ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/36
Karar Sayısı : 2010/6
Karar Günü : 14.1.2010
R.G. Tarih-Sayı :19.03.2010-27526
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 8. İcraMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 9.6.1932 günlü, 2004sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 9.11.1988 günlü, 3494 sayılı Yasa'nın 4.maddesiyle eklenen 68/b maddesinin, 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 18.maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının birinci tümcesinin Anayasa'nın2., 10., 11. ve 48. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Kredi kartı sözleşmesinden kaynaklanan borcunu ödemeyen borçluhakkında alacaklı bankanın icra mahkemesine açmış olduğu itirazın kaldırılmasıdavasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu tümceyi de içeren 9.6.1932günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 9.11.1988 günlü, 3494 sayılıYasa'nın 4. maddesiyle eklenen ve 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 18.maddesiyle değiştirilen 68/b maddesi şöyledir:
'Borçlu cari hesap veya kısa, orta, uzunvadeli kredi şeklinde işleyen kredilerde itirazın kesin olarak kaldırılması:
Madde 68/b - (Ek madde: 09/11/1988 - 3494/4md.)
Borçlu cari hesap veya kısa, orta, uzunvadeli kredi şeklinde işleyen kredilerde krediyi kullandıran taraf, krediyikullanan tarafın kredi sözleşmesinde belirttiği adresine, borçlu cari hesapsözleşmesinde belirtilen dönemleri veya kısa, orta, uzun vadeli kredisözleşmelerinde yazılı faiz tahakkuk dönemlerini takip eden onbeş gün içindebir hesap özetini noter aracılığı ile göndermek zorundadır. (Değişik son cümle:17/7/2003-4949/18 md.) Sözleşmede gösterilen adresin değiştirilmesi, yurtiçinde bir adresin noter aracılığıyla krediyi kullandıran tarafa bildirilmesihâlinde sonuç doğurur; yeni adresin bu şekilde bildirilmemesi hâlinde hesapözetinin eski adrese ulaştığı tarih tebliğ tarihi sayılır.
Süresi içinde gönderilen hesap özetininmuhtevasına, alındığından itibaren bir ay içinde itiraz etmeyen krediyikullanan taraf, hesap özetinin gerçeğe aykırılığını ancak borcunu ödediktensonra dava edebilir.
Kredi sözleşmeleri ve bunlarla ilgilisüresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri ile ihtarnameler ve krediyi kullandırantarafından usulüne uygun düzenlenmiş diğer belge ve makbuzlar bu Kanunun 68inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgelerden sayılırlar. Krediyi kullanan taraf, itiraz etmediği hesapözetinin dayandığı belgelerde kendisine izafe edilen imzayı kabul etmişsayılır. Bu hüküm bu Kanunun 150/a maddesinin söz konusu olduğu hallerde deaynen uygulanır.
(Ek fıkra: 17/7/2003-4949/18 md.) Krediyikullanan tarafın kredi hesabının kesilmesine veya borcun ödenmesine ilişkinihtarname içeriğine itiraz etmiş olması, kredi hesabının kesilmesi ve borcunödenmesine ilişkin ihtarnameden önce tebliğ edilen ve itiraz edilmeyerekkesinleşmiş bulunan faiz tahakkuk dönemlerine ilişkin hesap özetlerininmuhtevasına itiraz edilmemiş olmasının sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Budurumda, önceki dönemlere ilişkin kesinleşmiş hesap özetleri hakkında ikincifıkra hükümleri uygulanır.'
B- İlgili Yasa Kuralı
9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflasKanunu'na 18.2.1965 günlü, 538 sayılı Yasa'nın 38. maddesiyle eklenen ve17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 16. maddesiyle değiştirilen 68.maddenin ilgili görülen birincifıkrası şöyledir:
'(Değişik birinci fıkra: 17/7/2003-4949/16md.) Talebine itiraz edilen alacaklının takibi, imzası ikrar veya noterlikçetasdik edilen borç ikrarını içeren bir senede yahut resmî dairelerin veyayetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuzveya belgeye müstenitse, alacaklı itirazın kendisine tebliği tarihindenitibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu süre içerisindeitirazın kaldırılması istenilmediği takdirde yeniden ilâmsız takip yapılamaz.'
C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 48. maddelerinedayanılmış, 167. maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca TülayTUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve OsmanAlifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 11.4.2007 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasakuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, bankalarlehine ayrıcalıklı düzenleme getirilerek imtiyaz tanındığı, sözleşmenin diğertarafını oluşturan tüketicinin zayıf konumda olduğu ve tüketici lehinegetirilen anayasal korumanın bertaraf edildiği belirtilerek itirazkonusu kuralın Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanunhükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusundailgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılıkincelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 167. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır.
İtiraz konusu kuralda, kredisözleşmeleri ve bunlarla ilgili süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri ileihtarnameler ve krediyi kullandıran tarafından usulüne uygun düzenlenmişdiğer belge ve makbuzların, Yasa'nın 68. maddesinin birinci fıkrasındagösterilen belgelerden sayılacağı belirtilmiştir.
Yasa'nın 'İtirazın Kesin Olarak Kaldırılması' başlıklı 68.maddesinin birinci fıkrasında ise talebine itiraz edilen alacaklının takibi,imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senede yahutresmi dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göreverdikleri bir makbuz veya belgeye müstenitse alacaklının itirazın kendisinetebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasınıisteyebileceği ve bu süre içerisinde itirazın kaldırılmasını istemediğitakdirde yeniden ilamsız takip yapılamayacağı öngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasalarınüstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nınbulunduğu bilincinde olan devlettir.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksaleşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunankişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısındaayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynıdurumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısındaeşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynıkurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki özellikler,kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz.
Anayasa'nın 48. maddesinde, 'Herkes, dilediği alandaçalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlarauygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacaktedbirleri alır.' ; 167. maddesinin birinci fıkrasında, 'Devlet,para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenliişlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır.' kurallarına yerverilmiştir.
Türkiye'de kurulu mevduat, katılım, kalkınma ve yatırım bankaları,yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubeleri, finansalholding şirketleri, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım BankalarıBirliği, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Tasarruf Mevduatı SigortaFonu ve bunların faaliyetlerini düzenleyen 5411 sayılı Yasa, aynı zamanda krediaçma, kredi kullandırma ve kredi sınırlarını düzenleyerek kredi kuruluşu olanbankaların tüm kredi faaliyetlerini kapsamı içine almaktadır.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 3. maddesinde kredi kuruluşunun,mevduat bankalarını ve katılım bankalarını; bankanın, mevduat bankaları vekatılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarını; mevduat bankasının, buYasaya göre kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmek ve kredi kullandırmakesas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bunitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini; katılım bankasının, bu Yasayagöre özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmakesas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bunitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini; kalkınma ve yatırımbankasının ise bu Yasaya göre mevduat veya katılım fonu kabul etme dışında,kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren ve/veya özel kanunlarlakendilerine verilen görevleri yerine getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulubu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini ifade ettiğibelirtilmiştir.
Para, kredi ve sermaye politikalarının oluşmasında ve saptanmışpolitikaların uygulanmasında Devlet'in önemli görevleri bulunmaktadır. Paraikrazı işleriyle uğraşan, mevduat kabul eden, sermaye teşekkülüne hizmet edenbankaların, ülke ekonomisinin hassas kesimi olan kredi piyasasında faaliyetgöstermeleri nedeniyle bunların alacaklarının korunması ile ilgili olarak özeldüzenlemeler getirilebileceğinden bunlarla aynı konumda olmayan bankalardışındaki diğer alacaklılar ya da borçlular arasında eşitlik karşılaştırmasıyapılamaz.
Öte yandan Devlet, tasarrufları korumak ve biriken tasarruflarınmilli ekonominin gereklerine göre kullanılmalarını sağlamakla görevli olup, bugörevini yerine getirebilmek için para ve kredi piyasalarını düzenleme vedenetleme gereksinimi duyabilir ya da bu sistemi yönlendirebilir. Devletinekonomik görevlerini ve amaçlarını gerçekleştirmek için, ulusal ekonominingereklerine uygun olarak kimi düzenlemeler getirmek, bunları değiştirmek vekaldırmak anayasal sınırlar içinde yasakoyucunun yetkisindedir.
Kuralın, finansal piyasalarda güven ve istikrarın sağlanmasına,kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışmasına, tasarruf sahiplerinin hak vemenfaatlerinin korunmasına ve etkin, sağlıklı ve büyüyen bir mali sisteminoluşturulması amacına yönelik olduğu anlaşıldığından, Anayasa'nın hukuk devletiilkesine aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 10., 48.ve 167. maddelerine aykırı değildir. İtiraz isteminin reddi gerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 11. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 9.11.1988günlü, 3494 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle eklenen 68/b maddesinin, 17.7.2003günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 18. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasınınbirinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 14.1.2010gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ