ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/44
Karar Sayısı : 2009/148
Karar Günü : 15.10.2009
R.G Tarih-Sayı :28.04.2010-27565
İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük MilletMeclisi Üyeleri Ali TOPUZ ve M. Akif HAMZAÇEBİ ile birlikte 118 Milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : 28.3.2007 günlü,5615 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 32. maddesinin (a) bendinde yer alan 've 31' ibaresinin, Anayasa'nın2. ve 11. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
28.03.2007günlü, 5615 sayılı 'Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un iptali istenilen ibareyi de içeren 32. maddesişöyledir:
'MADDE 32 ' Bu Kanunun;
a) 3, 4, 5, 8 ve 9 uncu maddeleri; 10 uncu maddesinin, 193 sayılıKanunun geçici 67 nci maddesinin (14) numaralı fıkrasına ilişkin değişiklikhükmü, 11, 25, 26, 28, 29, 30 ve 31 inci maddeleri ile geçici2 nci ve geçici 3 üncü maddeleri 1/1/2007 tarihinden geçerli olmak üzere yayımıtarihinde,
b) 2 nci maddesi, 1/1/2008 tarihinden itibaren elde edilecekgelirlere uygulanmak üzere yayımı tarihinde,
c) 13 üncü maddesi ile 3065 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin (2)numaralı fıkrasının (b) bendinde yapılan değişiklik hükmü, 17 nci maddesinin6802 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde değişiklik yapılmasına ilişkin hükümlerive 24 üncü maddesi yayımını izleyen aybaşında,
ç) 16 ncı maddesi ile 492 sayılı Kanuna ekli (8) sayılı tarifenin 'XI-FinansalFaaliyet Harçları' başlıklı bölümünün (7) numaralı fıkrasına ilişkin hükümleri1/1/2008 tarihinde,
d) Diğer maddeleri yayımı tarihinde,
yürürlüğe girer.'
B- İlgili Görülen Yasa Kuralları
1- 5615 Sayılı Yasa'nın 31. Maddesi şöyledir:
'MADDE 31 ' 193 sayılı Kanunun mükerrer 121 inci maddesiyürürlükten kaldırılmıştır.'
2- 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 5615 sayılı Yasa'nın 31.maddesi ile Yürürlükten Kaldırılan Mükerrer 121. Maddesi Şöyledir:
'MÜKERRER MADDE 121.- (Değişik madde ve başlığı: 4842 - 9.4.2003/ m.15 -Yürürlük m.39 d)Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde, mükellefin kendisi, eşi ve çocuklarıile ilgili eğitim, sağlık, gıda, giyim ve ikamet edilen konuta ait kiraharcamalarının yıllık toplam tutarının;
(Değişik: 2005/9826 - 19.12.2005 / m.8 -Yürürlük m.9) 3.800 YeniTürk Lirasına kadar %8'i
7.700 Yeni Türk Lirasının 3.800 Yeni Türk Lirası için %8'i, aşankısmı için %6'sı
7.700 Yeni Türk Lirasından fazlasının, 7.700 Yeni Türk Lirası için%7'si, aşan kısmı için %4'ü.
Ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edilirveya işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade edilir.
Şu kadar ki; harcamaların Türkiye'de yapılması, gelir veyakurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzel kişilerden alınanbelgelerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin işverene verilmesi şarttır. Mahsuphakkı kazanılan tutarın hesaplanmasında dikkate alınan harcama tutarı, vergimatrahının toplamını geçemez.
Ücretlilerin harcama belgelerinin işverene ibrazı, beyanı veverginin mahsup veya iadesine ilişkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakdenveya mahsuben yaptırmaya, (...) (*) ve uygulamanın usul ve esaslarınıbelirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.'
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, iptali istenilen ibarenin, Anayasa'nın 2. ve11. maddelerine aykırı olduğu savlarına dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. Maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılmalarıyla 31.05.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ
28.3.2007 günlü, 5615 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve BazıKanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin (a) bendinde yeralan '' ve 31 '' ibaresinin yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşullarıoluşmadığından REDDİNE, 31.5.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen ve ilgili görülen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Dava dilekçesinde, hukuk devletinin gereklerinden birisi olanaleyhteki kanunların geriye yürütülemeyeceğine ilişkin ilkenin vergi hukukundada geçerli olduğu, bu durumun hem doktrinde hem de yargı kararlarındatartışmasız bir biçimde kabul edildiği, dolayısıyla 'ücretlilerde vergiindirimi' uygulamasını yürürlükten kaldıran ve 4.4.2007 günlü Resmi Gazete'deyayımlanan kuralın, iptali istenilen kuralla, geriye dönük olarak 1.1.2007tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe gireceğinin öngörülmesinin,4.4.2007 tarihine kadar yapmış oldukları mal ve hizmet alımlarına ilişkinfatura v.b. belgeleri alıp biriktiren ücretliler bakımından, kazanılmış haklarave hukuk güvenliği ilkesine, dolayısıyla Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerineaykırı olduğu savlarına dayanılmıştır.
Kuralda, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun, 'ücretlilerde vergiindirimi' uygulamasını düzenleyen mükerrer 121. maddesini yürürlükten kaldıranve 4.4.2007 günlü Resmi Gazete'de yayımlanan kuralın, 1.1.2007 tarihindenitibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği öngörülmüştür.
5615 sayılı Kanun ile 1.1.2007 tarihinden itibaren geçerli olmaküzere 4.4.2007 tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılan 193 sayılı GelirVergisi Kanunu'nun mükerrer 121. maddesine göre, 'ücretlilerde vergi indirimi',birincisi ücretliler tarafından vergi indirimine konu olan harcamalara ilişkinolarak alınan fatura, serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi veya ödemekaydedici cihazlara ait satış fişlerinin (yazar kasa fişlerinin) ilgili yıliçinde biriktirilmesi, ikincisi biriktirilen bu belgelerin izleyen yılın ilkayı içerisinde bir beyanname ile işverenlere teslim edilmesi ve üçüncüsü deişverenlerin, kendilerine verilen harcama belgelerinin geçerli olup olmadığını,harcamaların vergi indirimi kapsamında bulunup bulunmadığını ve harcamatoplamının doğru beyan edilip edilmediğini kontrol ettikten sonra, hakkazanılan vergi indirimi tutarını, ücretlilerin Şubat ayından itibaren ödenenücretleri üzerinden tevkif edecekleri vergiden mahsup veya kendilerine nakdeniade etmeleri şeklinde işleyen üç aşamalı bir uygulamayı ifade etmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukDevleti olduğu belirtilmektedir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukukauygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde yasa koyucunun da uymasıgereken Anayasa ve temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde olan devlettir.
Hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk devletinin önkoşullarındandır. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletininsağlamakla yükümlü olduğu hukuk güvenliği, kural olarak yasaların geriyeyürütülmemesini gerekli kılar. Yasaların geriye yürümezliği ilkesi uyarınca,yasalar kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği, kazanılmış haklarınkorunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarakyürürlük tarihinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzereçıkarılırlar. Bu nedenle, sonradan yürürlüğe giren yasaların geçmişe ve kesinnitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması hukukun genelilkelerindendir.
Öte yandan kazanılmış hak, özel hukuk ve kamu hukuku alanlarındagenel olarak, bir hak sağlamaya elverişli nesnel yasa kurallarının bireylereuygulanması ile onlar için doğan öznel hakkın korunmasıdır. Kazanılmış birhaktan söz edilebilmesi için bu hakkın, yeni yasadan önce yürürlükte olankurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir.Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmişve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır. Bir statüye bağlı olarak ileriye dönük,beklenen haklar, kazanılmış hak niteliği taşımaz.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 121. maddesindedüzenlenmiş olan 'ücretlilerde Vergi İndirimi' uygulamasında kazanılmış birhaktan söz edebilmek için, ücretliler tarafından vergi indirimine konu olanharcamalara ilişkin olarak ilgili yıl içinde biriktirilen fatura, serbestmeslek makbuzu, perakende satış fişi veya ödeme kaydedici cihazlara ait satışfişlerinin izleyen yılın ilk ayı içerisinde bir beyanname ile işverenlerineteslim edilmiş ve teslim edilen belgelerin geçerli olduğunun, harcamalarınvergi indirimi kapsamında bulunduğunun ve harcama toplamının doğru beyanedildiğinin belirlenmiş olması gerekmektedir.
Buna göre, 1.1.2007 - 4.4.2007 tarihleri arasında yapılanharcamalara ilişkin belgelerin biriktirilmiş olması, 193 sayılı GelirVergisi Kanunu'nun mükerrer 121. maddesinde yer alan kurallara göre bütünsonuçlarıyla elde edilmiş bir hak niteliğinde bulunmadığından, kazanılmış birhakkın ihlali söz konusu değildir. Ayrıca, ortada kazanılmış birhakkın bulunmaması nedeniyle, Yasa koyucunun, belge düzenininyerleşmesine katkı sağlamak amacıyla genel düzenleme yetkisi kapsamındayürürlüğe koyduğu bir uygulamayı aynı yetki kapsamında geriye dönük olarakyürürlükten kaldırması hukuki güvenlik ilkesini ihlal edecek bir geriye yürümeolarak da nitelendirilemez.
Bu nedenle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 11. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
28.3.2007 günlü, 5615 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve BazıKanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin (a) bendinde yeralan '' ve 31 '' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, 15.10.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ