ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2007/42
Karar Sayısı: 2009/50
Karar Günü : 12.3.2009
R.G. Tarih-Sayı :25.06.2009-27269
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1-Tufanbeyli Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2007/42)
2-Türkoğlu Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2008/23)
3-İzmir 26. Asliye Ceza Mahkemesi(Esas: 2009/2)
İTİRAZLARIN KONUSU : 4.12.2004 günlü, 5271sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılıYasa'nın 23. maddesiyle eklenen (7) numaralı fıkrası ve (11) numaralıfıkrasının ikinci tümcesinin Anayasa'nın 2., 11., 12., 13. ve 141. maddesineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Bakılmakta olan davalarda, itiraz konusu kuralların Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz konusu kuralları daiçeren 231. maddesi şöyledir:
"Madde 231 - (1) Duruşma sonunda, 232nci Maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrasıokunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır.
(2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları,mercii ve süresi bildirilir.
(3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa buda bildirilir.
(4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir.
(5) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Sanığa yüklenensuçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, (Değişik ibare: 5728 -23.1.2008 / m.562) "ikiyıl" veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise;mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması,kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.
(6) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmünaçıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;
a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamışbulunması,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutumve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususundakanaate varılması,
c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın,aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamengiderilmesi,
gerekir.
(7) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Açıklanmasının geribırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez vekısa süreli olması halinde seçenek yaptırımlara çevrilemez.
(8) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmünaçıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi halinde sanık, beş yılsüreyle denetim süresine tâbi tutulur. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamaküzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiriolarak;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veyasanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamukurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasınıngözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devametmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğüyerine getirmesine,
karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
(9) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Altıncı fıkranın (c)bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkındamağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halindeödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geribırakılması kararı verilebilir.
(10) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Denetim süresiiçinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirineilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılanhüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir.
(11) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Denetim süresiiçinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkinyükümlülüklere aykırı davranması halinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancakmahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunudeğerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infazedilmemesine ya da koşullarının varlığı halinde hükümdeki hapis cezasınınertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni birmahkûmiyet hükmü kurabilir.
(12) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmünaçıklanmasının geri bırakılması kararına itiraz edilebilir.
(13) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmünaçıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarakCumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddedebelirtilen amaç için kullanılabilir.
(14) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md;Değişik fıkra:23/01/2008-5728 S.K./562.mad) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geribırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncü maddesinde koruma altınaalınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 11., 12., 13. ve 141.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, 11.4.2007,27.3.2008 ve 29.1.2009 günlerinde yapılan ilk inceleme toplantılarındadosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiylekarar verilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
Türkoğlu Sulh Ceza Mahkemesinin başvurusuna ilişkin 2008/23Esas sayılı dava ile İzmir 26. Asliye Ceza Mahkemesinin başvurusuna ilişkin2009/2 Esas sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2007/42 Esassayılı dava ile birleştirilmesine, birleştirilen davaların esaslarınınkapatılmasına, esas incelemenin 2007/42 sayılı dosya üzerinden yürütülmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararlarında, davaların en az giderle ve mümkün olansüratle sonuçlandırılmasının Anayasa'nın 141. maddesi gereğince yargınıngörevleri arasında bulunduğu, itiraz konusu kurallarla getirilen düzenleme ilesanıklar hakkındaki davanın beş yıl gibi bir süreye uzatılmasının sanığın durumundabelirsizliğe yol açtığı, hukuk devletinde yurttaşların haklarındakiyargılamaların bir an önce sonuçlandırılıp hukuki durumlarının bir kesinliğekavuşturulmasını isteme haklarının adil yargılanma hakkının bir parçası olarakgörülmesi gerektiği, hakkında hükmün açıklanmasının ertelenmesi kararı verilensanığın eylemi karşılığında aldığı veya alacağı cezanın belirsiz olduğu,erteleme koşullarına uygun davranılmaması halinde hakkında hangi tür cezanınverileceği, verilen cezanın ertelenip ertelenmeyeceği, seçenek yaptırımlarınuygulanıp uygulanamayacağı gibi hususların sanık tarafından bilinemeyeceği, beşyıl gibi uzun bir süreyle bu belirsizliğin sürdürülmesinin adil yargılanmailkesine aykırı olduğu, deneme süresi içerisinde suç işlenmesi halinde duruşmaaçarak sanığın hukuki durumunun belirlenmesinin gerektiği, bu durumda ise dahaönce sanık lehine uygulanması düşünülebilecek hükümlerin ikinci yargılamadauygulanma koşullarını yitirebileceği, itiraz konusu kural ile Türk CezaKanunu'nun 23. maddesindeki düzenlemenin birbiriyle çeliştiği, bu nedenlerleitiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 12., 13. ve 141. maddelerine aykırıbulunduğu ileri sürülmüştür.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesi ile getirilen düzenlemeyegöre, mahkeme, sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonundahükmolunan ceza bir yıl (5728 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle iki yıl)veya daha az süreli hapis veya adli para cezasıysa, hükmün açıklanmasının geribırakılmasına karar verebilecektir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıdurumunda, sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulacak, denetim süresi içindekasten yeni bir suç işlenmediği takdirde hüküm ortadan kaldırılarak, davanındüşmesine karar verilecektir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılabilmesi için;
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
- Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum vedavranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususundakanaate varılması,
- Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, ayneniade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,
gerekir. (9) numaralı fıkraya göre, zarar derhal giderilemiyorsa,mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halindeödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da sanık hakkında hükmünaçıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilecektir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına kararverilmeden önce, sanığın kendisine yüklenen suçu işlediğinin sabit görülmesi veişlediği suç dolayısıyla hakkında cezaya hükmolunması gerekir. Ancak, mahkemesanık hakkında mahkumiyet kararını kurduktan sonra vereceği kararla, bumahkumiyet karanının açıklanmasını geri bırakacaktır.
231. maddenin itiraz konusu (7) numaralı fıkrasına göre,açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkum olunan hapiscezası ertelenemeyecek ve kısa süreli olması halinde seçenek yaptırımlaraçevrilemeyecek; (11) numaralı fıkrasına göre de beş yıllık denetim süresiiçinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirineilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılanhüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesine karar verilecektir. Aksi takdirde,mahkeme hükmü açıklayacak, ancak bu durumda mahkeme, kendisine yüklenenyükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanınyarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarınvarlığı halinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenekyaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkumiyet hükmü kuracaktır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı itirazyoluna başvurulabilir. Geri bırakma süreci içerisinde dava zamanaşımı süresidurur. Sözkonusu kararlar ayrı bir sisteme kaydedilir ve bukayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyetsavcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede belirtilenamaç için kullanılabilir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile ilgili kurallar kurumuntamamı gözetilerek değerlendirilmelidir. Hükmün açıklanmasının geribırakılmasına karar verildikten sonra öngörülen süre adından da anlaşıldığıgibi bir deneme süresidir. Kurum yalnızca sanığın menfaat ve çıkarlarıdüşünülerek getirilmiş olmayıp, önemli ölçüde toplum menfaati ve kamu düzenininkorunması amaçlanmıştır. Mukayeseli hukukta suç ve suçlulukla mücadele, suçişlenmesinin önlenmesi ve caydırıcılık açısından bu ve buna benzer kurumlarageniş biçimde yer verildiği görülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun dabozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukukdevletinde yasakoyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaçduyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir.
Ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımındanyasakoyucu Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlıkalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suçsayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza yaptırımlarıylakarşılanmaları gerektiği, hangi hal ve hareketlerin ağırlaştırıcı ya dahafifletici öğe olarak kabul edileceği, soruşturma ve yargılamaya ilişkinolarak hangi yöntemlerin uygulanacağı gibi konularda takdir yetkisine sahiptir.
Yasakoyucunun itiraz konusu kurallarla suç ve suçluluklamücadelede, caydırıcılık ve suç işlenmesinin önlenmesini amaçladığıanlaşıldığından takdir yetkisini bu yönde kullanmasında Anayasa'nın 2.maddesine aykırılık görülmemiştir, iptal isteminin reddi gerekir.
İtiraz konusu kuralların Anayasa'nın 12., 13. ve 141. maddeleriile ilgisi görülmemiştir.
VII- SONUÇ
4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.maddesinin, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle eklenen (7)numaralı fıkrası ve (11) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
12.3.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ