Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2007/39, K.2007/53 Sayılı Karar - 19/04/2007

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

 

EsasSayısı : 2007/39

KararSayısı: 2007/53          

Karar Günü : 19.4.2007

Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 29.12.2007 - 26741

 

İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet MeclisiÜyeleri Kemal ANADOL ve Haluk KOÇ ile 118 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 10.3.2007 günlü,26458 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5594 sayılı Büyükşehir BelediyesiKanunu, Belediye Kanunu, İl Özel İdaresi Kanunu Ve Mahalli İdare BirlikleriKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 2. maddesiyle 3.7.2005 günlü,5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 12. maddesine ikinci fıkrasından sonra gelmeküzere eklenen ilk fıkranın birinci tümcesinin "... mevcutplanlarda yapılması gereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması katılınacak belediyeninuygun görüşü alınarak yapılır." bölümü ile "Uygun görüş verilmeyenplan değişiklikleri yapılamaz." biçimindeki ikinci tümcesinin,Anayasa'nın 2., 6., 11. ve 127. maddelerine aykırılığı savıyla iptallerineve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir. 

II- YASA METİNLERİ

A - İptali İstenilen Yasa Kuralları

6.3.2007 günlü, 5594 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, BelediyeKanunu, İl Özel İdaresi Kanunu Ve Mahalli İdare Birlikleri Kanununda DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun'un, iptali istenilen bölümleri de içeren 2. maddesişöyledir:

" ... 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı BelediyeKanununun 12 nci maddesine ikinci fıkrasından sonra gelmek üzereaşağıdaki fıkralar eklenmiştir.                  

"Birleşme, katılma veya tüzel kişiliğin kaldırılması sonucutüzel kişiliği ilk mahallî idare seçimlerine kadar devam edecek olan belediyeve köylerde, birleşme ve katılma işleminin gerçekleşmesi veya müşterek kararnameninyayımlandığı tarihten itibaren yeni nazım ve uygulama planı yapılmaz; mevcutplanlarda yapılması gereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması katılınacak belediyeninuygun görüşü alınarak yapılır. Uygun görüş verilmeyen plandeğişiklikleri yapılamaz.

Tüzel kişiliği sona erecek belediye ve köylerin taşınmazlarınınsatılması ile vadesi tüzel kişiliğinsona ereceği tarihi aşan borçlanma yapılması İçişleri Bakanlığınınonayına tabidir.                  

Belediye ihbar ve kıdem tazminatlarının ödenmesi konusunda, 68inci maddenin (d) bendinde öngörülen sınırlamaya bağlı olmaksızın İçişleriBakanlığının onayı ile borçlanma yapabilir. Bu amaçla yapılan borçlanmalarihbar ve kıdem tazminatı dışında hiçbir gider için kullanılamaz."

                  

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 6., 11. ve 127.maddelerine dayanılmıştır.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, HaşimKILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, ŞevketAPALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla19.4.2007 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

A- Anlam ve Kapsam

5594 sayılı Yasa'nın 2. maddesi ile 5393 sayılı Yasa'nın 12.maddesine,  üç ayrı konuya ilişkin yeni hükümler eklenmiştir. Bueklemelerden birincisinde, birleşme, katılma veya tüzel kişiliğin kaldırılmasıkararı sonucu tüzel kişiliğinin sona erdirilmesi kararlaştırılan, ancak Yasagereğince tüzel kişilikleri ilk yerel yönetim seçimlerine kadar devam edecekolan belediye ve köylerin, birleşme ve katılma işleminin gerçekleşmesi veyamüşterek kararnamenin yayımlandığı tarihten itibaren yeni nazım ve uygulamaplanı yapamayacakları; mevcut planlarda yapılması gereken zorunludeğişiklikleri ve her türlü imaruygulamalarını katılınacak belediyenin uygun görüşünü alarakyapacakları, uygun görüş verilmeyen plan değişiklikleriniyapamayacakları; ikincisinde, bunların taşınmazlarını satabilmelerinin vevadesi tüzel kişiliklerinin sonaereceği tarihi aşan borçlanmaları yapabilmelerinin İçişleri Bakanlığınınonayına tabi olduğu; üçüncüsünde de, ihbar ve kıdem tazminatlarınınödenmesi konusunda, 68. maddenin (d) bendinde öngörülen sınırlamaya bağlıolmaksızın İçişleri Bakanlığının onayı ile borçlanma yapabilecekleri, ancak buamaçla yapılan borçlanmaları, ihbar ve kıdem tazminatı dışında hiçbir gideriçin kullanamayacakları kurala bağlanmış bulunmaktadır.

Söz konusu düzenlemelerin amacı 5594 sayılı Yasa'nın genelgerekçesinde, "3/7/2005 ta­rih­li ve 5393 sa­yı­lı Be­le­di­yeKa­nu­nu­nun 8 in­ci ve 11 in­ci mad­de­le­ri ge­re­ği, birleş­me, ka­tıl­ma ve­yage­nel imar dü­ze­ni ve­ya te­mel alt ya­pı hiz­met­le­ri­nin zo­run­lu kıl­ma­sıge­rek­çe­siy­le tü­zel ki­şi­lik­le­ri so­na ere­cek be­le­di­ye ve köy­le­rin;söz ko­nu­su Ka­nu­nun 12 nci mad­de­si hük­mü çer­çe­ve­sin­de, tü­zelki­şi­lik­le­ri­nin ilk ma­hal­li ida­re se­çim­le­ri­ne ka­dar de­vam ede­cekol­ma­sı, bu bi­rim­le­rin or­gan­la­rı­nın sa­hip ol­du­ğu yet­ki­le­rin o ta­ri­heka­dar kullanacağı so­nu­cu­nu do­ğur­mak­ta­dır.

                  

Ka­nu­nun bu dü­zen­le­me­si, ge­çi­ci de ol­sa bu sü­re için­deher tür­lü ko­nu­da yet­ki­li ola­cak olan bi­rim­le­rin, tü­zel ki­şi­lik­le­ri­ninkal­dı­rıl­ma­sı­nın ge­rek­çe­si olan se­bep­ler göz ar­dı edi­le­rek ile­ri­yedö­nük alt ya­pı ve imar bü­tün­lü­ğü bo­za­cak ka­rar­la­rın alın­ma­sı­nı,gün­cel rant dü­şün­ce­si ile sa­hip ol­duk­la­rı de­ğer­li ta­şın­maz­la­rınel­den çı­ka­rıl­ma­sı­nı ve­ya çok uzun va­de­li borç­lan­ma ya­pıl­ma­sı­nıen­gel­le­yen bir dü­zen­le­me bu­lun­ma­mak­ta­dır. Bu ne­den­le tü­zel ki­şi­li­ğikal­ka­cak olan bu yer­ler­de, Ka­nu­nun amaç­la­dı­ğı hiz­met­ler­de­ki et­kin­likve verimliliğin or­ta­dan kalk­ma­sı­na se­bep ola­cak ka­rar­lar alı­na­rak,ka­mu ya­ra­rı göz ar­dı edile­bi­le­cek­tir." şeklinde,2. maddesinin gerekçesinde de, "Bu dü­zen­le­me ile, ilk ma­hal­liida­re seçimleri­ne ka­dar her tür­lü ko­nu­da yet­ki­li ola­cak olan bi­rim­le­rin,ka­mu ya­ra­rı­nı göz ar­dı ede­rek ile­ri­ye dö­nük alt ya­pı ve imar bü­tün­lü­ğübo­za­cak ka­rar­lar al­ma­sı, sa­hip ol­du­ğu rant de­ğe­ri yük­sekta­şın­maz­la­rı sat­ma­sı ve çok uzun va­de­li borç­lan­ma yap­ma­sıengellenerek, hiz­met­ler­de­ki et­kin­lik ve ve­rim­li­li­ğin sağ­lan­ma­sıamaç­lan­mış­tır." şeklinde açıklanmıştır.     

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Dava dilekçesinde, iptali istenilen kurallarla, mevcut planlardayapılması gereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması için katınılacak belediyeninuygun görüşünün alınması zorunluluğu getirilip, uygun görüş verilmeyen plandeğişikliklerinin yapılamayacağı öngörüldüğünden, bunun, katılma sonucu tüzelkişiliğinin sona erdirilmesi kararlaştırılan, ancak tüzel kişiliği ilk yerelyönetim seçimlerine kadar devam edecek olan yerel yönetim kuruluşlarıüzerinde, katınılacak belediyeye idari vesayet yetkisi tanınmasıanlamına geldiği; oysa Anayasa'ya göre bir yerel yönetim kuruluşunun diğer biryerel yönetim kuruluşu üzerinde idari vesayet denetimi yetkisinin bulunmadığı,ayrıca tüzel kişiliklerinin sona erdirilmesi kararlaştırılan ancak tüzelkişilikleri ilk yerel yönetimler genel seçimlerinin yapılacağı tarihe kadardevam edecek olan yerel yönetim kuruluşlarının organlarının, yerel nüfusunçıkarları doğrultusunda düzenleme ve yönetme hakkı ve imkanını kullanmalarınınengellendiği, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 2., 6., 11. ve 127.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 123. maddesinde, idarenin kuruluş ve görevleriyle birbütün olduğu ve kanunla düzenleneceği ve kuruluş ve görevlerinin merkezdenyönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandığı, kamu tüzelkişiliğinin, ancakkanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulacağı; 127.maddesinin ikinci fıkrasında, mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ileyetkilerinin, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenleneceği,üçüncü fıkrasında ise, mahalli idarelerin seçimlerinin, 67. maddedeki esaslaragöre beş yılda bir yapılacağı; 6. maddede, hiçbir kimse veya organın kaynağınıAnayasadan almayan bir Devlet yetkisini kullanamayacağı; 2. madde de ise,Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu hükme bağlanmıştır.

Hukuk devleti, tüm işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimineaçık, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı ve sürdürmeyi amaç edinmiş,Anayasa ve hukukun üstün kurallarına bağlılığa özen gösteren devlettir. Hukukdevleti ilkesinin öğeleri arasında yasaların kamu yararına dayanması,kuralların herkes için konulması, kamu düzeninin kurulması ve korunması amacınayönelik bu kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçütlerinin de gözönünde tutulmasıgerekliliği bulunmaktadır. Bu ilke gereğince, yasama işlemlerinin bireyselyararları değil, kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapılması zorunludur.

Bir kuralın Anayasa'ya uygunluk denetimi yapılırken "kamuyararı" konusunda Anayasa Mahkemesi'nin yapacağı inceleme yasanın yalnızcakamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırmaktır. Yasa ile kamuyararının gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini denetlemek anayasa yargısıylabağdaşmaz. Bir yasanın kamu yararını gerçekleştirip, gerçekleştirmediği veyaülke gereksinimlerine uygun olup olmadığı bir siyasî tercih sorunudur ve yasakoyucunun takdirine aittir.

Değişen ekonomik, sosyal ve siyasal nedenlere de bağlı olarak,gelişen, büyüyen, çeşitlenen ve çoğalan yerel toplumsal gereksinimleri, dahanitelikli, zamanında ve etkin bir biçimde karşılayabilmek için, kimidurumlarda, kamu kurum ve kuruluşları arasında daha önceden belli kurallarabağlanmış olan kimi ilişkilerin yeniden yapılandırılması gerekebilir. Böylece,yasa koyucu, üstün kamu yararını da gözeterek, tüzel kişiliğe sahip özerk yerelyönetim kuruluşlarının yasayla düzenlenmiş birbirleriyle olan ilişkilerine yenibir boyut kazandırabilir.

Yukarıda da değinildiği üzere, iptali istenen kurallar, tüzelkişilikleri Yasa gereğince ilk yerel yönetimler genel seçimlerinde kalkacakolan yerel yönetimlerin, mevcut planlarında yapılmasını zorunlu gördüklerideğişiklikleri yapmalarını ve her türlü imar uygulamasını yapma ehliyetlerinive yetkilerini, katılacak oldukları belediyenin uygun görüşünün alınmasına,diğer bir anlatımla onayına bağlamaktadır.

Bu düzenlemenin amacı gerekçede, söz konusu belediye veköylerin organlarının, ka­mu yararı­nı göz ar­dı ede­rek ile­ri­ye dö­nük altya­pı ve imar bütün­lü­ğünü boza­cak ka­rar­lar almalarının en­gel­le­ne­rek,hizmetlerde­ki et­kin­lik ve verimliliğin sağlanma­sı olarakbelirtilmiştir. 

Belediye ve köyler Anayasa'nın 123 ve 127. maddelerinde yer alanhükümler gereğince, tüzel kişiliğe sahip, idari ve mali özerklikleri bulunanyerel yönetim kuruluşlarıdırlar. İdari özerkliklerinin sonucu olarak,  kendiseçilmiş organlarıyla merkezi yönetimin müdahalesi olmaksızın serbestçe kararalıp uygulayabilirler. Bu kuruluşların, yerel topluluğu ilgilendiren konularda,merkezi idarenin müdahalesi olmaksızın kendi değerlendirmeleriyle ve kendisorumlulukları altında karar verme yetkisine sahip olmaları ve görevleriniyerine getirmeye yetecek mali kaynaklarla donatılmış bulunmaları karar vehareket serbestilerinin gereklerindendir. Özerklik, kesin veyürütülebilir karar alabilme yetkisine sahip olabilmeyi de içerir.

Yasa koyucu, daha etkin ve verimli bir yerel kamusal hizmetsağlamak amacıyla, takdir yetkisi kapsamında olmak üzere, saptadığı objektifölçütleri esas alarak, kimi belediye ve köylerin tüzel kişiliğininkaldırılmasını, bazı belediye ve köylerin de yerel halkın iradesine bağlıolarak tüzel kişiliklerinin sona ermesini öngörmüştür. Böylece tüzelkişilikleri sona eren belediye ve köylerin yürütmekte oldukları yerel kamuhizmetlerinin görülmesi başka bir belediyeye verilmiş, bu yapılırken de,Anayasa'nın 67. maddesindeki koşullar çerçevesinde yapılan seçimlerle oluşanyöre halkının iradeleri esas alınmış, anılan yerel yönetim organlarının dönemsonuna kadar varlıklarını sürdürmeleri, söz konusu belediye ve köylerin tüzelkişiliklerinin sona erdirilmesine ilişkin kararların, bu sürenin sonundayürürlüğe girmesi öngörülmüştür.

Buna göre, 5594 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin birinci fıkrası ilegetirilen düzenlemelerin  amacı, anılan belediye ve köylerin özerkliklerininsınırlanması değil, kamu hizmetinin gereği ve kamunun üstün yararının korunmasıolduğundan, iptali istenilen kurallar Anayasa'nın 2., 6., 11. ve 127.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

6.3.2007 günlü, 5594 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, BelediyeKanunu, İl Özel İdaresi Kanunu ve Mahallî İdare Birlikleri Kanununda DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun'un 2. maddesiyle 3.7.2005 günlü, 5393 sayılı BelediyeKanunu'nun 12. maddesine ikinci fıkradan sonra gelmek üzere eklenen ilkfıkranın, birinci tümcesinin "... mevcut planlarda yapılmasıgereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması katılınacak belediyeninuygun görüşü alınarak yapılır." bölümü ile "Uygun görüş verilmeyenplan değişiklikleri yapılamaz." biçimindeki ikinci tümcesine yönelik iptalistemleri 19.4.2007 günlü, E. 2007/39, K. 2007/53 sayılı kararlareddedildiğinden, bu bölüm ve tümceye ilişkin yürürlüğün durdurulması istemininREDDİNE, 19.4.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

VI- SONUÇ

6.3.2007 günlü, 5594 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, BelediyeKanunu, İl Özel İdaresi Kanunu ve Mahallî İdare Birlikleri Kanununda DeğişiklikYapılması Hakkında  Kanun'un 2. maddesiyle 3.7.2005 günlü, 5393 sayılıBelediye Kanunu'nun 12. maddesine ikinci fıkradan sonra gelmek üzere eklenenilk fıkranın, birinci tümcesinin "... mevcut planlarda yapılmasıgereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması katılınacak belediyeninuygun görüşü alınarak yapılır." bölümü ile "Uygun görüş verilmeyenplan değişiklikleri yapılamaz." biçimindeki ikinci tümcesinin, Anayasa'yaaykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 19.4.2007 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.

 

Başkanvekili

Haşim KILIÇ

Üye

Sacit ADALI

Üye

Fulya KANTARCIOĞLU

 

 

 

Üye

Ahmet AKYALÇIN

 Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Mustafa YILDIRIM

 

 

 

Üye

A. Necmi ÖZLER

 Üye

Serdar ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket APALAK

 

 

 

Üye

Serruh KALELİ

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

 

 

Full & Egal Universal Law Academy