ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/38
Karar Sayısı : 2010/76
Karar Günü : 3.6.2010
R.G. Tarih-Sayı :30.10.2010-27744
İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük MilletMeclisi üyeleri Kemal ANADOL, Haluk KOÇ ile birlikte 120 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : 8.2.2007 günlü, 5580sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5. maddesinin (b) bendinin (1) ve (5)numaralı alt bentlerinin, Anayasanın Başlangıç'ı ile 2. ve 11. maddelerineaykırılığı savıyla iptalleri ve yürürlüklerinin durdurulması istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5.maddesinin (b) bendinin dava konusu (1) ve (5) numaralı alt bentlerini içerenkuralı şöyledir:
'Milletlerarası özel öğretim kurumları, yabancı okullar ve azınlıkokulları
MADDE 5- Milletlerarası özel öğretim kurumları, yabancı okullar veazınlık okullarına ilişkin esaslar aşağıda belirtilmiştir.
a) Milletlerarası özel öğretim kurumları:
1) Yalnız yabancı uyruklu öğrencilerin devam edebilecekleri yükseköğretim dışındaki milletlerarası özel öğretim kurumu; yabancı uyruklu gerçek vetüzel kişiler tarafından veya Türk vatandaşlarıyla ortaklık yolu ile 4875sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu çerçevesinde Bakanlar Kurulununizniyle açılabilir. Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuktüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler dekendi adlarına aynı amaçla milletlerarası mahiyette özel öğretim kurumuaçabilir.
2) Bu öğretim kurumlarında; Türk Devletinin ülkesi ve milletiylebölünmez bütünlüğüne, güvenliğine ve menfaatlerine aykırı, Türk Milletininmillî, ahlâkî, insanî, manevî ve kültürel değerleri aleyhinde eğitim-öğretimyapılamaz.
3) Bu kurumlarda öğretim programları, eğitim-öğretim faaliyetlerive diğer hususlarla ilgili işlemler, kurum yönetimince hazırlanan ve Bakanlıkçaonaylanan esaslara göre yürütülür.
4) Bu konularda Bakanlığın denetim hakkı saklıdır.
b) Yabancı okullar:
1) Bakanlar Kurulunun izni ile yeni arazi edinebilir vekapasitelerini en fazla beş misline kadar artırabilir.
2) Üzerinde kuruldukları araziler genişletilmemek şartı veBakanlığın izni ile mevcut arazi üzerindeki bina, öğrenci ve donanımkapasitelerini en çok bir mislini geçmemek üzere artırabilir veyayenileyebilir.
3) Mevcut binalarında ihtiyaç halinde valiliğin izni ile tadilatyapabilir.
4) Bu bentte belirtilenler dışında, yabancı okulların; binalarıgenişletilemez, şubeleri açılamaz, mevcut binalarının yerine kaim olmak üzereyeniden binalar inşa edilemez. Bu amaçla herhangi bir mülk edinilemez veyakiralanamaz.
5) Yabancı okulların taşınmaz malları, kurucularının veyayetkililerinin önerisi ile Bakanlığa ya da kuruluş amaçları eğitim vermek olan 4721sayılı Türk Medeni Kanununa göre kurulan vakıflara devredilebilir. Devredilenbu kurumların yönetim, eğitim-öğretim özellikleri dikkate alınarak korunmasıyararlı görülenler Bakanlıkça tespit edilir.
c) Azınlık okulları:
1) 23/8/1923 tarihli ve 340 sayılı Kanuna bağlı Antlaşmanın 40 ve41 inci maddeleriyle ilgisi bulunan okulların özellik göstermesi gerekenhususları yönetmelikle tespit edilir. Bu yönetmelik, ilgili ülkelerin bukonulardaki mütekabil mevzuat ve uygulamaları dikkate alınmak suretiylehazırlanır. Yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda resmî okullar mevzuatıuygulanır. Bu okullarda yalnız kendi azınlığına mensup Türkiye Cumhuriyetivatandaşlarının çocukları okuyabilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2. ve 11.maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımlarıyla 11.4.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğüdurdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra kararabağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Dava dilekçesinde, iptali istenilen kurallarla yabancı okullaraTürkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının edinimine açık olan bölgelerde taşınmaz maledinmek ve edindikleri taşınmazları kuruluş amaçları eğitim vermek olan 4721sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre kurulan vakıflara devretmek olanağıtanınırken karşılıklılık koşulunun aranmadığı, bu nedenle de Anayasa'nın Başlangıç'ıile 2. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu kurallarda, yabancı okulların Bakanlar Kurulu izni ileyeni arazi edinebilecekleri ve kapasitelerini en fazla beş misline kadarartırabilecekleri, bu okulların taşınmaz mallarının, kurucularının veyayetkililerinin önerisiyle Milli Eğitim Bakanlığı'na veya kuruluş amaçlarıeğitim vermek olan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre kurulan vakıflaradevredilebileceği, devredilen kurumların yönetim, eğitim ve öğretim özellikleridikkate alınarak korunması yararlı görülenlerinin ise Bakanlıkça tespitedileceği öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasakoyucu, Anayasakurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisinesahiptir.
Anayasa'nın 'Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi' başlıklı42. maddesinde, kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağıbelirtildikten sonra, eğitim ve öğretimin Devletin gözetim ve denetimi altındayapılacağı, özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esasların kanunladüzenleneceği, eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim,öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetlerin yürütüleceğihükme bağlanarak, eğitim ve öğretim kurumlarının faaliyet alanları 'eğitim,öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler' olarak belirlenmiştir.
Yabancı okullar, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ile buKanun'da hüküm bulunmayan hususlarda resmi öğretim kurumlarında uygulananmevzuata tabi olup, diğer bütün okullar gibi faaliyetlerini Milli EğitimBakanlığı'nın denetim ve gözetiminde yürütmektedirler.
20.2.2008 günlü ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu, vakıflarıntaşınmaz mal edinebilmelerini ve taşınmaz mallar üzerinde tasarruftabulunabilmelerini yasaklamamış, ancak kurucularının çoğunluğu yabancı uyrukluolan vakıfların taşınmaz mal edinmeleri durumunda 2644 sayılı Tapu Kanunu'nunyabancıların taşınmaz mal edinimini düzenleyen 35. maddesinin uygulanacağınıöngörmüştür.
Vakıflar Kanunu'nun 3. maddesinde, vakıfların 'mazbut,mülhak, cemaat, esnaf ve yeni vakıf'ları, yeni vakıfların da 4721 sayılıTürk Medeni Kanunu'na göre kurulan vakıfları ifade ettiği belirtildiktensonra, 'Yeni vakıfların kuruluşu, mal varlığı, şube ve temsilcilikleri' başlıklı5. maddesinin birinci fıkrasında yeni vakıfların Türk Medeni Kanunu hükümlerinegöre kurulacağı ve faaliyet göstereceği, beşinci fıkrasında da yabancıların,Türkiye'de, hukuki ve fiili mütekabiliyet esasına göre yeni vakıfkurabilecekleri belirtilmiştir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 101.maddesinde de, Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasa'nıntemel ilkelerine, hukuka, ahlaka, milli birliğe ve milli menfaatlere aykırıveya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıfkurulamayacağı öngörülmüştür.
Buna göre, yabancı okulların taşınmaz mallarının, kurucularınınveya yetkililerinin önerisi ile kuralda öngörülen 4721 sayılı Türk MedeniKanunu'na göre kurulan vakıflara devredilebilmesi için vakfın öncelikle, hukukive fiili mütekabiliyet esasına göre kurulmuş bir vakıf olması ve kuruluşamacının eğitim vermek olması gerekmektedir. Öte yandan, devredilen bukurumların yönetim, eğitim ve öğretim özellikleri dikkate alınarak korunmasıyararlı görülenleri Milli Eğitim Bakanlığı'nca belirlenecektir.
Bu nedenle, yabancı okulların taşınmaz mallarının, Milli EğitimBakanlığı'na veya eğitim vermek amacıyla kurulmuş ve kuruluşu mütekabiliyetesasına dayanan yeni vakıflara devredilebilmesine ilişkin kuralda ayrıcamütekabiliyet ilkesine yer verilmemesinde Anayasa'ya aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'ya aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5.maddesinin (b) bendinin (1) ve (5) numaralı alt bentlerine yönelik iptalistemi, 3.6.2010 günlü, E. 2007/38, K. 2010/76 sayılı kararla reddedildiğinden,bu alt bentlere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 3.6.2010gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- SONUÇ
8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5.maddesinin (b) bendinin (1) ve (5) numaralı alt bentlerinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 3.6.2010 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU