorunludur.”
B- İlgili Sözleşme Kuralları
244 sayılı Yasa'nın 3. ve 5. maddelerine göre, 16.1.1985 günlü,85/8993 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanan “TIR Karneleri HimayesindeUluslararası Eşya Taşınmasına Dair Gümrük Sözleşmesi”nin ilgili görülen 8.maddesinin (1) ve (7) numaralı fıkraları ile 11. maddesinin (2) ve (3) numaralıfıkraları şöyledir:
“MADDE 8- 1. TIR işlemleri ile ilgili olarakbir yolsuzluğun tesbit edildiği ülkedeki gümrük kanunlarına ve yönetmeliklerinegöre ödenmesi gereken ithal veya ihraç vergi ve resimleri ile bunlara ilişkingecikme faizlerini kefil kuruluş öder. Kuruluş, yukarıda zikredilen şahıslardantahsil edilecek paraların ödenmesinden, bu şahıslarla müştereken vemüteselsilen mesuldür.”
“7. Bu maddenin birinci ve ikinci paragraflarında anılan tutarlarınödenmesi gerekli hale geldiğinde, yetkili makamlar, mümkün olduğu ölçüde, kefilkuruluşdan ödeme isteğinde bulunmadan önce doğrudan doğruya sorumlu kişi veyakişilere başvururlar.”
“MADDE 11- 2. 8 inci maddenin birinci veikinci fıkralarında sözü edilen para tutarlarının ödenmesi talebi, karneninibra edilmediği, şartlı ibra edildiği veya ibra belgesinin usulsüz veya hileyolu ile temin edilmiş olduğu, kefil kuruluşa bildirildikten itibaren en az üçay sonra ve en geç iki yıl içinde bu kuruluşa yapılır. Bununla beraber,yukarıda belirtilen iki yıllık süre içinde dava konusu yapılmış olan hallerdeödeme talebi, mahkeme kararının kabili infaz haline geldiği tarihten itibarenbir yıl içinde yapılır.”
“3. Kefil kuruluş bu ödemeleri, ödeme talebi tarihinden itibarenüç ay içinde yapar. Ödeme talebinin yapıldığı tarihten itibaren iki yıl içindesöz konusu taşıma işlemi ile ilgili olarak herhangi bir yolsuzluk yapılmadığıGümrük makamlarını tatmin edecek şekilde ispat edildiği takdirde, ödenenparalar kuruluşa iade edilir.”
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itirazkonusu ve ilgili görülen kurallar ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmışve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın odavada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekikurallardır.
Bakılmakta olan davada, TIR karnesiyle Türkiye'ye girişi yapılan,ancak çıkışı yapılmayan malların gümrük kontrolleri sırasında tespit edilengümrük vergi ve resimlerinin, vergi borcunun asıl yükümlüsü olan TIR karnesisahibinden tahsil edilememesi sonucunda, 244 sayılı MilletlerarasıAndlaşmaların Yapılması, Yürürlüğü ve Yayınlanması ile Bazı AndlaşmalarınYapılması İçin Bakanlar Kurulu'na Yetki Verilmesi Hakkında Kanun'a dayanılarak16.1.1985 günlü, 85/8993 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanan ve31.3.1985 günlü, 18711 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan “TIR KarneleriHimayesinde Uluslararası Eşya Taşınmasına Dair Gümrük Sözleşmesi” (TIRSözleşmesi) hükümlerine dayanılarak, “müştereken ve müteselsilen” sorumlu kefilsıfatıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'ne (TOBB) başvurulmuş ve Kuruluşadına 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre ödeme emri düzenlenmiştir. İşlemin, TIRkarnesinden değil, teslim tesellüm (boşaltma) tutanağında sahteciliktenkaynaklandığı, bu konuda gümrük memurlarının da sorumluluklarının bulunduğu vebu konudaki davanın sürdüğü, bu nedenlerle de TOBB'nin sorumluluğunagidilemeyeceği, bir sorumluluk yüklenmesi durumunda ise Gümrük Kanunu'nundabelirtilen sürelerin değil TIR Sözleşmesinde belirtilen sürelerin uygulanmasıgerektiği ileri sürülerek TOBB adına, 6183 sayılı Yasa hükümlerine göredüzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle dava açılmıştır.
Türkiye'de kefil kuruluş olma ve TIR karnelerini verme yetkisi3.5.1985 günlü, 85/9449 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile TOBB'ye tanınmıştır.TOBB'nin, kefil kuruluş sıfatıyla vergi ödeme yükümlülüğü, TIR Sözleşmesihükümlerinden doğmaktadır.
İtiraz konusu kuralla, yapılan kontrol ve denetlemeler sonucundahiç alınmadığı veya noksan alındığı belirlenen gümrük vergileri ile işlemleridaha sonra yapılmak üzere teslim edilen eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin,yükümlüye tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içinde ödenmesi zorunluluğugetirilmiştir.
TIR Sözleşmesi'nin 8. maddesinde sözü edilen para tutarlarınınödenmesi talebinin, kefil kuruluş sıfatıyla davacı kuruluşa bildirilmesinde,aynı Sözleşme'nin 11. maddesinde belirtilen bildirim ve ödemeye ilişkin özel süreleruygulanacağından, 4458 sayılı Yasa'nın 198. maddesinin (1) numaralı fıkrasınınitiraz konusu birinci paragrafı, davada uygulanacak kural değildir.
Bu nedenlerle, başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddigerekir.
Şevket APALAK bu görüşe katılmamıştır.
V- SONUÇ
27.10.1999 günlü, 4458 sayılı “Gümrük Kanunu”nun 198. maddesinin(1) numaralı fıkrasının “69 uncu madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yapılankontrol ve denetlemeler sonucunda hiç alınmadığı veya noksan alındığıbelirlenen gümrük vergileri ile işlemleri daha sonra yapılmak üzere teslimedilen eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin, yükümlüye tebliğ edildiği tarihtenitibaren on gün içinde ödenmesi zorunludur” biçimindeki birinci paragrafının,itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanmaolanağı bulunmadığından, bu paragrafa ilişkin başvurunun Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Şevket APALAK'ın karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA, 29.6.2006 gününde karar verildi.
Başkan
Tülay TUĞCU
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
AZLIKOYU
İtiraza konu yasal kural 27.10.1999 günlü ve 4458 sayılı GümrükKanunu içinde yer almaktadır. Uygulanacak anayasal kural irdelenmesine etkenolan uluslararası sözleşme ise 1985 tarihlidir. Anılan sözleşme yasaniteliğinde olsa da, daha sonra yürürlüğe giren itiraza konu Yasa maddesininönceki sözleşmenin geçerliliğini etkilediği açıktır.
Öte yandan, Gümrük Kanunu kimi maddelerinde uluslararası sözleşmekurallarından söz edilirken, itiraza konu kuralda bir değini yer almamıştır.
Belirtilen durum yanında; “kefil” veya “asıl” vergi yükümlülüklerikonusunda, yerli veya yabancı ayrımı yapılmaksızın aynı kuralın öngörülmesindeyatan amaç ve istenç gözönünde tutulmalıdır. Kamu alacağının öncesi vesonrasında, yükümlülerin sıfat ve kimlikleri yönünden bir ayrıma Anayasa'nıneşitlik kuralı ile vergi ödevine ilişkin ilkeleri engeldir.
Öte yandan, adil yargılanma hakkı ile ilgili uluslararası sözleşmekuralları gözetildiğinde, dava açma süresiyle de ilinti kurulabilecek ve osüreyi etkileyebilecek olan itiraza konu kuralın, hak arama özgürlüğününyansıdığı yargılama usulü yasaları kapsamında yer buluşu, itiraza konu kuralınkararda ele alınan sözleşmeyle karşılaştırılması yoluna gidilmemesinin ayrıgerekçesi olmalıdır.
Bu bakımdan, 1985 tarihli sözleşmenin, Anayasa'da düzenlenen“vergi ödevi” kapsamındaki vergiye ilişkin ödeme süreleri, kamu alacağınınkesinleşmesi ve kamu gücü kullanılarak ödettirilmesi aşamaları yönünden,sözleşmeden çok sonra yürürlüğe giren, itiraza konu kuralı ortadankaldırmadığı, böylelikle uygulanacak yasal metnin varolduğu gerekçesiyle kararakarşıyım.
Üye
Şevket APALAK